Katholſki Poſoł.

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

Redaktor: Michał Hórnik.

Scheſty lětnik.

W Budyſchinje.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak.

1868.

Wopſchijecźo.

Str.

Wopor Božeje mſchě po cyłej zemi. Wot redaktora 1.

Kak je ſo njepſchecżelam ſwjatoho wótca zeſchło. Wot J. Herrmanna 9.

Koloſſeum w Romje. Wot r. 11. 42.

Ceremonije katholſkeje cyrkwje. Wot J. Łucżanſkoho 17.

Cžohodla bamž ſwoje ſwětne knjejſtwo njezłoži. Wot ♣P.♠ Innocenca
(pſchełožił r.) 25. 35.

Wo woſebitej cyrkwinſkej, a woſebje wo łacźanſkej rycži. Wot J. Ł. 26.
33.

Modlitwa za zjenocźenjo naraṅſchich krajow z katholſkej cyrkwju. Wot r.
41.

Spodźiwne wuſtrowjenjo. Wot r. 49.

Anglikanſka krajna cyrkej w Irlandże. Wot J. Krala 57.

Jutrowna ſwěca. Wot H. Ducžmana 65. 73.

Skutkowanjo towaṙſtwa ſ. Bonifaca. Wot r. 81.

Wopytanjo Venediga. Wot r. 82. 89.

Swjaty Pětr w podzeṁſkim Romje. Wot r. 97.

Luboſcż k ſwjatomu wótcej. Wot r. 98.

K cžomu trjeba bamž wójſko? Wot ♣P.♠ Innocenca (pſchełožił r.) 105.

Słowo za ſwjatoho wótca. Pſchełožił a pſchiſpomnił r. 109.

Boža mſcha — wopomnjecźo cźeṙpjenja a ſmjercźe Jězuſa Khryſtuſa. Wot J.
Wornarja 113.

Někotſi wojacy ſwjatoho wótca. Wot r. 115.

Katholſcy Serbja! Wot r. 120.

Katholſka zhromadźizna we Khróſcźicach. Wot r. 121.

Bratſtwo ſwjatoho ſkapulira we Kulowje. Wot F. Schneidera 129.

Cžohodla dyrbimy ſwjatoho wótca podpjeracż? Po ♣P.♠ Innocencu (pſcheł.
r.) 131.

Zaſłužby bamžow. Wot r. 137. 146. 154. 169. 177. 185.

Druha katholſka zhromadźizna we Khróſcźicach. Wot r. 145.

Adreſſa ſwjatomu wótcej, wot katholſkich Serbow wotpóſłana. Wot H. D.
153.

Wo cžitanju nowinow. Wot G. Kubaſcha 156.

Pſchipiſmo, wot bamža Piusa ♣IX.♠ wſchitkim njekatholikam dla jich
zaſyzjenocźenja z cyrkwju Jězuſowej podate. Wot H. D. 161.

Z naſcheje diöceſy. @Stajne rubriki.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z pruſkeje Łužicy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Pſchiſpomnjenjo.

Z hornimi naſtawkami ſu potajkim woſymjo knjezojo redaktora z pjerom
podpjerali. Do rubriki „Z naſcheje diöceſy“ ſu dopiſowali, kaž ſo z
podpiſanych znamjeſchkow zhoni: k. kapłan Ducžman, k. vikar Herrmann, k.
♣P.♠ Innocenc, k. wucžeŕ Kral, k. kapłan Łuſcźanſki, k. ♣P.♠ Ludwik, k.
kapłan Róla, k. faraŕ Schneider a k. faraṙ Wels. Za „cyrkwinſke nowinki
a powjeſcźe“ ſu k. Ducžman, k. Kral a k. Róla (jedyn raz) te kruchi
podali, kiž ſu z jich znamjeſchkom woznamjenjene. Do „cyrkwinſkoho
powěſtnika ze ſerbſkich woſadow“ móżachmy jenož to ſtajicż, ſchtož
pſchez k. fararja Kucźanka z Budyſchina, k. fararja Welsa z Wotrowa, k.
kapłana Ducž nana z Radworja a k. kapłana Łuſcźanſkoho z Ralbic
doſtachmy. Wſchitkim naſchim ſobudźěłacźerjam prajimy tež tudy ſwój
najwutrobniſchi dźak.

Wozjewjenjo.

Naſche towaŕſtwo budźe tež w nowym lěcźe tutón cžaſopis wudawacź a
wuńdźe prěnje cžiſło 2. januara. Bjez tym njech ſo cžeſcźeni cžitarjo z
nowa hako ſobuſtawy naſchoho towaŕſtwa pſchedpłacźeja pak pola
podpiſanoho ſekretarja, pak pola ſwojich woſadnych kk. duchownych,
kotrychž z nowa wo dobrocźiwe hromadźenjo pſchinoſchkow a wo zwólniwe
expedirowanjo K. Póſła w mjenje dobreje wěcy najnaležniſcho a
najpſchecźelniſcho proſymy.

Duž na zaſywidżenjo!

Michał Hórnik,

ſekretaŕ towaṙſtwa a redaktor K. P.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 1. 4. januara 1868. Lětnik 6.♠

Wopor Božeje mſchě po cyłej zemi.

We cźěſnoſcźach naſchoho cžaſa, z kotrymiž je Khryſtuſowa cyrkej
domapytana, hlada ſwěrny katholik za wyſchſchim změrnjowanjom, kotrež
njeje z tutoho ſwěta, ale kotrež ſo z njebjeſkich wyſokoſcźow wuliwa do
tyſcheneje wutroby. A hdźe namakamy nadobniſchn, radoſtniſchu a bóle
poſylnjacu myſlicžku, hacž we woporje Khryſtuſowym, w kotrymž je bójſki
Zbóžnik zjenocźił wſchitku ſwoju poſłuſchnoſcź k Wótcej a wſchitku
luboſcź k cžłowjeſtwu, we woporje na kſchižu, kiž je japoſchtołam a jich
naſtupnikam porucžił njekrawnje woprowacź na ſwjecźenych wołtarjach? W
tymle woporje pytachu pſcheſcźěhani kſcheſcźenjo w katakombach
poſylnjenjo a wutrobitoſcź k martraŕſtwu, z tymle woporom
wocžerſtwjeſche ſo myſl wěrjacych, a žórła prawoho pokoja žórlachu ſo z
wołtarjow we wſchitkich lětſtotkach ſwjateje cyrkwje wot prěnjoho
martrarja w Jeruzalemje hacž w poſlednjomu kſcheſcźanſkomu ſwědkej w
Aſii.

Schtož je wot Boha rozſwětleny profeta Malachias (1, 10) něhdy
wěſchcźił: „wot ſkhadźenja ſłónca hacž do joho zakhadźenja je moje mjeno
wulke bjez ludami, a na wſchěch měſtach budźe mojomu mjenej woprowany
cžiſty wopor;“ to ſo doſłownje we katholſkej cyrkwi ſtajnje dopjelnja.
We najſwjecźiſchim ſakramencźe je mjeno Jězus wulke bjez ludami, a na
wſchěch měſtach zeṁſkeje kule wopruje ſo Jězus žiwy woſrjedź ludow bjez
pſcheſtacźa w njekrawnym woporje Božeje mſchě; njepſcheſtajnje podawa ſo
ze ſwojim cźěłom a ſwojej krewju hako njewoblakowany wopor ſwojomu
njebjeſkomu Wótcej. Tónle wopor njewobnowja ſo wjacy jenicžcy wodnjo,
kaž pſchi ſwojim ſpocžatku; w naſchim cžaſu je tónle wopor
njepſcheſtawacy; kóždu hodźinu a kóždy cžas wodnjo a w nocy dźerži ſo
Boža mſcha na wſchěch měſtach naſcheje zemje; wěriwi móža we duchu na
njej dźělbracź we kóždym wokomiknjenju.

<pb n="2"/>

„Kaž ſłónco,“ praji jeſuit ♣P.♠ Maillet, kiž je tónle wobraz zeſtajał,
poſtupujo woſwětla wſchelake krajiny naſcheje zemje, wopruje ſo (dokelž
ma katholſka cyrkej wſchudźom duchownych a wołtarje) tež wyſoki wopor
Božeje mſchě bjez pſchetorhnjenja wſchudźom na zemi. W kóždym cžaſu
wodnjo a w nocy wobnowja ſo tónle ſwjaty wopor. Hdyž na pſchikład w
ſcheſtej raniſchej hodźinje w Romje zaſwita wo poł hodźiny prjedy dyžli
w Madridźe, hodźi ſo z toho ſpóznacź, zo we kóždym z tychlc měſtow jedyn
duchowny k wołtarjej pſchiſtupuje, hdyž ſo za njoho ſcheſta hodźina
zapocžnje; bjez pſchetorhnjenja móža tohodla tſi Bože mſchě za ſobu
ſcźěhowacź a njekrawny wopor ſo woprowacź w cžaſu połdra hodźiny.
Pomyſlmy ſebi, zo ſu měſchnicy poſtajeni wot měſta k měſtej po cyłym
zeṁſkim wobwodźe, w Europje a w Africy, w Americy a w Aſii, hacž k
najdalſchim kupam wulkoho oceana (morja); duž wukonjeja wſchudźom
měſchnicy ſwoje ſwjate zaſtojnſtwo, a z toho hodźi ſo zapſchijecź ta
najnadobniſcha myſlicžka: we woporje na Kalvarii, kóždy dźeń ſo
wobnojacym po cyłej zemi, wopruje ſo Zbóžnik bjez pſcheſtacźa ſwojomu
Wótcej za wumoženjo cžłowjeſtwa. Pocžina ſo woprowacź w Americy, hdyž ſo
we Francózſkej połdnjo bliži; w Oceanii (Auſtralii), hdyž ſo ſłónco na
naſchim wobzorje (horizontu) khowa; w Aſii, hdyž nóc nas pſchikrywa ze
ſwojim ſcźinom; ze ſkhadźacym ſłóncom pſchikhadźa Jchnjo Bože w Europje
a Africy na naſche wołtarje, zo by ſo nas woprowało.

Bože mſchě wot połnocy k pſchipołdnju.

W połnocy. Hdyž połnóc wotpocžuje nad Francózſkej a ſuſodnymi krajinami,
cžeſcźi a wopruje ſo Zbóžnik w njekrawym woporje we Aſii w nawjecžornej
Chineſiſkej z japoſchtołſkimi vikariatami we Cžen-Si w Se-Cžuen, w
Yun-Nan a w Kuei-Cžeu; w tym ſamym cžaſu w Siamſkej a na połkupje
Malakka; něſchto pozdźiſcho w Birmanſkej a Tibecźe, hdźež ſu ſkóncžnje
njebojazni miſſionarowje zacźahnyli, zo bychu tam ſwoje ſydła załožili.

Prěnju hodźinu po połnocy. W Aſii w Bengalſkej we japoſchtołſkich
vikariatach w Daku, w Kalkucźe, w Patnje, pozdźiſcho na kupje Ceylon,
rozdźělenej do dwejn vikariatow; potom we Madraſn, w Pondichéry a w
miſſii Madurſkej.

W dwěmaj rano. W Aſii na pobrjozy Malabarſkim z tſjomi vikariatami: w
Maiſuru, Goa a Bombay.

W tſjoch rano. Na indiſkim morju na kupach Mauritius ♣(île de France)♠ a
Seychelſkich, pak na kupje Bourbon, pozdźiſcho na kupje Madagaskar, kiž
pſchecy kraſniſche nadźije za katholſku cyrkej poſkicźa.

W ſchtyrjoch rano. W Aſii w perſiſkich miſſiach w Adenu, w Arabiſkej, w
Bagdadu, pozdźiſcho w miſſii Meſopotamſkej, potom w Syriſkej a w
Paläſtinje (w Bairutu, Damaſku a Jeruzalemje). W Africy w miſſii
Abeſſinſkej a w kraju Gallaſow; w nowej miſſii Zangebaru; w Europje w
jenym dźěle Ruſowſkeje.

W pjecźich rano. W Małej Aſii, pozdźiſcho na grichiſkich kupach; w
Europje w daliſchim dźěle Ruſowſkeje, w Pólſkej, Rakuſkej a Turkowſkej,
woſebje w Bołhaŕſkej, hdźež ſo nětko pſchibližowanjo k naſchej cyrkwi
powjetſcha; w Africy w Egiptſkej, w Natalu, w kraju Kafrow, na
pſchedhorach dobreje nadźije, hdźež ſtaj dwaj vikariataj.

<pb n="3"/>

W ſcheſcźich rano. W Europje: w dźěle Rakuſkeje a Němſkeje, we
Schwajcaŕſkej a w Italſkej; potom we Francózſkej, w Belgiſkej a w
Jendźelſkej. W Africy: w miſſii Tripolis, w miſſii Tunis, w miſſii
Fernando-Poſkej; pozdźiſcho w Algirſkej a w japoſchtołſkim vikariacźe
Dahomcy, njedawno załoženym ſrjedź dźiwich murow.

W ſydmich rano. W Europje: w Schpaniſkej, w Portugalſkej a Iriſkej; na
atlantiſkim morju na kupach w Sankt Helena a Faroer.

We woſmich rano. Na afrikanſkim pobrjozy w francózſkich ſydliſchcźach na
Senegalu (Saint Louis a Gorée), we japoſchtołſkim vikariacźe w
Senegambii a Guinei; na atlantſkim morju na Kanariſkich kupach, na
kupach pſchedhorow zelenych a na Azoriſkich; tele kupy maja wjacy dyžli
poł milijona katholſkich wobydlerjow; w lodowym morju na Islandźe, hdźež
je ſo katholſki duchowny w Rejkaviku zaſydlił.

W dźewjecźich rano. W južnej (połodniſchej) Americy na pobrjozy
braſilſkim, hdźež ſu diöceſy: Fernambnko, Olivido, Bahia abo San
Salvador.

W dźeſacźich dopołdnja. W južnej Americy w Braſilſkej (z cyła
katholſkej), w Guyanje, w Paraguayu a w Uraguayu; w ſewjernej
(połnócnej) Americy na kupje New-Foundland, kotraž ma dwaj
japoſchtołſkaj vikariataj.

Wjědnacźich dopołdnja. W ſewjernej Americy w New-Schottland a
New-Braunſchweig, kotrejž hromadźe ſchtyri vikariaty wucžinjatej; na
Antillach: Trinidad (Trojica), Dominique, Martinique a Guadeloupe,
kotraž kóžda kupa diöceſu wucžinja; pozdźiſcho na kupje Hayti abo San
Domingo, nětko doſpołnje z katholſkej cyrkwju zjenocźenej; w južnej
Americy we Venezuelſkej, w Boliviſkej a w argentinſkej republicy.

Bože mſchě wot pſchipołdnja hacž do połnocy.

Pſchipołdnju. Hdyž je połdnjo we Francózſkej a ſuſodnych krajinach,
wopruje ſo naſch Zbóžnik hako njepſcheſtawacy wopor w druhich krajach;
njekrawny wopor wopruje ſo w ſewjernej Americy we Kanada, w zaliwje
Hudſonſkim, we Virginii, Marylandu, w Karolinje, we Floridźe a ſuſodnych
ſtatach; w Antillach na kupomaj Jamaika a Kuba; w južnej Americy: bjcz
cyle katholſkim wobydleŕſtwom w Nowej Granadźe, na runiku (äquator) a we
Peru.

W prěnjej hodźinje po połdnju. W ſewjernej Americy: w Miſſouri,
Luiſianje, Texaſu a w dźěle Mexikanſkeje.

W druhej hodźinje. W ſewjernej Americy; w Mexiku a w ſławnych miſſiach
horow Kochenſes.

W tſecźej hodźinje. W ſewjernej Americy: w Kaliforniſkej a Oregone, w
kotrymž je pjecź diöceſow.

W ſchtwórtej hodźinje. W Oceanii: na kupach Gambierſkich abo
Magarevaſkich, hdźež ſu wſchitcy wobydlerjo k katholſkej cyrkwi
wobrocźili, a na kupach Marquiſiſkich, kiž k Francózſkej ſłuſcheja.

W pjatej hodźinje. W Oceanii: na kupach Pomotu a Tahiti, pozdźiſcho na
kupach Sandwichſkich, hdźež wjetſchina wobydlerjow katholſku wěru
wuznawa.

<pb n="4"/>

W ſcheſtej hodźinje. W Oceanii: na mnohich kupach njedawno hakle k
naſchej cyrkwi wobrocźenych, kaž na Samoa a Tonga, hdźež je wokoło 2000
katholikow, na kupomaj Wallis a Fortuna, znatymaj pſchez ſkutkowanjo a
ſławnu ſmjercź ♣P.♠ Chavela.

W ſydmej hodźinje wjecžor. W Oceanii: na kupach Viti, kotrychž
wobydlerjo ſu zdźěla hiſchcźe ludźižracžcy; w tym ſamym cžaſu na
New-Seelandźe.

We woſmej hodźinje wjecžor. Oceanii: na kupje Pius a Nowej Kaledonii, na
Hebridach a na karolinſkich Kupach.

W dźewjatej hodźinje wjecžor. W Oceanii: we wobſchěrnych jendźelſkich
ſydliſchcźach a we naraniſchej Auſtralii, w diöceſach: Sidnej, Brisban a
Melbourne; pozdźiſcho we diöceſy Van-Diemen abo Taſmanii.

W dźeſatej hodźinje wjecžor. W Oceanii: w diöceſy Adeleide w južnej
Auſtralii, na molukkſkich kupach, pozdźiſcho w Celebeſu a na
Filippinach; w Aſii: w Mandźurii, w Korea a na japanſkej kupje
Lieou-Kieou.

W jědnatej hodźinje w nocy. W Oceanii: w diöceſy Perthſkej, w
nawjecžornej Auſtralii, w Batavii; w Aſii: w naraniſchej Chineſiſkej (w
měſtach Shangai, Peking, Nanking), pozdźiſcho w Kocžincžinje a w
Tonkinje, kotryž kraj z krewju telko martrarjow macžany.

Tónle wobraz wobſwědcži cžitarjam zjawniſcho dyžli dołhi naſtawk
njeſměrnu luboſcź Jězuſa Khryſtuſa k nam cžłowjekam, a kak je jomu lubo
pſchebywacź bjez cžłowjekami. Zradujmy, pozběhajmy a poſylnjejmy ſo z
tutej myſlicžku woſebje w nětcžiſchim za cyrkej tyſchnym cžaſu, hdźež
naſch Zbóžnik tež z naſcheje ſtrony wjetſchu a horcyſchu luboſcź žada!

My pak wotewrjamy z tutym wobrazom z nowa rozhlad Poſoła po katholſkim
ſwěcźe. Njech jomu Boža miłoſcź popſcheje, zo mohł prawje wjele
zwjeſelacoho zhonicź a powjeſcź ſwojim lubym cžitarjam — w tym
naſtupjenym nowym lěcźe. Daj to Bóh!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž druhe lěta tak ḃěſche tež lětſa w tachantſkej ſchuli
wobradźenjo Božoho dźěſcźa. Póńdźelu popołdnju pſched hodami
zhromadźichu ſo k tomu wſchě dźěcźi w pruhowanſkim ſalu. Tež hnadny
knjez biſkop, duchownſtwo a někotſi druzy ludźo z měſta běchu
pſchitomni. Najprjedy ſpěwachu dźěcźi pod wjedźenjom k. wucžerja
Neubnera někotre rjane hodowne ſpěwy. Potom dźeržeſche k. direktor
Schołta pſchiſprawnu rycž, po kotrejež wobzamknjenju bu hiſchcźe jedyn
khěrluſch wuſpěwany. Na to buchn dźěcźi po klaſſach wobdźělene z tymi
darami, kotrež běchu kołowokoło hodownoho ſchtoma po cyłym ſalu
rozpołožene. Dobrocźiwoſcź dawacźerjow je pſchi naſchej ſchuli
ſpomnjenja hódna; pſchetož 167 dźěcźi (87 hólcow a 80 holcow) bu z
draſtu, wobucźom, ſchulſkimi a druhimi wužitnymi wěcami wobdźělenych, a
wudawki za tole wucžinjachu 140 toleri, k cžomuž dyrbja ſo hiſchcźe
darjene wěcy we płacźiznje wokoło 16 toleri pſchilicžicź. Tak wulka
darniwoſcź dyrbi ſo hako pſchikładna tudy zjawnje ſpomnicź.

<pb n="5"/>

Z Budyſchina. W naſchej woſadźe běſche w zańdźenym lěcźe 4250
ſpowjednych ludźi, 494 wjacy dyžli wloni. Narodźiło je ſo 78 dźěcźi, 41
mužſkoho a 37 žónſkoho ſplaha, bjez nimi bě jene morworodźene; z tych
ſamych doſta 19 kſchcźeńcu w lutherſkich cyrkwjach, za to pak buchu 7
dźěcźi, do naſcheje woſady njezafarowane, tudy kſchcźene. Wěrowanjow bě
w ſerbſkej woſadźe 16 a w němſkej 8. Wumrjeło bě 73 woſobow, bjez nimi
38 dźěcźi, kiž 14. lěto njedocžakachu; w ſtarobje wot 14.—20. běſchtaj
2, dale 10 wot 20.—40., 9 wot 40.—60., 6 wot 60.—70., 8 wot 70.—80. Z
tych ſamych bu 50 na pohrjebniſchcźo ſ. Mikławſcha tudy, 14 do
Mniſchonca a 9 druhdźe pohrjebanych; z druhich woſadow buchu pjecźo pola
nas khowani. ♣K.♠

Z Wotrowa. W zańdźenym lěcźe je ſo w naſchej woſadźe narodźiło 12
dźěcźi; wěrowanjow běſche 8; wumrjeło je 13 woſobow, bjez nimi 6 dźěcźi;
k Božomu blidu běſche 1290.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Tudomne katholſke žónſke towaŕſtwo a towaŕſtwo ſ. Vincenca
wobdźěli k Božomu dźěſcźu 55 holcžkow a 75 hólcow z draſtami a druhimi
wužitnymi wěcami. (Kath. Krchbl.)

Ze Zwickawa. Tež tudy bu ſchulerjam a ſchuleŕkam wobradźane wot
dobrocźerjow ſchule. K tomu běchu nahladne pjenježne dary wot ſtawow
naſcheje kralowſkeje ſwójby ſem pſchiſchłe. Bóh zapłacź!

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Kaž wloni bu tež lětſa na 4. njedźeli ſwjatoho adventa wjecžor
we domje naſchich lubowanych duchownych knježnow wobradźenjo božoho
dźěſcźa za khudych ſchulerjow wotdźeržane. We tſjoch ſtwach ſwětlachu ſo
kraſne hodowne ſchtomiki, kiž ze ſłódkimi płodami a ze wſchelakej pychu
wudebjene běchu; pódla ſtejachu blida z bohatymi darami a zady pſchi
ſcźěnje bě wulki wuſchikny wobraz božoho naroda natwarjeny. Wjele
hoſcźow z měſtacžka a ze wſow bě ſo zeſchło dźěl bracź na tym hodownym
wjeſelu, kiž běſche ſo wot wſchelakich dobrocźerjow za 45 ſerbſke a
němſke khude dźěcźi pſchihotowało. Po wuſpěwanym khěrluſchu dźeržeſche
k. faraŕ rycž, we kotrejž wón młodych a ſtarych na wopokazma božeje
luboſcźe dopominaſche a jim potajnoſcźe božeje nocy wukładowaſche; potom
ſo wot pſchitomnych zaſy ſpěwaſche khěrluſch k cžeſcźi ſwjateje Marije.
Dźěcźi juſkachu, wotroſcźeni z hnutej wutrobu płakachu. Wſchitcy, kiž ſo
zhromadźili běchu, njemóžachu ſo doſcź dohladacź tych rjanoſcźow, kiž
wſchudźom pſched wocži ſtupachu; woſobnje bě wobraz božoho naroda wot
wohladarjow woblěhnjeny, Wutrobny dźak naſchim miłoſcźiwym ſotram a
wſchitkim dobrocźerjam, kiž běchu wopory, prócu a rucžne dźěło pſchi
žłobiku toho zbóžnika dele połožili a z tym tajki pohnuwacy ſwjedźeń nam
pſchihotowali. ♣S.♠

Z Kulowa. Kaž z dobroho žórła zhonichmy, bu poſledni dźeń zańdźenoho <pb
n="6"/>lěta kńježna Madlena Grofic z Kocźinje pola miłoſcźiwych ſotrow
we měſcźe Neiſſe klóſchtyrſcy zdraſcźena ze ſchěſcźimi druhimi
kandidatkami. Bóh zdźerž ju ſtrowu pſchi jeje bohulubym wotmyſlenju!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. W Münſteru a druhich katholſkich měſtach załožuja towaŕſtwa k
podpjeranju bamžowoho wójſka. Tež ſo z nowa wſchelake adreſſy za
ſwjatoho wótca pſchihotuja. Wěrne dźělbracźo katholikow wſchitkich
krajow na ſwěcźe je jomu wulka radoſcź.

Němſka. W Göttingenje w prjedawſchej Hannoverſkej poſwjecźi biſkop z
Hildesheima tamniſchi nowy klóſchtyr miłoſcźiwych ſotrow.

Morawſka. Hdyž pſched někotrymi njedźelemi jedyn podpiſma pſchecźiwo
konkordatej a za civilne mandźelſtwo hromadźeſche, napadźechu joho
žónſke we jenej wſy a wuhnachu joho z khoſchcźemi. A potom ſo praji, zo
lud z winſkej měſchcźanſkej radu a podobnymi njepſchecźelemi konkordata
a prawa dźerži!

Z Roma. Italſcy pſchetrjechuja druhe ludy na leſcźi a, hdyž ſo k złomu
podadźa, tež na złóſcźi. Garibaldiſtojo ſu w cyrkwi we Monte Rotondo
wſchelake hroznoſcźe wobeſchli. W Romje pſchińdźe njedawno bamžowy zuavo
(pěſchk) do khofejownje; muž pſchiſtupi k njomu a poſkicźi jomu
dwórliwje cigarru. Wojak wza ju z dźakom a zapali ſej. Lědma běſche
khwilku pokurił, padźe na haſy morwy. Cigarra bě jědojta.

Francózſka. Statny miniſter je ſejmej wozjewił, zo chce fraucózſke
knježeŕſtwo bamžej joho nětcžiſche wobſedźenſtwo zakitacź. Wjetſchina
zapóſłancow pſchihłoſowaſche tomu z rukomaj placajo. Z druheje ſtrony
pak je miniſter general Menabrea ſejmej we Florenzu wuprajił, zo je Rom
za Italſku tak trěbny kaž Pariz za Francózſku!

Francózſka. Pſchi nowolětnym zbožopſchecźu pola khěžora dźeržeſche kaž
hewak bamžowy nuntius rycž w mjenje wſchitkich tamniſchich cuzych
póſłancow. Khěžor wotmołwi w měrnym duchu. Toho runja wozjewjachu ſłowa
pſchi audiency (ſłyſchenju abo pſchijecźu) pruſkoho póſłanca hako
połnomócnika za nětko wſchudźom pſchipóznaty połnócnoněmſki zwjazk jenož
ſamón měr. Ale ſwět wě, zo Napoleon wjacy tajku móc nima, kaž hiſchcźe
pſched wjacy lětami. Byrnje ſebi Napoleon měr pſchał (a my wſchitcy z
nim); dha je tola hiſchcźe wjele tak mjenowanych palacych praſcheni w
Europje a zwjazki wjetſchich mocow ſo wěſcźe k wotmołwjenju na teſame
zjenocźeja. Němſka drje je tak złožena, zo móže měr woſtacź; ale
chroniſka khoroſcź turkowſkoho knježeŕſtwa a njeſpokojnoſcź rakuſkich
ludow móže njelube ſcźěhwki měcź!

Belgiſka. W Brüſſelu běſche w decembru hłowna zhromadźizna belgiſkich
towaŕſtwow k podpjeranju ſwjatoho wótca. Belgiſka je za bamžowe wójſko
hižom 400,000 fr. nawdała a chce nětko hiſchcźe 10,000 nowych tſělbow
póſłacź.

Jendźelſka. Biſkopja wozjewjeja paſtyŕſke liſty pſchecźiwo feniſkomu
potajnomu towaŕſtwu. Feniowje (jendźelſcy ♣Fenians♠) ſu ſo zjenocźili k
wottorhnjenju Iriſkeje wot Jendźelſkeje. Wězo ſu ſo Jendźelcženjo na
podcźiſchcźowanymi Iriſkimi <pb n="7"/>jara pſchehrěſchili (na pſch. ſu
katholſkim Iram kubła wzali a ſwojim proteſtantſkim wulkokublerjam dali
a wyſche toho dyrbja katholikojo proſteſtantſkich jendźelſkich prědarjow
tam žiwicż, kotſiž tola žanych woſadnych nimaja atd.); ale z toho
wſchoho njehodźi ſo rebellſtwo woſprawnicź; žane ſpjeranjo tež Iram
njepomha, khiba zo druhdźe wójna wudyri a Amerika jich potom podpjera!

Ruſowſka. Te kubła Polakow, kotrež woni we nawjecžornej Ruſowſkej
(pólſcy „w zabranych krajach“) wobſedźachu a do ſkóncženja zańdźenoho
lěta nuzowani ſchiſmatiſkim a proteſtantſkim kſcheſcźanam pſchedacź
njemóžachu, zdźerži nětko ruſowſke knježeŕſtwo, a chce prjedawſchim
katholſkim pólſkim wobſedźerjam ze 5 procentami zadanicź tu jara nizko
ſtajenu płacźiznu tajkich kubłow. — Wulku njeluboſcź je ſebi knježeŕſtwo
tež w prjedawſchim kongreſſowym pólſkim kraleſtwje pſchihotowało, zo
Pólſku jenož „pſchiwiſlanſki kraj“ (Wiſła, němſcy ſkóncowane Weichſel)
mjenuje a zo je tež tudy ſtaru trochu wopacžnu julianſku protyku znowa
zawjedło měſto naſcheje porjedźeneje gregorianſkeje, kotraž je wo 12
dnow do prědka. Tola cžitamy w najnowſchich ſłowjanſkich nowinach, zo ma
ſo po julianſkej protycy jenož ſwětne zaſtojnſtwo złožowacź. Ale pſchecy
budźe to njeluba měſcheńca!

Połnócna Amerika. Katholſke knjenje ze zjenocźenych ſtatow, kotrež běchu
pſchi lětuſchim jubileju ſ. Pětra we Romje, ſu bamžej woſebite dopokazmo
poddatoſcźe poſkicźiłe. Wone wuſchichu mjenujcy drohotnu kraſnu khorhoj
za bamžowych zuavow. Schtyri knjenje woſtachu na žadoſcź tych druhich
tohodla dlěſchi cžas w Romje, zo bychu te dźěło dokonjeli. Njedawno ſu
wone ſwjatomu wȯtcej tónle dar z adreſſu pſchepodałe.

Połnócna Amerika. Dźeń pſched ſwjedźenjom wſchitkich Swjatych, na
kotrymž proteſtantojo 350 lětny jubilej wotſchcźěpjenja wot naſcheje
cyrkwje ſwjecźachu, wopołoži w New-Yorku dotalny prědaŕ Schimmel
katholſke wěrywuznacźo. Na tym ſamym dnju ſpominaſche we Cincinnati
prědaŕ Moor zjawnje, zo ſu tam proteſtantowje w poſlenich 20 lětach, w
kotrychž je wobydleŕſtwo trójcy tak wulke, wotebjerali.

Połnócna Amerika. We Cincinnati je wuſtajeńca a wuloſowanjo dobrowólnych
darow k lěpſchomu noweje němſkeje cyrkwje 11,000 dollarow wunjeſło.
Tamniſchi katholikowje ſu ſtajnje k wulkim woporam zwólniwi. Wot połdra
lěta je ſo ſchtyri krócź k wužitnym załoženjam hromadźiło; dom za ſyroty
je 30,000 dollarow doſtał a te druhe tſi zakłady hromadźe tež wjacy
dyžli 30,000. Za ſwjatoho wótca ſu tamniſchi Němcy pſchez 20,000
nadawali. K tomu pſchińdu hiſchcźe wſchelake druhe ſkładowanja. To je
woporna luboſcź.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy towaŕſtwa na l. 1868: kk. 1. wyſokodoſtojny k. ſenior kapitla
J. Pjech z Budyſchina; 2. wyſokodoſtojny k. kantor kapitla Hoffmann z
B.; 3. kubleṙ Pětr Ducžman z Bozankec; 4. kubleṙ Wagner ze Smolic; 5.
kapłan Ducžman z Radworja; 6. žiwnoſcżeŕ Handrij Jakub Zarjeṅk z
Dźěžnikec; 7. wucžeṙ Žur ze Zdźerje; 8. Jan Fulk ze Zdźerje; 9. hajnik
Pětranc ze Zdźerje; 10. Jakub Schołta z Kaſchec; 11. kubleŕ Jakub
Łuſcźanſki z Wotrowa; 12. faraŕ J. Wels z Wotrowa; <pb n="8"/>13. Marija
Madlena Mjenjec z Cźemjeric; 14. Michał Maj z Budyſchina; 15. kapucinaṙ
♣F.♠ Jurij z Rumburga; 16. faraŕ Kucźank z Budyſchina; 17. Marija
Pjetaſchowa z B.; 18. Jan Koplanſki z B.; 19. Jan Bětka z B.; 20. Jakub
Span z B.; 21. Michał Schneider z B.; 22. Michał Kilank z B.; 23. Michał
Bobik z Wotrowa; 24. Mikławſch Schołta z Wotrowa; 25. Jakub Kocor z
Kanec; 26. Pětr Röthig z Kanec; 27. Mikławſch Koch z Krěpjec; 28. Jakub
Krawcžik ze Žuric; 29. Jakub Cyž ze Žuric; 30. Pětr Weclich ze Žuric;
31. Mikławſch Cyž ze Žuric; 32. Jakub Rab ze Žuric; 33. Karl Nowak z
Kanec; 34. Michał Bulank z Wotrowa; 35. Michał Mětka z Kaſchec; 36. Pětr
Cžumpjela z Wotrowa; 37. Jakub Smoła z Kaſchec; 38. Pětr Smoła z
Wotrowa.

Sobuſtawy, kiž ſu na l. 1867 płacźili: kk. 275. Jakub Kokla z Khróſcźic;
276. Michał Lukaſch z Khróſcźic; 277. Pětr Žur z Worklec; 278. Mikławſch
Lebjeſchka z Khróſcźic; 279. Mikławſch Pjetaſch z Hory; 280. Hana
Hejtmankec z Worklec; 281. Jakub Wincaṙ z Worklec; 282. N. N. Žofka z
Dobroſchic; 283. Jakub Wjerab z Khelna; 284. N. N. Bardonja z Pěſkec;
285. Michał Manjok z Pěſkec; 286. Michał Hórban z Pěſkec; 287. Michał
Bjarſch z Koſlowa; 288. Madlena Kórjenkowa z Koſlowa; 289. Khata
Schcżapanec z Dobroſchie; 290. kubleṙ Mikławſch Schołta z Róžanta; 291.
kubleṙ Michał Schołta z Róžanta; 292. kubleŕ Michał Jurk z Róžanta; 293.
Jan Rjencž z Brjemjenja; 204. Michał Wicżaz z Brjemjenja; 295. Jakub
Kanig z Brjemjenja.

Dobrowólne dary: k. ſenior Pjech 15. nſl.; k. kantor Hoffmann 15 nſl.;
k. kubleṙ Pětr Ducžman z Bozankec 15 nſl.; k. J. W. 5 nſl.; z Wotrowa 1
toleŕ.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a móže ſo za tſi nowe ſlěborne
w expedicijach Kath. Póſła doſtacź:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu na lěto 1868.

Expediciju Kath. Póſła chcedźa tež lětſa dobrocżiwje wobſtaracź 1) za
Kulow: k. faraŕ Schneider; 2) za Khróſcźicy: k. kapłan Werner; 3) za
Marijnu Hwězdu: k. kooperator ♣P.♠ Innocenc Jawork; 4) za Njebjelcžicy:
k. faraŕ Smoła; 5) za Radwoŕ: k. kapłan Ducžman; 6) za Ralbicy: k.
kapłan Łuſcźanſki; 7) za Róžant: k. kooperator ♣P.♠ Tadej Natuſch; 8) za
Wotrow: k. faraṙ Wels.

Tucźi knježa wobſtaraja tež pſchinoſchki ſobuſtawow do naſcheje
pokładnicy.

Hacžrunje je naſch prawopis nětko hižo znaty, pſchiſtajamy tola za
nowych a daliſchich cžitarjow tole: tudy je cź = ♣ć♠, cž = ♣č♠, ſch =
♣š♠; kſch, pſch, tſ = ♣kř, př, tř.♠

Tak je naſch prawopis nowomu zhromadnomu z łacźanſkoſerbſkimi piſmikami
najbližſchi. Hdy bychu lutherſcy Serbja ſkóncžnje tež tajku krocžel w
dotalnym polěpſchenym prawopiſu Macżicy Serbſkeje a S. Nowinow ſebi
zwěrili, bychmy móhli tež z němſkoſerbſkimi piſmikami wſchitcy jenak
piſacź. Strach pſched tym, zo by ſo dyrbjała piſmikam „(c), ſ, z“ druha
napſchecźiwna płacźiwoſcź dacź (a to nic we wſchitkich padach), hodźi ſo
pſchewinycź; wſchak mataj wyſche druhich porjedźenkow pola katholſkich
Serbow wſchudźom „ł“ a „y“ nětk hinaſchu płacźiwoſcż dyžli w ſtarſchich
knihach! Zjenocźenjo je tež w němſkoſerbſkim prawopiſn (hdyž ſo lud
łacźanſkich piſmikow hiſchcźe boji) lochcy móžne a jara trěbne. To je
moje: ♣Ceterum censeo.♠ Pſchirunaj mój naſtawk: ♣Nowy prawopis we
frakturje. Łužičan♠ 1861.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.

Čisło 2. 18. januara 1868. Lětnik 6.♠

Kak je ſo njepſchecźelam ſwjatoho wȯtca zeſchło.

Pod tutym napiſmom pſchinjeſe „Weſtminſter Gazette“ hromaduzeſtajenjo
ſpodźiwnych podeńdźenjow z Italſkeje, z kotrohož ſcźěhowace wuzběhnjemy
a kotromuž hiſchcźe někotre pſchidamy.

Namjet rycžnika, pozdźiſchoho prěnjoho miniſtra Rattazzi wo
nutsſcźehnjenju klóſchtyrſkich kubłow bě nazymu 1854 we ſenacźe
pſcheſchoł a bu na ſejmje rozpowjedany, hako 9. januara 1855 kralowa
macź nadobo ſkhorje a na tſecźim dnju zemrje. Jeje pohrjebanjo ſta ſo
16. a kralowſka ſwójba bě ſo lědom wot pſchewodźenja dom wrócźiła, hako
kralowa mandźelſka, Marija Adelaida, do cźežkeje khoroſcźe padny a 20.
wumrje. Na ſamym dnju bu jenicžki kralowy bratr, wójwoda z Genuy,
pſchichodny ſyn ſakſkoho krala, wot cźežkeje khoroſcźe napadnjeny a miny
ſo pſchi najwjetſchim lěkaŕſkim prócowanju 10. februara, na tym ſamym
dnju, na kotrymž hrabja Cavour we ſejmje wotpóſłancow rozrycžowanjo wo
klóſchtyrſkim praſchenju zaſy zapocža. Dźeń 17. meje ſcźěhowaſche
kralowſki prync, kiž bě ſo 8. januara narodźił, do zažnoho rowa, mjez
tym zo běſche hižon we měrcu tutoho lěta ſenator hrabja Giacinto di
Collegno wumrjeł, tónſamón, kotryž běſche zakońſki namjet we naſtupanju
nabožnych zjenocźenſtwow nacźiſnył. Joho khoroſcź njemóžachu
profeſſorojo a lěkarjo wuhudacź a wón zemrje we kcźěwje ſwojoho
žiwjenja, hdyž běſche prjedy we pſchitomnoſcźi ſwědkow a naſtupacoho
fararja wſchitko wrócźo wzał a zacźiſnył, ſchtož běſche prjedy
napſchecźo cyrkwi rycžał a ſkutkował. Dźeń 20. oktobra toho ſamoho lěta
zemrje hrabja Józef Siccardi, 53 lět ſtary, po cyłolětnym cźežkim
cźeŕpjenju. Póſła po ſwojoho farſkoho duchownoho, njemóžeſche pak nicžo
dyžli ſłowcžko „haj“ wuprajicź, hdyž bu praſchany, hacž ſwoje
njepſchecźelne rycže pſchecźiwo cyrkwi, kotrež běſche hako najprěńſchi
we piemontſkim ſenacźe dźeržał; wrócźo wozmje. Tehdom cžinjeſche podobne
wotwołanjo druhi ſenator, baron Mar<pb n="10"/>garita — a zemrje. 4.
hapryla 1860 cžitaſche pſchedſyda wotpóſłancow we Turinje general
Quaglia mjena runje za „italſki“ parlament za Bolognu a Ravennu,
ſwjatomu wótcej rubjeneju krajow, wuzwolenych wotpóſłancow. Lědom běſche
mjena tajkich pſcheradnikow ze ſwojoho horta pſchinjeſł, padny, wot
Božeje rucžki zajaty; domoj pſchinjeſeny wumrje po 48 hodźinach. Bianchi
Giovine, redaktor bohahanjacych turinſkich nowinow „Unione“ zapocža
ſtawizny bamžiſtwa za lud piſacź z wotpohladanjom, je hanicź a ponižecź.
Lědom běſche ſchtwórty ſtaw ſpiſał a do cźiſchcźeŕnje póſłał, hako joho
powſchitkowne woſłabjenjo potrjechi, tak zo njebě k piſownomu dźěłej
wjacy khmamy. (B. Giovine je dołho cźeŕpjeł a ſo pſched ſwojej ſmjercźu
nakazał.) We tymle lěeźe wumrje tež Corvero, wotpóſłanc, kiž běſche
zakoń pſchecźiwo cyrkwi namjetował. Hrabja Cavour bu na dnju, na kotrymž
dyrbjeſche narodny ſwjedźeń zjenocźenja Italſkeje wotdźeržany bycź, na
2. juniju, wot Božeje rucžki zajaty a zemrje po někotrych dnjach. Bórzy
po tym zapadny miniſter wójny Manfredo Fanti do njeznateje, ſpodźiwneje
khoroſcźe, we kotrejž dwě lěcźe dołho mjez žiwjenjom a ſmjercźu ſo
namakaſche, kotraž jomu ſurowe cźeŕpjenja pſchihotowaſche a joho
ſkóncžnje do zažnoho rowa pſchinjeſe. Joho rycž na italſkich wot 9.
oktobra 1860, we kotrejž prajeſche: „Sym ſwojim wojakam Marki a Umbriju
wobſadźicź dał, zo bychu ludźiſko wſchěch narodow a rycžow, kotrež je ſo
tam nahromadźiło, rozehnali,“ je znata. Farini, na kotrohož ſkutkowanjo
bu we Parmje njezbožowny wyſchk Anviti wot naſchcźuwanoho luda woprawdźe
do kruchow roztorhany, zapadny do błaznoſcźe, we kotrejž ſo pſchecy wot
krawnoho ſcźina ſwojoho wopora pſcheſcźěhanoho widźeſche. We lěcźe 1865
wumrje Maſſimo d’Azeglio, diplomat, ſpiſowaŕ a hłowny wubudźeŕ
revolucije, we kcźěwje ſwojich lět; runje tak wotpóſłanc Brofferio,
ſpiſowaŕ za lud, woſebnje znaty pſchez ſwoje njehańbicźiwe nadpady
pſchecźiwo wěrje, tak tež druzy wotpóſłancy Vareſe, Boggio, Chiaſſi a
Caſſinis, poſledni pſchez ſamotnu ruku. Runocžaſnje z tutymi zemrjechu
mnozy druzy pſchecźelojo revolucije, mjez nimi Gioca, Manna, Pareto,
Pivio, Valerio, Zambianchi, Robert d’Azeglio, Pinelli a Montonelli.
Millortone bu po ſwojim wrócźenju ze zhromadźizny, we kotrejž běſche
zběhnjenjo konkordata a pſcheſcźěhanjo katholikow namjetował, wot Božeje
rucžki zajaty a wumrje; tohorunja ſtatny radźicźeŕ a druhi pſchedſyda
komory, Da Farina ze Sicilſkeje, kotryž běſche pſcheradne wobſadźenjo
neapelſkoho kraleſtwa wumyſlił a podpjerał. Avigno, pſcheradny duchowny
z Mailanda, znaty pſchez ſwoje pſcheſcźěhanjo generaloikara a ſwěrnje
woſtawacoho duchownſtwa, padny cyle njenadźicy morwy k zemi. We Orvieto
trjebaſche duchowny z rjada klětku njewužitnje k tomu, zo by pſchecźiwo
ſwjatomu wótcej prědował; pſchi delehicźu z klětki na poſlednim
ſkhodźeńku potrjechi joho Boža rucžka. Italſki wyſchk wuſměchowaſche
bamžowu ekſkomunikaciju a dótkny ſo, zo by to zjawniſcho pokazał,
ſwojeje hłowy; na tym ſamym dnju padny z konja a rozrazy ſebi hłowu.
Njekſcheſcźanſcy zmyſleny hrabja we hornjoitalſkej provincy prajeſche we
wjecžornym towaŕſtwje: „Hdy bych tola w Romje był, kajke wjeſelo bych
ſebi ſcžinił, tutomu błaznomu bamžej hłowu wotrězacź;“ pjecź dnjow
pozdźiſcho bu joho mandźelſka wot dwójnikow wotwjazana, kotraž žanu
hłowu njemějeſchtaj. We měſtacžku blizko Genuy wuwoła garibaldiſki we
wjeſelu nad pſchiſpo<pb n="11"/>rjenjom revolucije: „Nětk hižom mam
bamža na jenej nozy;“ wȯn cźeŕpi nětko na nohacej khoroſcźi, kotruž
hiſchcźe dźens nichtó zrozymicź njemóže. Druhi z Franceville, we
provincy Lecce, mjenowaſche ſwojoho pſa Pio nono; 14. julija 1864 běſche
z nim ſam we ſwojej ſtwě a chcyſche joho runje ſtacź a t. d. zwucžowacź,
wſchitko pod hrubym wuſměcźom ſwjatoho wótca. Pſyk njechaſche
poſłuchacź, ſkocži kaž dźiwi na ſwojoho knjeza a rani joho na ſchiji, na
kotrejž ranje tutón někotre dny pozdźiſcho wumrje. We Beſançon we
Franeózſkej wopyta we lěcźe 1860 lětaŕ měſcźanſku hojeŕnju, hanjeſche
pſchi tym tak ſwjatoho wótca, zo ſo kóždy zaſtróži, prajeſche pſchi
woteńdźenju ſurowe zaklecźo na njoho a pſchiſpomni, zo ſo te ſame
dopjelni, prjedy hacž wón druhi krócź do tuteje khěže zaſtupi. Po
někotrych dnjach pſchińdźe zaſy a wobkhodźeſche ſtwy. Hdyž na měſto
pſchińdźe, hdźež běſche poſledni krócź zaklecźo wuprajił, trjechi joho
Boža rucžka a morwy padny k zemi.

Njech kóždy wo tajkich a podobnych podeńdźenjach, kotrychž zajimawe
knižki: „Pſchipady, kotrež žane pſchipady njejſu“ wjacy wobſahuja, myſli
a praji, ſchtož chce; wěſte je, Bóh njewoſtaji nadpady na zaſtupnika
Khryſtuſowoho njekhoſtane a portugalſke pſchiſłowo praji: „Bóh piſa na
kſchiwych ryncžkach runje.“ ♣J. H.♠

Koloſſeum w Romje.

Hdyž ze ſrjedźizny ſtaroho Roma po ſwjatej drozy ♣(via sacra),♠ po
kotrejž dobycźeŕſcy wjedźicźerjo z wójnow nuts cźehnjechu, k ranju
dźeſch, pſchińdźeſch na něhdy ſławne torhoſchcźo ♣forum Romanum,♠ měſto
ludowych zhromadźiznow, jednanjow, ſudźenjow a wſchoho politiſkoho
žiwjenja w cžaſach ſtaroromſkeje republiki. Na prawicy pozběhuje ſo
tſojowrotaty wobłuk (cžeſtne wrota) khěžora Septimia Severa, kiž ſu jomu
pjenježnicy a pſchekupcy k cžeſcźi natwarili. Po dołhim ♣forum♠ dale
krocžo móžeſch ſo tak prawje dopomnicź, kak wſchitka ſwětna móc a ſława
hinje a zahinje; ze wſchěch bokow widźiſch w rozpadankach temple a
hrody; haj nětcžiſchi Romjan rěka tomu torhoſchcźu ♣Campo vaccino♠
(kruwjace polo), dokelž bu w běhu cžaſow tak zapuſcźene, zo tam howjadwa
na bróžkach paſechu. Tola w tu khwilu je tam mało zelenoho, khiba zo tej
dwě hubjenej aleji, pod kotrejuž khłódkom o wojacy a dźěłacźerjo abo tež
proſcherjo zeſtupuja. Dale dóńdźeſch k wobłukej Tituſa, kiž je po
ſmjercźi tohole khěžora ſtajeny; reliefy (do kamjenja wudypane) na nim
pſchedſtajeja dobycźo khěžora nad Židami a pſchcwinjenjo Jeruzalema.
Bjez relicfami je tónle najſpodźiwniſchi: Romjenjo cźahnu z jatymi
Židami pod dobycźeŕſkim wobłukom, dobytwu z jeruzalemſkoho templa njeſo,
ſydomrucžny ſwěcžnik a złote woporne blido. Pſchez tónle wopomnik božich
khoſtanjow něhdy wuzwolenoho luda njekhodźi hiſchcźe nětko žadyn romſki
žid (židow je w Romje pſchez 4500): kóždy dźe z wonka tychle cžeſnych
wrotow wokoło a wuplunje k znamjenju ſwojoho hněwa a hidźenja. Potom
wjedźe tebje pucź nimo rozpadankow konſtantinſkeje baſiliki a templa
Venery a Romy k wobłukej Konſtantina, najkraſniſchomu cyłeje Italſkeje:
za to je wopomnik dobycźeŕſtwa tutoho khěžora ſobu znamjo dobycźa
kſcheſcźanſkeje wěry!

Nětko ſtejimy pſched wulkotnymi rozpadankami, na lěwicy hiſchcźe derje
zdźeržanymi, (kotrež chcych wam nadrobniſcho wopiſacź), pſched
něhduſchim dźiwadłom <pb n="12"/>(theatrom), kiž Koloſſeum (po
nětcžiſchej italſkej rycži ♣Coliseo♠) rěka. Swoje mjeno ma tele
twarjeniſko wot dawno rozpadnjeneje hobrſkeje ſtatuy khěžora Nerona
♣(Colossus Neronis),♠ wjacy hacž pjecźdźeſat łochcźi wyſokej, kotruž
běſche Hadrian z moſaza lecź a pſched tymle theatrom ſtajicź dał. Pódla
tuteje ſtatuy by ſo wulka Bavaria we Mnichowje hiſchcźe kaž dźěcźo
zezdała. Po pſchikładźe tamnoho 105 ſtopow wyſokoho koloſſa k cžeſcźi
ſłónca we pſchiſtawje Rhodus twarjena a pomjenowana, da tale ſtatua
pozdźiſcho tež tomu twarjenju mjeno, kotrež ſo pſched ujej
pozběhowaſche; mjenowachu je koloſſcum, t. r. twarjenjo pſchi koloſſu.
Wot 8. lětſtotka, hdźež ſo prěni krócź w piſmach namaka, bu tele mjeno
trjebane za tónle woſmy dźiw ſwěta, kotryž je na wulkoſcźi jenož wot
cyrkwje ſ. Pětra pſchetrjecheny.

Zwonkowny pohlad je wulkotny; hacž k hornjomu zymſej je nimale 100
łochcźi. Nětko by tajki twar wjacy milijonow toleri póžrjeł; romſcy
khěžorowje mějachu to tuniſcho, dokelž ſta tyſacow njewólnikow (ſklavow)
móžachu darmo pſchi ſwojich twarjenjach wužicź! Nimale 1500 krocželi
wuměriſch, hdyž chceſch ko loſſeum z wonka wobkrocžicź. Z jenymi dwojich
wrotow zaſtupiwſchi njewidźiſch drje wjacy něhduſchu pychu a kraſnoſcź
ſydłow, tola tež rozpadanki dadźa ju hiſchcźe wuhudacź.

Wojeŕſkomu ludej, kaž romſki, kiž bě pſchez wójny a krejpſcheliwanjo
wotroſtł, lubjachu ſo krawne hry gladiatorow, kotſiž na žiwjenjo a
ſmjercź wojowachu. Za tele hry wunamakachu ovalne (jejkojcźe twarjene)
amfitheatry za najpſchihodniſche; khěžor Cäſar twarjeſche prěnje krucźe
ſtejace, ale hiſchcźe z drjewa, a prěnje kamjeńtne Statilius Taurus.
Hdyž bu Titus Flavius Veſpaſianus, kiž pſchecźiwo Židam wojowaſche, w
lěcźe 69 po Khryſtuſu w lěhwje pſched Jeruzalemom za romſkoho khěžora
powołany, chcyſche wón lud za ſo dobycź a daſche k wotdźerženju hrow za
wyſokich a nizkich, z njeſměrnymi khóſtami tónle amfitheater twaricź,
kiž bu po nim ♣Flavium♠ mjenowany.

(Pſchichodnje dale.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z dźenſniſchim cžiſłom póſła podawamy ſobuſtawam łońſchoho
lěta pjaty zeſchiwk knihow „Žiwjenja Swjatych“ wot k. Ducžmana. Tudy
pokracžuje ſo po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow powjeſcź wo Swjatych z
Aurclianowoho pſcheſcźěhanja, z pſcheſcźěhanja pod khěžorom Diokletianom
a pod ſobukhěžorom Makſimianom. Wobſchěrniſcho wopiſuje ſo: ſ. Dionys z
Alekſandrije, ſ. Hrjehoŕ dźiwycžinjeŕ, ſſ. Klaudius, Aſterius a Neon,
ſſ. Kosmas a Damian, ſ. Florian, ſ. Arkadius, ſ. Boſcźan a z nim
pſcheſcźěhani, martrarjo thebajſkeje legije, ſ. Fides, ſ. Dorothea atd.
Na tute lěto wuńdźe zaſy znajmjeńſcha jedyn zeſchiwk.

Z Budyſchina. Wot wěryhódnoho ſwědka ſłyſchimy, zo je ſo druhe lětne
wopomnjecźo zjewjenja ſ. Marije we cžěſkim Philippsdorfje jara
ſwjatocžnje ſwjecźiło. Njedźelu 12. t. m. hako na pſchedwjecžoru
ſwjedźenja běſche tež lětſa illumanicija (woſwětlenjo) ze wſchelakimi
transparentami; domy běchu tež hewak <pb n="13"/>wſchelako wupyſchene.
Póńdźelu rano zhromadźi a zrjadowa ſo proceſſion pola „hnadneje khěžki“
a dźěſche potom — najprjedy mužojo, potom žónſke, kóžda z wóſkowej
ſwěcu, ſchulſke dźěcźi, wjacy wotdźělenjow ſtražnikow abo
wobkedźbowarjow khěžki atd., kóžde wotdźělenjo z khorhowju — do farſkeje
cyrkwje w Georgswaldźe. Tam dźeržeſche wokoło 9 hodź. k. kapłan
prědowanjo, w kotrymž bjez drnhim ſpomni, zo je Philippsdorf nětko
daloko znaty (ſamo z Ameriki ſu wloni pſchez liſt ſo porncželi), dale zo
je ſo hižo 8000 ſchěſnakow k twarjenju cyrkwje pſchi hnadnym měſcźe
zhromadźiło a zo nětko ſubſkripcija po woſadźe póńdźe, kaž tež zo ſo
potom biſkop w Litoměricach požada wo dowolnoſcź k twarjenju atd. Po
prědowanju dźeržeſche k. vikär Božu mſchu z aſſiſtencu guardiana z
Rumburga a někotrych druhich duchownych. Wokoło 12. hodź. wrócźi ſo cźah
do Philippsdorfa, hdźež ſo pſched „hnadnej khěžku“ rozeńdźe. Wjecžor bě
zaſy illuminacija a wjele pobožnych zhromadźi ſo tehdom kaž tež wutoru w
hnadnej ſtwě.

Z Radworja. We naſchej woſadźe je ſo zańdźene lěto 62 dźěcźi narodźiło;
53 z tutych buchu w naſchej farskej cyrkwi, 3 we Budyſchinje w
Michałſkej a 5 w Minakale kſchcźenych, 1 bjez nimi bě morwonarodźeue.
Wyſche toho doſtachu pola nas ſ. kſchcźenicu 5 dźěcźi z klukſchanſkeje a
2 z njeſwacžilſkeje woſady. Potajkim wſchěch hromadźe 60 kſchcźenych. —
Wnmrjeło je we woſadźe 45 woſobow, z kotrychž bu 39 pola nas, a 5 do
Wulkoho Wjelkowa a 1 do Kamjenca pohrjebana. Wyſche toho buchu pola nas
pjecźo z Klukſchanſkeje a z Njeſwacžilſkeje woſady pohrjebani.
Pſchipowjedało je ſo 36 mandźelſtwow, z kotrychž ſo jich 12 tndy
wěrowaſche. K božomu blidu bě 1625 woſobow; wyſche toho 25 w
zdźerjanſkej khapałcy. ♣K.♠

Z Ralbic. We naſchej woſadźe narodźi we zańdźenym lěcźe 44 dźěeźi, a to
27 hólcžatkow a 17 holcžatkow, bjez nimi 2 njemandźelſkej. Zemrjeło je
32 woſobow, a to 17 mužſkoho a 15 žónsk. ſplaha. Pſchipowjedanych je 23
porow a 11 bu pola uas wěrowauych.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. We zańdźeuym lěcźe je ſo we naſchej woſadźe narodźiło: 68
hólcžatkow, 68 holcžatkow, wſcho hromadźe 136 dźěcźi; bjez nimi je 10
njemandźelſkich. Wumrjeło je 46 mužſkich a 43 žónſkich woſobow, wſcho
hromadźe 89. Potajkim jo ſo 47 woſobow wjacy narodźiło hacž wnmrjeło.
Pſchipowjedanych bu 69 mandźelſtwow, wěrowanych pak 56.

Z Kulowa. Njedawno bu naſch wyſokocžeſcźeny k. faraŕ Fr. Schneider wot
wrótſławſkoho wjeŕchbiſkopa za duchownſkoho radźicźerja powyſcheny. My
ſo nad tajkim derje zaſłuženym pocžeſcźowanjom wjelezaſłužbnoho knjeza
fararja wutrobnje zwjeſelichmy.

Z Piſanoho Doła (Scheckthal). W naſchej ſchkleńcžeŕni budźa ſo nětk
naſchi 8 katholſcy ſchulerjo zaſy wot katholſkoho wucžerja rozwucžecź.
Tele rozwucžowanjo dyrbjeſche we zańdźenym lěcźe khwilu zaſtacź, dokelž
nowy korcžmaŕ — joho mjeno chcemy zamjelcžecź, tež njeje wón z naſchich
— dotalnu ſtwu k roz<pb n="14"/>wucžowanju wjacy podacź njechaſche.
Knjez Hildebrand, wobſedźeŕ ſchkleńcžeŕnje, kotryž ſo za cžaſne a
duchowne zbožo ſwojich katholſkich dźěłacźerjow na khwalobne waſchnjo
ſtara, chce na khwilu ſtwu k rozwucžowanju požcžicź a po wuwjedźenju
nowoho twara woſebnitu ſchulſku ſtwu z wulkej taflu a z ławkami
pſchihotowacź. Tež chce tón knjez ſchulſku ſtwu ze ſwojeje móſchnje
tepicź. Hako zdu doſtanje wucžeŕ, kotryž kóždy tydźeń na tſjoch dnjach
ſchulu dźeržecź dyrbi, měſacžnje 4 tolerje z knjezoweje pokładnicy.
Miſſionſki wucžeŕ we Piſanym Dole je kulowſki kantor knjez Schömmel,
kotryž je wot ſakſkeje duchowneje a ſwětneje wyſchnoſcźe k tomu
poſtajeny. Piſany Doł leži ſrjedźa bjes Wóſlinkom a Dubrjeńkom pſchi
pruſkej mjezy, wot Kulowa 5/4 hodźiny daloko. Duchowne wobkedźbowanjo na
tamnej ſchuli ma knjez faraŕ w Ralbicach.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. We Starej Pruſkej je hłód a z tym mór wudyrił. Duž w Němcach za
tamniſchich potrěbnych ſkładuja.

Schwajcaŕſka. W kantonje (abo republicy) Bern ſu 18 fararjo pſched ſudom
wobſkorženi, dokelž ſu pětrowy pjenježk za ſwjatoho wótca hromadźili.
Hdy bychu za Garibaldia abo za theater abo podobne wěcy hromadźili, dha
ſo njeby zakoń wo proſcheŕſtwje na nich nałožował, ale za ſwjatoho wótca
ſkładowacź, haj to je něſchto druhe! Kaž tudy, tak zdychuje ſo we
wſchelakich krajach podarmo: Jenož rune prawo wſchěm!

Morawſka. Duchowni, kiž buchu pod nětcžiſchim kanclerom dla zakitanja
konkordata k jaſtwu wotſudźeni, doſtawaja wſchelake pocžeſcźowanjo
katholſkoho luda. Tak je wotſudźeny ♣Dr.♠ Heidenreich wot woſobnych
katholikow we Wołomucu (Olmütz) drohotny kheluch doſtał.

Italſka. Kak njeſprawnje kupjene cyrkwinſke kubło tyje, wo tym piſaja
nowiny tajkile pſchikład. Knjezaj C. a P. podaſchtaj ſo na rjane wulke
cyrkwinſke kublo pola Macerata, kotrež běſchtaj kupiłoj a nětk hromadźe
wobhladacź chcyſchtaj. Blizko tohole měſta wutorhny ſo kóń knjezej C. z
ruki; tȯn padźe a złama ſebi ramjo; P. ſkocži ze ſtrachom z woza, dyri z
hłowu wo zemju a běſche morwy.

Z Roma. Pruſki kral je bamžej pſchez ſwojoho póſłanca zbožo pſchał k
zbožownomu kóncej poſlenjoho njeměra a ſamorucžny liſt póſłał, w kotrymž
ſo bamžej wupraji, zo kral k zanicženju abo pomjeńſchenju ſwětneje mocy
ſwjatoho ſtoła ženje ſwojc pſchizwolenjo njeda, dokelž je zdźerženjo
tejele mocy k ſwobodnomu wukonjenju duchownoho knježeŕſtwa a k
nabožniſkej ſwobodźe ṗṗruſkich katholikow nuznje trěbne.

Z Roma. Jeſuitojo mějachu w zańdźenym lěcźe 8168 ſobuſtawow, bjez nimi
1589 italſkich, 2111 němſkich a ſłowjanſkich, 2422 francózſkich, 1148
ſchpaniſkich we dwěmaj dźělomaj ſwěta a 898 jendźelſkich tohorunja w
dwěmaj dźělomaj ſwěta. Tónle rjad dźěli ſo do 21 provincow, z kotrychž
ſu 3 italſke cyle zběhnjene a dwě zdźěla. Te tſi zběhnjene ſu bjez tym
miſſiony w Americy a w Aſii załožiłe. Z cyła běſche wloni 1338 jeſuitow
pſchi miſſionſtwje, mjenujcy w Americy 776, w Africy 162, w Aſii 261, w
Auſtralii 14 a w oriencźe (woſebje w Turkowſkej) 105.

<pb n="15"/>

Francózſka. (Pſchikłady dobrocźeŕſtwa.) Sławny biſkop Felix Dupanloup z
Orleansa je jara miłoſcźiwy a ſmilny pſchecźiwo khudym. Drohotne
biſkopſke kſchiže, kiž ſo jomu darja, tohorunja pjerſchcźenje pſchedawa
wón kóždy krócź po někotrych dnjach k lěpſchomu khudych. Wón noſy jenož
hubjeny, pozłocźany kſchiž na tajkim rjecźazku. — Skóncowany arcbiſkop z
Pariza Sibour mějeſche jenož jara khudobne zdraſcźenjo a joho ſłužownik
naſpomni jomu huſcźiſcho, zo by ſebi tola nowe koſchle wobſtarał.
Cžakajmy hiſchcźe kuſk, běſche wobſtajne wotmołwjenjo. Skóncžnje běſche
tola dwanatk koſchlow kupjeny; ale hižon na ſcźěhowacym dnju běchu ſo
minyłe. Sibour běſche je miłoſcźiwej ſotſe dał, kotraž bě wo ſchaty za
wotkhorowacych proſyła. Stary Franc (komorny ſłužownik) je, kaž ſo
praji, potom z mjerzanjom rjekł: „Běſchcźe dyrbjeli ſtare prjecž dacź.“
„Ale wſchak ſy mi hižon prajił, zo wjacy k woblekanju njejſu,“ běſche
biſkopowe wotmołwjenjo. — Hdyž bu Ollivier, faraŕ pola ſwj. Rocha, kiž
mějeſche wulke dokhody, biſkop we Evreux, běſche wón cyle pſchedołženy.
Wſchitko běſche na khudych nałožił. „Schto ſu tež 50,000 frankow,“ tak
huſto po waſchnju bohatych ludźi ze ſměwkom prajeſche, „žiwjenjo we
Parizu je drohe.“ Za ſo trjebaſche jenož 2000 frankow (533 tol.). Joho
ſtwine wěcy běchu tak hubjene, zo ſo próca njepłacźeſche, je hakle do
Evreux pſchewjezcź. Kaž khodźeſche a ſtejeſche, tak do ſwojoho
biſkopſkoho měſta zaſtupi. Woſobne parizſke knjenje proſchachu joho
pſchi wotjědźenju wo wopomnjecźo. We kraſnych liſcźikach daſche jim
hiſchcźe njezapłacźene lětne zlicžbowanja wſchelakorych ſmilnych
wuſtawow, wucžeŕnjow a towaŕſtwow, kiž bě we ſwojej farje załožił a
kotrež hiſchcźe dźens tam kcźěja. ♣J. H.♠

Jendźelſka. Na kóncu zańdźenoho lěta mějeſche katholſka cyrkej we
Jendźelſkej 1 arcbiſkopa, 12 biſkopow, wyſche toho 4 biſkopow we
Schottlandźe. Měſchnikow běſche 1639 (t. j. 31 wjacy dyžli pſched
lětom); 1283 cyrkwjow a khapalow (36 wjacy dyžli łonſche lěto).
Klóſchtrow je tam 287, z nich 220 za knježny, 67 za mnichow za jene lěto
je 11 nowych klóſchtrow załožene. We 21 kollegiach pſchihotuja ſo
młodźencojo na duchownſtwo.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy towaŕſtwa na l. 1868: kk. (7.—9. zapłacz̓ichu na łoṅſche lěto)
36. Jakub Lukaſch z Budyſchina; 37. regiſtrator Jurij Banda z B.; 38.
Jan Lehmann z Boranec; 39. Michał Buſch z Radworja; 40. Jakub Wjenka z
Budyſchina; 41. Michał Rjecžka z Dźěžnikec; 42. Marija Ducžmanec z
Budyſchina; 43. Khata Ducžmanec z B.; 44. Michał Polank z Mniſchonca;
45. Jakub Haſcha ze Zajdowa; 46. K. z Radworja; 47. Hana Schönbergerowa
z Budyſchinka; 48. ♣P.♠ Ignac Žitny z Wulkeje Hraboweje pola Paſkowa we
Morawſkej; 49, Jurij Schołta z Dobroſchic; 50. ♣P.♠ Cyrill Židek w Nowej
Řiſchi we Morawſkej; 51. Khryſtiana Donatec z Khelna; 52. ♣P.♠ Hawſchtyn
Fiſcher, katechet na realuej ſchuli w Plznje w Cžechach; 53. Haṅža
Lehmannowa z Radworja; 54. Jakub Cyž ze Stróžiſchcźa; 55. Jan Wóſki ze
Stróžiſchcźa; 56. M. W. ze K.; 57. Mikławſch Mróz z Kamjeneje; 58. faraṙ
Schneider ze Kulowa; 59. kapłan Schołta ze Kulowa; 60. kooperator J.
Wowcžeṙk z Kulowa; 61. wucžeṙ Schołta z Kocźinje; 62. wucžeṙ Rosmij z
Němcow; 63. wucžeṙ Cžórlich ze Sulſchec; 64. Mikławſch Böhmak z Wotrowa;
65. <pb n="16"/>Mikł. Rjencžka z Wotrowa; 66. Jakub Rjencžka z Kaſchec;
67. H. Cźemjerina z Neuhofa.

Sobuſtawy, kiž ſu na l. 1867 płacźili: kk. (296. 297. 298. = 7. 8. 9. z
cžiſła 1. t. l.) 299. Mikławſch Miſchnaŕ ze Radworja; 300. Hana
Schönbergerowa z Budyſchinka; 301. H. H. z R.; 302. M. K. z R.; 303.
Boſcżij Schuſter z Róžanta; 304. Mikławſch Cžornak z Nowoſlic; 305.
Michał Běrk z Radworja; 306. Jan Pjetaſch z Radworja.

Dobrowólne dary: N. N. z Khróſcźic (hiſchcźe na l. 1867) 5 nſl.; K. z R.
15 nſl.; Boſcźij Schuſter z Róžanta 5 nſl.

Smilne dary: H. B. z Radworja 5 nſl. za ſ. wótca.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jan Ernſt, ſ. kublerja Jana Schuſtera z
Budeſtec; Ernſt Jurij, ſ. J. Pětranca z V.; J. Jurij Michał, ſ. M. Žura
z B. — Zemrjecźi: Jan Franc, ſ. njeboh Jana Franca Zarjeṅka z Dżěžnikec,
1 měſac; Jan Jurij Hencžel (Pělc) z Budyſchina, 61 l. 3 m.; Ernſt Jurij,
ſ. J. Pětranca z B. — Wěrowani: Handrij Diſnaṙ ze Ratarjec a Marija
Subic z Prawocźic; K. T. W. Schneider, ſchewc a Maria Thereſia Jarſchec
z Budyſchina.

Z Radworja, w decembru. Kſchcżeni: Hana, dź. Jana Dubſkoho z Radworſkoho
Haja; Marija Auguſta, dź. Jurija Hendricha we Łupoj; Hana, dź. Jana
Adama we Łupoj; Handrij, ſ. Mikławſcha Libſche w Radworju. — Zemrjecźi:
Michał, ſ. Pětra Měſcherja w Měrkowje, 2 m.; Jan Parjenea z Łupoje, 75
l. 10 m.

Z Ralbic. Kſchcźeni: Michał, ſ. Mikławſcha Neumana ze Schunowa; Michał,
ſ. Michała Percgala ze Trupina; Auguſt ſ. Antona Reimera z Ralbic;
Jakub, ſ. Pětra Cyža z Nowoſlic, Maria Madlena, dź. Jakuba Schołty ze
Schuuowa, Mikławſch, ſ. Mich. Cźemjery z Ralbic; Hugo Bernhard, ſ.
wucžerja Mikł. Hicki z Ralbic; Madlena, dź. Michała Rjehorja z Jitka;
Michał, ſ. Pětra Mikławſchka ze Schunowa; Madlena, dź. Mikł. Bjarſcha z
Koſlowa; Hana Marija, dź. Jak. Błažika (Ledżbory) z Ralbic; Otilia
Auguſta Maria, dź. G. Gartnerja ze Schunowa; Jakub, ſ. Michała Buka ze
Sernjan; Hana, dż. pſchekupca Jakuba Glauſcha z Róžanta. — Wěrowani:
Michał Schołta ze Schunowa z Mariju Bulankec z Noweje Smjerdźaceje;
Michał Schenk z Radworja z Hanžu Narcźikec ze Schunowa; Jakub Schołta
(Wowcžerk) z Kocźineje z Khatu Schołcźic z Konjec; Handrij Próca z
Kacžeje korcžmy z Hanžu Hodankec z Pěſkec; Jan Frömelt z Jaſeṅcy z
Madlenu Hercogec ze Sernjan. — Zemrjecżi: kubleŕ Jakub Błažik z Ralbic,
73 l.; Khata, njeboh Mikławſcha Schimauka zawoſtajena mandźelſka z
Schunowa, 73 l.; Pětr, ſyn Pětra Lehmanna z Ralbic, 25 lět; Jan Hanto z
Łazka 82 l.; Marija, mandź. Michała Schołty z Konjec; Auguſt, ſ. Antona
Reimera z Ralbic 4 njedź.; Jan Opica ze Schunowa 93 l.; Marija, Jurija
Mitaſcha zaw. dźowka z Schnnowa 47 l.; Michał Suchi z Róžanta, 66 l.;
Madlena, Michała Schreibera zaw. mandź. ze Smjerdźaceje 75 l.; Madlena,
mandź. Pětra Lehmanna z Ralbic 62 l.; Hana, mandź. Mich. Krala z Konjec.

Zemrjety ſobuſtaw towaṙſtwa: kubleŕ Jakub Błažik z Ralbic.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a móže ſo za tſi nowe ſlěborne
w expedicijach Kath. Póſła doſtacź:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu na lěto 1868.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 3. 1. februara 1868. Lětnik 6.♠

Ceremonije katholſkeje cyrkwje.

Nabožniſtwo (religion) njeje jenož ſpóznacźo a wjedźenjo wěcžnych
wěrnoſcźow, ale je nutrne pſcheſwědcženjo naſchoho rozoma we tychſamych,
kiž wſchě naſche duchowne mocy wopſchimnje, cyłoho cžłowjeka wobknježi.
Cžim doſpołniſche naſche nabožniſtwo je, cźim prjedy pokaže ſo tež
zwonkownje, we naſchim žiwjenju. Woheń, kiž ſo we nutſkownym jeneje
khěže pali, njewoſtanje dołho, jelizo je ſylny a mócny, wobmjezeny na
nutſkowne rumy, joho płomjo wudobudźe ſebi tež ſwój pucź won, a cžim
mócniſche wone je, cźim prjedy ſo to ſtanje. By-li ſo woheń z mocu we
nutſkownych rumach zdźeržował, by ſo ſkoro zaduſył; pſchez wudyrjenjo
roſcźe joho móc. Podobnje ma ſo tež z nabožniſtwom. Teſame njemóže ſo
jenož na něme myſle abo na mjelcžate zacžucźa wobmjezowacź; pſchetož tak
njeby wone ženje k mocy pſchiſchło, ně, teſame dyrbi ſo pokazacź na
kóžde móžne waſchnjo, we ſłowach, we znamjenjach, we ſkutkach, we wſchě
naſchim žiwjenju. Zwonkowne widźowne znamjenja a ſkutki k zjewjenju
nutſkowneje nabožneje myſle mjenujemy ceremonije abo ſwjate waſchnja.
Ceremonije abo zwonkowny kultus je nuzna wěc za kóžde nabožniſtwo.
Nabožniſtwej zwonkowne ſwjate waſchnja wzacź, rěka jomu ſamomu row
pſchihotowacź. Kaž cžłowjeſki duch na zemi wobſtacź njemóže bjez cźěła,
tak njemóže tež nabožniſtwo wobſtacź bjez zwonkownoho kultuſa, bjez
ceremonijow. Tohodla namakamy zwonkowne waſchnja pola wſchěch
pohanſkich, kaž tež pola židowſkoho nabožniſtwa; woſobnje bohata pak je
katholſka cyrkej na rjanych k pobožnoſcźi a k nutrnoſcźi pohnuwacych,
ſwjate potajnoſcźe derje woznamjenjacych ceremonijach.

Wěrno drje je, Bóh tón wſchohowědomy njetrjeba tajke zwonkowne dopokazy
naſchoho nabožnoho znutſkownoho, wón lěpje widźi hacž my, ſchto ſo we
naſchej duſchi ſtanje, ale my trjebamy teſame. Su-li mjenujcy naſche
zacžucźa wěrne a <pb n="18"/>ſylne, njemóžemy je my we ſebi ſkhowacź;
tón cźežko zrudźeny łamje ſam wot ſo ſwojej rucy, tȯn pobožny a nutrny
ſtykuje jej a padnje we ſwjatej bojoſcźi na ſwoje kolena. Nam je runje
derje, hdyž móžemy ſwoje zacžucźa tež zwonkownje pokazacź, a cźežko by
nam panyło, hdy bychmy je dyrbjeli we naſchim nutſkownym ſkhowacź. Haj
naſche zacžucźa roſtu, hdyž mamy pſchiležitoſcź, je tež zwonkownje
zjewicź. My móžemy drje we naſchich myſlach prawje pobožnje a nutrnje ſo
modlicź; padnjemy-li pak pſchi tym na kolena a pozběhnjemy-li k njebju
naſchej ſtyknjenej rucy, dha cžujemy, kak ponižnoſcź, pobožnoſcź a
nutrnoſcź roſcźe, my prócujemy ſo to we naſchej wutrobje wubudźecź,
ſchtož my pſchez zwonkowne znamjo pokazujemy. Wyſche toho pak dawamy tež
druhim pſchiležitoſcź, ſo wo naſchej pobožnej myſli pſcheſwědcžicź.
Widźa woni we naſchim zwonkownym zadźerženju nutrnoſcź a pobožnoſcź
pſchecźiwo Bohu, pohnuwa jich to tež naſch pſchikład ſcźěhowacź, kaž tež
my ſo pſchez pſchikład druhich k pobožnoſcźi pohnucź damy. Wěſcźe dyrbi
kóždy wuznacź, zo ſo bóle k pobožnoſcźi hnuty cžuje we jenej cyrkwi,
hdźež ſo wſchitcy pobožni wopokazuja, hacž we druhej, hdźež na
pſchitomnych žane znamjo pobožnoſcźe njewuhladaſch. Ceremonije ſu tak
nuzna wěc za kóžde nabožniſtwo, nuzna wěc tež za kóždoho nabožnoho
cžłowjeka.

Na ceremonije pokazuje pak cžłowjeka tež joho natura. Wón wobſteji z
cźěła a duſche. „Hdy by ty luty duch był,“ praji jedyn cyrkwinſki
wucžeŕ, „by tebi Bóh tón knjez ſwoje hnady tež na duchowne waſchnjo ſobu
dźělił; tak dołho pak hacž změjeſch cźěło, trjebaſch tež zwonkowne
znamjenja.“ Woda wodźi ſo zpody zemje po rynach na měſto, hdźež chce ju
cžłowjek měcź; rozcźepu-li ſo ryny, rozběhnje tež woda, prjedy hacž na
měſto dóńdźe. Tež ceremonije ſu takrjec ryny, kiž nam njebjeſke hnady
pſchiwjedu; zacźiſnu-li ſo tamne, póńdźa tež tele k zhubjenju. Kak
rjenje pokazuja tu runje wſchelake zwonkowne waſchnja, kiž ſo pſchi
wudźělenju hnadow božich nałožuja, na te hnady ſame! Ceremonije pſchi
wudźělenju ſwjateje kſchcźeńcy k pſch. na wucžiſcźenjo wot herbſkoho
hrěcha? Ceremonije ſu woprawdźe jena za cžłowjecže wócžko zrozymliwa
rycž, kotraž kſcheſcźana na wěrnoſcźe ſwj. wěry dopomni, jomu
potajnoſcźe teje ſameje pſchez widźowne znamjo pſchedſtaja, a tak to,
ſchtož ze ſwojim rozomom njemóže wopſchimnycź, bliže pſchinjeſe.

Ceremonije abo zwonkowny kultus pak ma na poſledku hiſchcźe jenu druhu
winu. Cžłowjek pſchiſłuſcha mjenujcy po ſwojim cyłym bycźu Bohu tomu
knjezej, jomu dyrbi wón z cźěłom a duſchu hołdowacź; duſcha cžeſcźi Boha
pſchez ſwoje pobožne myſle, zacžucźa a žadoſcźe, a cźěło ma ſwojoho
knjeza cžeſcźicź pſchez zwonkowne waſchnja; pſchez cžłowjeſke cźěło
hołduje Bohu ſwojomu ſtworicźerjej tak rjec cyła cźěłna ſtwórba, dokelž
naſche cźěło dźěn je króna cyłeje cźěłneje ſtwórby. Pſcheproſchuje tola
pſalmiſta wſchě ſtworjenja: wodu a zemju, zymu a cźopłotu, ſwěcu a cźmu,
hory a doły, rěki a morjo k božej khwalbje; a cžłowjeſke cźěło, wjele
woſobniſche a kraſniſche hacž wſcho to, cžłowjeſke cźěło, kiž dyrbi
něhdy we njeſmjertnym ſwětle ſo błyſchcźicź, dyrbjało ſame tu cžeſcź
ſwojomu ſtworicźerjej zaprěcź, dyrbjało mjelcžecź we powſchitkownej
khwalbje cyłeje ſtwórby? Kaž změje wone něhdy z duſchu zjednocźene dźěl
na wěcžnej kraſnoſcźi, tak dyrbi wone tež tudy na zemi z duſchu
zjednocźene Bohu ſłužicź po ſwojim waſchnju, k joho khwal<pb n="19"/>bje
pſchinoſchowacź; ſchtož ſo pſchez to ſtanje, zo wone nutſkownu nutrnoſcź
duſche, zo wone ducha nabožniſtwa zwonkownje na pſchiſłuſchne waſchnjo
zjewi. Z toho móže potajkim kóždy ſpóznacź, zo maja ceremonije abo
zwonkowne nabožne waſchnja, woſobnje pſchi božich ſłužbach ſwoju winu
tež we cžłowjeſkej naturje, a zamłowjeja ſo ſame; njetrjeba ſo tohodla
tež na to wjele wotmłowicź, ſchtož wſchelacy ludźo pſchecźiwo nim praja.

„Khryſtus,“ praji ſo, „je pſchikazał, zo dyrbimy ſo k Bohu we duchu a
wěrnoſcźi modlicź a porokuje Židam jich ceremonije.“ Ceremonije ſtaroho
zakonja, wotmłowimy na to, běchu wot Boha ſamoho zawjedźene, po tajkim
njemóžeſche ſyn boži wotpohladanjo měcź, pſchecźiwo tymſamym
wuſtupowacź; a woprawdźe njeběchu to tež te ceremonije, nad kotrymiž ſo
tón knjez hněwaſche, ale te waſchnjo, na kotrež židźa teſame
wobkedźbowachu. Woni dopjelnichu ze ſtyſkniwej ſtaroſcźiwoſcźu wſchě
zwonkowne waſchnja, nic zo bychu pſchez to ſwoju pobožnu wutrobu
zjewili, ale runje tak, hako by Bóh na tutych ceremonijach ſamych ſwoju
wjeſołoſcź měł, byrnje wone njebyłe pſchewodźane wot pobožneje myſle.
Zrozymja pak ſo tamne ſłowa toho knjeza tak, zo wěrna pobožnoſcź
njewobſteji we wobkedźbowanju próznych zwonkownych waſchni ſamym, ale
wjele wjacy we pobožnej, ponižnej a podwolnej wutrobje, ſłuža ceremonije
naſcheje ſwj. cyrkwje k tomu, zo tamnu bohuſłužownoſcź we duchu a
wěrnoſcźi prawje wožiwjeja. Dokelž k tomu je je naſcha cyrkej poſtajiła,
zo by pſchez nje ſwjate myſle a zacžucźa a we naſchej wutrobje wubudźała
a zdźeržała, a kóžde jeje dźěcźo wě z jeje rozwucženjow, zo je
wobkedźbowanjo ceremonijow ſame bjez wutrobneje pobožnoſcźe jenož
tajenſtwo, a zo cžłowjekej nicžo njepomha, pſchitomny bycź tym rjanym
ceremonijam, jeli wón je njepſchewodźa z nutrnym modlenjom a z pobožnymi
zacžucźemi. Wyſche toho nałožowaſche tón knjez tež ſam pſchi wſchelakich
ſkładnoſcźach tajke zwonkowne znamjenja; tak k pſchikładej pſchi
wuſtrowjenju toho hłuchoněmoho, abo toho ſlepoho, woſobnje tež pſchi
poſlednej wjecžeri, haj wȯn zamłowjeſche tón lud, kiž bě jomu bołmoncžku
pſchi ſwjatocžnym nutscźehnjenju do Jeruzalema pſchez zwonkowne waſchnjo
pſchiſłuſchnu cžeſcź wopokazał.

Druhim zas, zda ſo mnohoſcź naſchich ceremonijow njepotrěbnje wulka.
Tych móžemy ſo wopraſchecź: njeby jena jenicžka hwězda nas tež na božu
wulkoſcź a mudroſcź dopomniła? A tola je Bóh telko milijonow hwězdow na
njebju rozſył, zo bychmy je widźeli a božu wſchohomóc wobdźiwali. Bóh je
chcył na bohate a kraſne waſchnjo ſo zjewicź hako ſtworicźeŕ. Wón by
mohł někotrežkuli zwěrjo, někotružkuli roſtlinu mjenje ſtworicź a tola
bychmy joho tež z tych druhich ſpóznali, wón njeby trjebał róžicžki z
tak kraſnymi barbami wudebicź, ale wón je to chcył. Kaž róžicžki we
ſtwórbje, tak ſu tež ceremonije pſchi božich ſłužbach k wjetſchej debje,
k zběhnjenju pobožnoſcže a nutrnoſcźe wot naſcheje ſtaroſcźiweje
macźerje ſwj. cyrkwje zawjedźene. My dyrbimy ſo jenož prawje prócowacź,
zo je derje zrozymimy a ſpóznajemy, potom změjemy we nich žiwe
napominanjo, ſpomožne rozwucženjo a ſylnu podpjeru za naſchu nutſkownu
pobožnoſcź. ♣J. Ł.♠

<pb n="20"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. K nowomu lětej doſtachu tež lětſa 14 katholſcy wucžerjo
pſchibjerk z Noſtitz-Weigsdorfſkeje fundacije, kotruž je njeboh ſwobodny
knjez Noſtitz nad Kumwałdom załožił. Z cyła doſta 127 wucžerjow
(lutherſkich a katholſkich), kotſiž maja najnižſchu zdu, po 25
tolerjach, 20 tol., 15 tol. abo 10 tol. Za jene lěto wudźěli ſo nimale
2000 toleri! Tež dyrbimy z dźakom wuzběhnycź, zo dwě katholſkej
ſchulſkej woſadźe podpjeru k dopłacźenju wucžerjoweje zdy doſtaſchtej,
kaž tež, zo buſchtaj z fundacije za kóždoho wucžerja, kiž je we
penſionſkim towaŕſtwje, dwaj tolerjej hako pomoc zapłacźenaj. To je
khwalby hódna fundacija! Kak wjele je ſo k hodam z Budarjowoho wotkaza w
katholſkich woſadach wudźěliło, njejſmy dotal zhonili a chcemy ſo pſchi
ſkładnoſcźi na krajſkej direkciji wopraſchecź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. Na pruſkim ſejmje dopokazowachu wóndanjo woſebje Polacy, zo ſu
jara pſchikrótſcheni, ſchtož wyſchſche ſchule naſtupa. Tež někotſi
pſchecźiwo Polakam ſprawnje zmyſleni Němcy žadachu, zo dyrbi ſo w
Póznaṅſkej znajmjeńſcha hiſchcźe jene katholſke gymnaſium wot
knježeŕſtwa załožicź. We Wrótſławje (Breslau) je tohorunja hiſchcźe jene
katholſke gymnaſium jara trěbne.

Němſka. We wſchelakich wjetſchich měſtach Němſkeje běchu w poſlenſchim
cžaſu ludowe zhromadźizny, w kotrychž ſo katholikowje za ſwětne
knježeŕſtwo ſwjatoho wótca a za podpjeranjo joho wójſka wuprajichu. Jara
rjane a horliwe rycže běchu ſłyſchecź. Wſchudźom pokazuje ſo katholſka
ſebjewědomoſcź a žiwjenjo za cyrkej Božu a jeje widźomnoho wjeŕcha.

Morawſka. Njedźelu 12. januara bu w Brnje židowſki wojak kſchcźeny; jomu
kmótſeſche podmarſchal hrabja Huyn.

Z Wina. Wubjerk, kiž je hižo wjacykrócź zhromadne pucźowanjo do
Paläſtiny (ſlubjenoho kraja) zrjadował, wozjewja z nowa tajke pucźowanjo
za mužſkich katholſkoho wěrywuznacźa. Wozjewjenjo tych, kiž chcedźa ſobu
jěcź, dyrbi ſo do 8. februara ſtacź a pjenjezy do 20. februara do Wina
póſłacź; ſchtóž chce wot Trieſta po morju na prěnim měſcźe jěcź,
zapłacźi 500 ſchěſnakow we ſlěbrje, a ſchtóž na druhim, zapłacźi 430
ſchěſnakow; wot Trieſta pucźowaŕ potom ſkoro žane wudawki wjacy nima.
Dźeń 6. měrca dyrbi ſo pucźowaŕ wubjerkej we Winje prědkſtajicź a 10.
wotjědźe ſo z Trieſta. Na 16. měrca wuſtupja pucźowarjo w Egiptſkej a
26. podadźa ſo zaſy na morjo a pſchińdu 28. do Jeruzalema. Wot 18.
hapryla pucźuje cyłe towaŕſtwo po Paläſtinje a 25. podadźa ſo wrócźo na
morjo.

Z Wina. Cźěło něhduſchoho mexikanſkoho khěžora Maximiliana ſu wóndanjo
do Wina pſchiwjezli a w khěžorſkej krypcźe pola kapucinarjow ze wſchej
cžeſcźu poſtajili. Joho na duchu ſłaba mandźelſka Charlotta bydli w
Brüſſelu a wě nětko wo njezbožu, kiž je mandźelſkoho trjechiło.

Rakuſka. Po njedawno wozjewjenych prawach za połojcu khěžorſtwa, kotrejž
ſu Cisleithanſka narjekli (t. r. kraj z toho boka rěcžki Leitha na
wuheŕſkich <pb n="21"/>mjezach), ſmědźa tam nětko tež židźa wſchitke
ſtatne zaſtojnſtwa na ſo wzacź. Snadź tam hiſchcźe židowſkoho miniſtra
docžakaja!

Tyrolſka. Knježna Maria z Mörla, kotraž bu, hdyž bě prjedy ze wſchelakim
cźeŕpjenjom pruhowana, w lěcźe 1834 z błuznami Khryſtuſowym
wuznamjenjena, je 11. januara we Kalternje zbóžnje zemrjeła, 55 lět
ſtara. Wot tamnoho dźiwa ſem pucźowachu kóžde lěto tyſacy ludźi, zo
bychu ju widźeli a jeje modlitwam ſo porucžili. Tamne błuzny ſo bórzy po
jeje ſmjercźi zhubichu; wona bě najſkerje Boha wo to proſyła. Njeſměrnje
wjele ludźi wopyta cyrkej terciarkow, hdźež bě jeje cźěło wuſtajene, a
pſchewodźeſche ju tež k rowej. Wot l. 1841 bydleſche wona mjenujcy w
klóſchtrje terciarkow ſ. Franciſkuſa.

Tyrolſka. Dźeń pſched nowym lětom wubudźi 22 ſani z drjewom
nakładowanych w Innsbrucku powſchitkownu kedźbnoſcź; młodźi tyrolſcy
burjo jědźechu pſched kapucinſki klóſchtyr a tam je zwotkładźechu. Burjo
běchu ſo w krutej zymje na khudych mnichow derje dopomnili!

Z Roma. Bamžowe wójſko ſo z pſchikhadźacymi dobrowólnikami pſchecy
powjetſcha a měſto ſo pſchecy bóle wobtwjerdźuje.

Z Roma. Pſchi poſlenim licženju w lěcźe 1867 běſche w měſcźe Romje
215,573 wobydleri. Wone ma 54 farow, z kotrychž 9 z wonka měſchcźanſkich
murjow leža. W Romje běſche 30 kardinalow, 35 biſkopow, 1469 měſchnikow,
828 ſeminariſtow, 2832 mnichow ze 61 wſchelakich rjadow a
zjenocźenſtwow, 2215 knježnow wſchelakich rjadow, potajkim 7409
duchownſkich woſobow. Wucžomcow (elevow) we kollegijach bě 1258,
holcžkow w penſionatach 1642. W dobrocźeŕſkich a zaſtaracych wuſtawach
bě 775 muži a 1088 žónſkich. Rom ma 29 ſeminarow abo kollegijow; z nich
ma kollegium Romanum 75, Germanikum 58, Propaganda 108, iriſki kollegium
52, južnoamerikanſki 50 a połnócnoamerikanſki 33 wucžomcow.

Z Roma. Pſchepytanjo dla pſchihotowanja k rebellionej w oktobru pſchecy
hórſche wěcy na ſwětło pſchinjeſe. Zapſchiſahani chcychu tehdom ſ. wótca
moricź. W tej ſamej nocy, hdyž kaſarna Serriſtori (něhdźe 5 minutow
pucźa wot vatikana) pſchez podpołoženy pulver rozlecźa a cžródu wojakow
w rozpadankach pohrjeba, běſche tež wobtwjerdźeny jandźelſki hród
♣(castello S. Angelo)♠ rozlecźenju wuſtajeny. Njepſchecźelam běſche ſo
radźiło, dweju podwyſchkow a jenoho kanonira wobtykacź; taj dyrbjeſchtaj
tamniſchi pulverowy magazin, w kotrymž bě tehdom 35 centnarjow tſělnoho
procha, zapalicź. Pſchipad abo wjele bóle Boži zakit bě pſchicžina, zo
ſo helſke wotmyſlenjo njeje wuwjedło. Vatikan a pětrowa cyrkej byſchtej
njeſměrnu ſchkodu wzałoj! — W Civitavecchia a wokolnoſcźi ſteja hiſchcźe
tſi francózſke batterije a we Viterbo jena ze wotdźělenjom francózſkich
jěznych. Raniſche mjezy cyrkwinſkoho ſtata ſu wot bamžowych wojakow
ſylnje wobſadźene. Dokelž je ſo Francózſka pſchecźiwo Italſkej krucźe
wuprajiła, zo dyrbi Rom bamžej woſtacź, njeje w tu khwilu žana bojoſcź,
byrnje Francózojo cyle wotcźahnyli. Hdyž Francózſka z wójnu pohrozy,
dyrbja njeměrni Italſcy tola změrom bycź. Cžeŕwjeny (t. r.
republikanſki) prync Napoleon je ſo italſkeje politiki dla na khěžora
Napoleona rozhněwał; tola nicžo wo to!

Francózſka. Tudomni katholikojo wuznamjenjeja ſo pſchez zwólniwoſcź k
<pb n="22"/>woporam za ſwjatoho wótca. Tak je w Marſeille wurjadne
ſkładowanjo na jenym dnju 50,000 frankow wunjeſło. Khuda žona, kiž bě
pſchez prócowanjo wjele lět 60 frankow nalutowała, pſchinjeſe k tomu
tule cyłu ſummu. Hdyž duchowny ju napominaſche, zo by ſebi znajmjeńſcha
20 frankow ſkhowała, rjekny wona: Bóh njeje mi dotal nuzu cźeŕpjecź dał;
ja dowěrjam ſo na njoho a njemóžu nicžo za ſo wobkhowacź, hdyž ſwjaty
wótc nuzu cźeŕpi. Na podpiſowanjo bu tam 200,000 frankow zhromadźene.
Wyſche toho je towaŕſtwo pětrowoho pjenježka hižo 100,000 frankow
ſkładowało a tež dźerži Marſeille wudawki na 55 zuavow.

Z Pariza. Tudy je zańdźeny tydźeń wójwodka z Morny do katholſkeje
cyrkwje zaſtupiła a budźe ſo ze ſchpaniſkim wójwodu Seſto wěrowacź.

Z Pariza. Wójwoda ze Chevreuſe je bamžej k nowomu lětej 12 cźehnjenych
kanonow darił.

Jendźelſka. Iriſke duchownſtwo wupraja ſo w zhromadźiznach a nowinach za
to, zo by Irland zakońſku ſamoſtatnoſcź měł t. r. zo by měł ſwój ſejm,
ſwoje zakonje a ſwoje zarjadowanjo, kiž za najlěpſche póznaje. Iriſcy
žadaja podobny zwjazk z Jendźelſkej, we kajkimž ſo Wuheŕſka z
khěžorſtwom namaka.

Jendźelſka. Hrabja Granard, ſobuſtaw hornjeje komory (na ſejmje), lord
Louth a hrabina Portalington ſu do katholſkeje cyrkwje pſchiſtupili.

Danſka. Wloni buſchtej w kraleſtwje dwě ſchuli a dwě nowej duchownſkej
ſtacii załoženej.

Finnland. W tutej ruſowſkej provincy je tež hłód a mór wudyrił, tak zo
je hižo wjele ſtow ludźi zemrjeło. Suſodne provincy pomhaja ſwěru ſwojim
bratram po kraju a wěrje. Tež we hewak jara płódnym Kurlandźe běchu
poſlenje žně hubjene. Tohorunja je we Francózſkej wulka nuza.

Turkowſka. Kſcheſcźenjo ſo pſchecy bóle k wutorhnjenju z turkowſkoho
ſpſchaha pſchihotuja. Grichojo na kupje Kandia abo Kreta ſu z nowa
Turkow zbili. Słowjenjo wuſtupja najſkerje w nalěcźu ſami z brónju
napſchecźiwo Turkam.

Połnócna Amerika. Na ſwjedźenju, kotryž bu k cžeſcźi wloni
ſwjatoprajenych franciſkanarjow we měſcźe Louisville dźeržany, buchu
ſchěſnacźo ſwjatocžnje do katholſkeje cyrkwje pſchiwzacźi. Hiſchcźe
wjacy tajkich, kotſiž ſu ſo pſchez prědowanja jeſuity Wenningera
wobrocźili, pſchihotuja ſo k wotpołoženju katholſkoho wěrywuznacźa.

Połnócna Amerika. Dźeń 1. decembra z. l. bu nowa cyrkej ſ. Jana we
Cineinnati wot arcbiſkopa Purcella ſwjatocžnje poſwjecźena. — We
Burlingtonje bu 8. decembra z. l. cyrkej njewoblakowanoho podjecźa ſ.
Marije ſwjecźena; dopołdnja prědowaſche arcbiſkop z New-Yorka a
popołdnju biſkop z Providence. Pſchitomni běchu hiſchcźe ſydymjo druzy
biſkopja. Hacž runje ſo k lěpſchomu wupyſchenja cyrkwje 1 dollar
zaſtupnoho pjenjeza płacźeſche, běſche tola cyrkej z ludom
pſchepjelnjena.

Połnócna Amerika. We 3800 katholſkich cyrkwjach zjenocźenych ſtatow bě
wloni na ſchtyri milijony ſpowjednych ludźi. — We Philadelphii bu nowy
rjany ſeminar za 350 ſchtudentow duchownſtwa natwarjeny. — W decembru
wudźěleſche biſkop we Philadelphii 600 woſobam ſwjate firmowanjo, bjez
nimi wjele konvertitam. — We Pittsburgu zaſtupichu tſi woſobne knjenje
do rjada miłoſcźi<pb n="23"/>wych ſotrow. Biſkop Domenec, někotſi
duchowni a 60 ſotrow běchu pſchi klóſchtyrſkim zwoblekanju tych ſamych
pſchitomni. — W nazymju je z arcbiſkopom Odinom z New-Orleansa a z
biſkopom Junkerom z Altony cžródka europiſkich duchownych do Ameriki
pſchiſchła, dokelž tam dnchowni jara pobrachuja pſchi pſchiběranju
katholſkich pſchicźahowarjow. — W New-Orleansu bu 1. decembra arcbiſkop
ze ſwojoho pucźowanja z Roma domoj witany. Wón bu we proceſſionje, na
kotrymž ſo wjele towaŕſtwow wobdźěli, do ſwojeje kathedrale (biſkopſkeje
cyrkwje) dowjedźeny.

Połnócna Amerika. Biſkop Dubius z Galveſtona wrócźi ſo 23. novembra z.
l. ze ſwojoho romſkoho pucźowanja a pſchiwjeze ſobu 18 duchownych 24
klóſchtyrſkich knježnow, kotrež bě w Europje za ſwoju diöceſu dobył.

(Njeſprawne kubło.) Bohaty muž pſchinjeſe něhdy khudu wudowu wo jeje
jenicžke polo, zo by z tym ſwoju zahrodu powjetſchił. Hdyž wón nazajtra
po ſwojej roli wokoło khodźeſche, pſchińdźe ta wudowa z próznym měchom a
rjekny k njomu płacžicy: „Proſchu was, dajcźe mi wot mojoho herbſtwa
jenož tak wjele zemje, kaž do tohole měcha dźe.“ Bohaty praji: „Tule
hłupu próſtwu móžu drje cźi dopjelnicź.“ Wudowa napjelni měch z
pjerſchcźu a rjekny potom: „Nětko pak mam hiſchcźe jenu próſtwu:
Pozběhńcźe mi měch na ramjo!“ Bohaty najprjedy njechaſche; ale dokelž
wudowa proſycź njepſcheſta, zwoli wón ſkóncžnje. Ale hdyž chcyſche měch
zběhnycź, rjekny ſtonajo: „To je njemóžne; wón je mi pſchecźežki.“ Nětk
praji wudowa: „Hdyž je wam tónle měch pjerſchcźe hižo tak cźežki, kak
budźe ta cyła rola, kiž by wjacy hacž tyſac měchow pjelniła, was we
wěcžnoſcźi tłócžicź!“ Tón muž ſo naſtróža a da jej tu rolu zaſy prajo:
„Ja ſpóznaju, zo je njeſprawne kubło wěcžna cźeža!“

Wobkedźbowanjo cyrkwinſkich kaznjow. Sławny kardinal Staniſław Hoſius
wotmołwi někotrym pſchecźelam, kiž joho proſchachu, zo by ſwoje krute
poſcźenjo z dźiwanjom na ſwoju ſtrowotu trochu lóžſche ſcžinił: „Ja
cžinju to ſwojoho derjehicźa dla, hdyž ſchtyrcycźidnjowſki póſt a druhe
póſtne dny derje dźeržecź ſo prócuju. Ja chcu dołho žiwy bycź. W božich
kaznjach dźě ſteji piſane: Ty dyrbiſch nana a macź w cžeſcźi měcź, zo by
dołho žiwy był na zemi. Mój nan abo wótc je Bóh w njebjeſach a moja macź
je cyrkej na zemi. Nětko porucža mi Bóh, mój wótc, zo mam ſebje ſamoho
zaprěwacź a ſo poſcźicź, a cyrkej, moja macź, poſtaja mi dny, na
kotrychž mam ſo poſcźicź. Rady ſym woběmaj poſłuſchny. Nadźiju ſo, zo
hako myto za poſłuſchnoſcź wěcžnje zbóžne žiwjenjo doſtanu.“

Daloko ke mſchi a k ſpowjedźi. Duchowny Durieu, miſſionar pola dźiwich
ſplahow w połnócnej Americy, piſaſche w lěcźe 1859 wot nowowobrocźenych,
kotrychž běſche wón wopuſchcźił, dokelž bě wot ſwojoho prědkſtejicźerja
na druhe měſto poſtajeny, takle: Woni nimaja hižo tſi lěta žanoho
duchownoho, tola lubuja pſchecy ſwoju cyrkej a njedźerža to za něſchto
wulke, hdyž dyrbja ſto hodźinow (= 20 mili) pucźa cžinicź, zo bychu
kóžde lěto w jutrownym cžaſu k ſwjatym ſakramentam pſchiſchli. Tak
wjedźa ſebi wobrocźeni dźiwi Božu hnadu cžeſcźicź!

<pb n="24"/>

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Hłowna zhromadżizna naſchoho towaṙſtwa budźe dżens za tydżeṅ 8. februara
w 1. hodż. w tachantſkej ſchuli. Kóždy ſobuſtaw ma pſchiſtup.

Sobuſtawy towaŕſtwa na l. 1868: kk. (38. a 39. zapłacżiſchtaj na łońſche
lěto) 66. Pětr Lukaſch z Khaſowa; 67. Marija Winklerowa z Khelna; 68.
♣P.♠ Ludwik Angermann, kooperator z Marijnoho Doła; 69. Handrij Najcž z
Bělcžec; 70. Jan Mětowſki ze Słoneje Borſchcże; 71. Pětr Haſcha ze
Zajdowa; 72. Hana Kralowa z Nowoſlic; 73. Jan Guda z Dalie; 74. Jan M.
Kral z Cźemjeric; 75. Jan Müller z Cźemjeric; 76. vikar a katechet Józef
Dienſt z Budyſchina; 77. ſchulſki direktor P. Schołta z Budyſchina; 78.
Jurij Jakubaſch z Budyſchina; 79. faraṙ J. Nowak z Radworja; 80. Marija
Wóſkec z Khelna; 81. kapłan J. Werner z Khróſcźic; 82. Michał Bětka ze
Smjecžkec; 83. Jakub Wawrik z Khróſcźic; 84. Mikławſch Matk z Khróſcźic;
85. M. Ž. z Wudworja; 86. Michał Hórnik z Khrȯſcźic; 87. Jakub Domanja z
Łuſcża; 88. Jurij Wowcžeṙk z Wudworja; 89. Mikławſch Dužman z Wudworja;
90. Jakub Wicz̓az z Prawocźic; 91. Jurij Kilank z Noweje Wjeſki; 92.
Jurij Grós z Nuknicy; 93. Mikławſch Doniſch ze Smjecžkec; 94. Marija
Rycźerina z Nuknicy; 95. Madlena Trucec z Radworja; 96. Jan Maaz z
Wulkoho Wjelkowa; 97. Mikławſch Zarjeṅk z Konjec; 98. kapłan Jurij
Łuſcźanſki z Ralbic; 99. Michał Cžornak z Ralbic; 100. Wórſchla
Kucźanowa z Ralbic; 101. ſchoſaŕ Mikławſch Kokla z Marijnoho Doła; 102.
♣P.♠ Innocenc Jawork z Marijneje Hwězdy; 103. ♣R. V.♠ C. D. z Marijneje
Hwězdy; 104. ♣R. V.♠ F. K.; 105. ♣R. V.♠ J. D.; 106. hoſcźencaṙ
Delencžka z Kukowa; 107. pjekaṙ Zelnak z Kukowa; 108. ſchoſaṙ Schwejda z
Pancžic; 109. M. Hanſki z Pancžic; 110. kubleṙ Wicźaz z Jawory; 111.
kubleŕ Zarjeńk z Jawory; 112. kubler Wawrij z Jawory; 113. kubleṙ
Krawcžik z Jawory; 114. najeṅk Biſold z Jawory; 115. žiwnoſcźeŕ Rjencž z
Jawory; 116. žiwnoſcźeṙ Krawc z Jawory; 117. Pětr Krawc z Jawory; 118.
žiwnoſcżeṙ Bryl z Jawory; 119. Madlena Schołcz̓ic z Jawory.

Sobuſtawy, kiž ſu na 1867 dopłacźili: kk. (307. a 308. = 38. a 39. z
poſlenjoho cžiſła;) 309. Hana Kralowa z Nowoſlic; 310. Mikławſch Žur z
Hory; 311. Marija Nowakec z Noweje Jaſeṅcy; 312. Jakub Wawrik z Noweje
Wjeſki; 313. Marija Błažikowa z Haſlowa; 314. Pětr Měſcheŕ z Měrkowa;
315. kowaṙſki miſchtyr Jan Rachel ze Schunowa; 316. kubleṙ Mikławſch
Zarjeṅk z Konjec; 317. wucžeŕ Kleibeŕ ze Schunowa; 318. ♣P.♠ Innocenc
Jawork z Marijneje Hwězdy.

Na l. 1866 dopłacźiſchtaj: J. P. z R.; J. H. z R.

Dobrowólne dary: kubleṙ Kral z Cźemjeric 5 nſl.; Khryſtina Donatec z
Khelna 1 toleṙ 2 nſl.; Mikławſch Ducžman z Wudworja 10 nſl.; Jurij
Jakubaſch z Budyſchina 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Max, ſ. wuhenjerja Franca Moſera z B. —
Wěrowanaj: Handrij Haſcha ze Zajdowa a Marija Pěterkec z Hrubjelcžic. —
Zemrjecźi: Michał, ſ. kublerja Jakuba Rězaka z Bělcžec; Jan Diſnaŕ,
wuměnkaŕ z Ratarjec, 75 lět; Jakub Mitſch, wotrocžk z Kamjenej, 18 lět;
Jan Leſchawa, wobydleṙ w B., 79 l. 9 m.; Madlena Wincarjowa z B., 76 l.

Za tajkich, kiž „Žiwjenja Swjatych“ doſpołne nimaja, dokelž ſu hakle po
lěcz̓e 1864 k towaŕſtwu pſchiſtupili, wozjewjamy, zo móža kóždy
pobrachowacy zeſchiwk za 5 nſl. pſchez woſadne expedicije Póſła doſtacź.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 4. 15. februara 1868. Lětnik 6.♠

Cžohodla bamž ſwoje ſwětne knjejſtwo njezłoži?

Někotre lěta hižo rycži ſo zaſy ſylniſcho wo ſwětnym knjejſtwje a
kraleſtwje ſwjatoho wótca. Joho njepſchecźelojo žadaja, zo by ſo
cyrkwinſki ſtat abo kraj z nowym italſkim kraleſtwom zjenocźił.
Někotryžkuli ſłyſchi huſto hłós tychle njepſchccźelow a njewě kóždy
krócź, kak by jim najlěpje a najrazniſcho wotmołwił. Tajkomu ſnadź
poſłužimy, hdyž tudy rozeſtajamy, zo bamž njetrjeba, njemóže a njeſmě
ſwoje ſwětne knjejſtwo złožicź abo wotſtupicź.

1. Bamž njezłoži ſwětne knjejſtwo, dokelž njetrjeba t. r. k tomu žaneje
winy nima. Nichtó njewotſtupi rubježnikej dobrowólnje ſwoje
wobſedźenſtwo; a jeli ſo někomu něſchto z mocu wozmje, nježada ſo k
najmjeńſchomu, zo by tele wurubjenjo za prawo ſpóznał a podpiſał.
Wobſedźenſtwo bamža ſteji pak runje tak pod zakitanjom ſedmeje kaznje
kaž žane druhe. Chcedźa-li bamža wurnbicź, njech nježadaja wot njoho
pokhwalenjo abo pſchipóznacźo tajkoho wurubjenja! Rubježniſtwo drje
njeje nicžo nowe na zemi, ale joho pſchipóznacźo by to było. Tohodla
bamž wo konferency nicžo wjedźecź njechaſche, dokelž rubježniſtwo
njetrjeba za dobre ſpóznacź.

2. Bamž njezłoži ſwětne knjejſtwo, dokelž njemóže njeſprawnoſcź za prawu
ſpóznacź. Wón ſtaja ſo pſchecźiwo tajkomu zamyſłej nic jenož ſwoje dla,
ale cyłoho kſcheſcźanſtwa dla; wón wojuje z tym za wobſtacźo ſedmeje
kaznje bjez cžłowjeſtwom. Wſchak hižo je pſchiſłowo na ſwěcźe: Małych
paduchow wobjeſcheja a wulkim dadźa běžecź. Schto dyrbi cžłowjeſtwo
hakle nawuknycź, hdyž mócni tohole ſwěta ſami we wulkim cžinja a za
dobre praja, ſchtož we małym khoſtaja (ſchtrafuja)? Najwjetſcha złóſcź
pak pſchecźiwo kſchcſcźanſkim kaznjam a pſchecźiwo zbožu cžłowjeſtwa je,
hdyž ſo tajke něſchto wot bamža, najwyſchſchoho wucžerja bójſkeje
wěrnoſcźe žada a hdy by wón to cžinicź chcył. Hacžrunje ſkaženy ſwět
tajke khwali, kotry ro<pb n="26"/>zomny mohł to wot bamža žadacź, kiž je
najwyſchſchi ſtražnik (wajchtaŕ) nabožniſtwa na zemi? We poſlenich
dźeſacź lětach ſu ſamo proteſtantowje huſto wuprajili, zo je bamž
jenicžki, kiž ſo revoluciji a jeje wjednikam raznje napſchecźo ſtaja.
Hdy bychu to europiſcy wjeŕchowje wſchitcy byli cžinili, njeby tak
daloko z nami pſchiſchło — k zawjercźenju wſchoho prawa, k dobycźu mocy
nad prawom! A nětko chcedźa hiſchcźe wot poſlenjeje zepjery prawa, wot
bamža, kiž za prawo rycži, žadacź, ſo by pſched cyłym ſwětom njeprawdu
pſchipóznał a z tym pſcheradnik był na ſwojim wot Boha doſtatym
zaſtojnſtwom hako wucžeŕ wěrnoſcźe, prawa a ſprawnoſcźe? — Bamž Pius
♣IX.♠ budźe hacž do poſlenjoho wodycha pſchi prawje dźeržecź, a z nim
wſchitcy, kiž do bójſkoho wjedźenja ſwěta wěrja. Kaž ſu bamžojo pſchecy
zakitarjo prawa byli, tak je tež nětcžiſchi a — ſnadź pſchińdźe cžas,
hdźež budźe ſo jomu ſwět dźakowacź, zo ſo wón jenicžki njeje pſched
revoluciju a njeprawdu kłonił. Njebudźe to prěni krócź, zo je
kſcheſcźanſki ſwět wot bamža z njezboža wutorhnjeny. Jeli to z nowa we
wotmyſlenjach Božeje prjedywidźiwoſcźe leži, dha njejſu te wopory
pſchewulke, kotrež je bamž za dobru wěc hižo pſchinjeſł. Kak wohidna by
ſo ſkała Pětrowa wopokazała, hdy by ſo chcyła khilecź pſched wumyſłami
někotrych revolucionarjow? hdy by chcyła puſchcźicź te wěcžne zakonje
wěrnoſcźe a prawa a ſo chcyła wujednacź ze zaſtupnikami pjaſtnoho prawa,
kotrymž móc pſchez prawo dźe? Kóždy prawy wojowaŕ ma te heſło
(Wahlſpruch): dobycź abo padnycź, a bamž, kotryž z 1800lětnoho zhonjenja
wě, zo cyrkej padnycź njemóže, dyrbjał z njeſprawnoſcźu a łžu wo ſwoje
bycźo jednacź? dyrbjał pſcheradnik bycź na ſwojim dobrym prawje, na
cyrkwi a jeje nahladnoſcźi? dyrbjał cyłe cžłowjeſtwo pohorſchowacź z
tym, zo złóſcź revolucije ſankcioniruje (pſchipóznaje)? Na tajke
požadanjo je a njemóže hinaſche bycź wotmołwjenjo, hacž: ♣Non possumus♠
(njemóžemy).

3. Bamž njezłoži ſwětne knjejſtwo, dokelž njeſmě t. r. dokelž Bóh nikomu
prawo njedawa, zo by wotſtupił, ſchtož jomu njeſłuſcha. Cyrkwinſki ſtat
njeſłuſcha pak bamžej, ale cyrkwi. Kóždy bamž ma jenož zarjadowanjo
tohole wobſedźenſtwa a dyrbi je njepſchikrótſchene ſwojomu naſtupnikej
zawoſtajicź. Hdyž ſo wot žanoho ſprawnoho cžłowjeka nježada, zo by
pſchepſchedał, ſchtož jomu njeſłuſcha, kak mohł bamž tajke něſchto
cžinicź? Zo pak je cyrkwinſki ſtat ſprawne kubło katholſkeje cyrkwje, to
dopokazuja cyrkwinſke ſtawizny. Kaž ſo žadyn rjad regentow njemóže z
bamžemi měricź, njeje tež žane knjejſtwo tak ſtare, kaž cyrkwine nad
cyrkwinſkim ſtatom. Kak dha je wón naſtał?

(Pſchichodnje dale.)

Wo woſebitej cyrkwinſkej, a woſebje wo łacźanſkej rycži.

Swjecźi japoſchtołojo a prěni póſłojo kſcheſcźanſkeje wěry nałožowachu
pſchi božich ſłužbach tež tu rycž, kiž lud, pſchi kotrymž woni bože
ſłužby ſwjecźachu, rycžeſche; we Židowſkej potajkim ſyrochaldaiſku, we
krajinach, we kotrychž Grichowje bydlachu, grichiſku, a we romſkich
krajinach romſku abo łacźanſku. Wſchelake liturgiſke wopomniki nam to
dopokazuja. Po cžaſu pak ſtupachu tomu <pb n="27"/>njepſchewinjomne
zadźěwki do pucźa, woſobnje hdyž bě te waſchnjo, po kotrymž mějachu ſo
bože ſłužby ſwjecźicź, wot cyrkwje krucźe poſtajene a zarjadowane. Wſchě
liturgiſke knihi bychu ſo potom dyrbjałe do rycžow wſchěch tamnych ludow
pſchełožecź, kiž ſo za kſcheſcźanſtwo dobychu. To pak njebě lohke, haj
hdyž ſebi pomyſlimy, kak mało wutwarjene a njedoſpołne rycže najwjacy
ludow tehdomniſchoho cžaſa běchu, njebě to k radźenju a njemóžeſche ſo
ſtacź, bjez toho zo by wěc ſama pod njedoſpołnym pſchełožkom cźeŕpjeła.
Póſłojo kſcheſcźanſkeje wěry dyrbjachu ſo tohodla z tym ſpokojicź, lud
wo božich ſłužbach rozwucžecź, jomu je wukładowacź, zo by pobožnje a z
wužitkom na tychſamych pſchitomny bycź mohł; bože ſłužby ſame pak
dyrbjachu ſwjecźicź we rycžach, kiž běchu we najwjacy krajinach
tehdomniſchoho znatoho ſwěta rozſchěrjene a wot wulkoho dźěla ludu k
najmjeńſchomu wot zdźěłanoho ſo rozymjachu. Tajkej rycži pak běſchtej
wyſche ſyrochaldaiſkeje, kiž ſo pſchi kſcheſcźanſkich božich ſłužbach we
židowſkich a pſchimjeznych krajinach wužiwaſche, grichiſka a łacźanſka.
Grichiſka rycž rycžeſche ſo we Grichiſkej, wulkim dźělu małeje Aſije a
we wſchitkich krajinach, hdźež běchu ſo Grichojo zaſydlili, bě znata tež
we Egiptowſkej. Hdyž tohodla kſcheſcźanſtwo mjezy tamnych krajinow
pſchcſtupi, we kotrychž ſo ſyrochaldaiſka rycž rycžeſche, kotruž tež
naſch zbóžnik a joho ſwjecźi japoſchtołojo we wſchědnym žiwjenju
nałožowachu, hdyž ſo wone woſebje we małej Aſiji a Egiptowſkej
rozſchěrjowaſche, namakamy tež hnydom, zo ſo tu bože ſłužby we
grichiſkej rycži ſwjecźachu. Grichiſka rycž njebě žana za kſcheſcźanſtwo
cuza rycž, dokelž dźěn bě hižon dawno ſwjate piſmo ſtaroho zakonja do
njeje pſchcłožene, a najbóle wſchě ſpiſy ſwj. japoſchtołow we njej
zeſtajene. Łacźanſka rycž pak rozſchěri ſo z romſkim knjejſtwom nic jeno
po Italſkej, ale tež we wſchěch krajinach, hdźež ſo romſke knjejſtwo
wobkrucźi, a hdźež grichiſka rycž hižom njeknježeſche. We Italſkej,
połnócnej Africy, we Schpanſkej, Portugalſkej a t. d. bě łacźanſka rycž
znata a wužiwana, dokelž bě rycž knježacoho ludu, a nałožowaſche ſo
tohodla tež, dokelž bě runja grichiſkej doſpołnje wutwarjena wot póſłow
kſcheſcźanſtwa pſchi božich ſłužbach.

Spomnjene tſi rycže, ſyrochaldaiſka, grichiſka a łacźanſka, wužiwachu ſo
po tajkim we wſchelakich za kſcheſcźanſtwo dobytych krajinach pſchi
božich ſłužbach, běchu liturgiſke rycže. Swj. Auguſtin mjenuje je toho
dla: „tſi rycže ſwěta.“ Bě powſchitkowne wužiwanjo tych ſamych drje tež
cźežke, woſobnje tam, hdźež ſo wot tute njerycžachu a njerozymjachu, bě
tola nałoženjo wſchelakich rycžow luda k božim ſłužbam hiſchcźe wjele
cźežſche, haj huſto njemóžne. Hdyž bě ſo tak ta abo druha rycž dlěſchi
cžas we jenej krajinje pſchi božich ſłužbach nałožowała, bě ſo lud k
njej zwucžił, a potom njebě wjacy tak lohko, ju z jenej druhej
pſcheměnicź.

Pozdźiſcho pak widźimy póſłow katholſkeje wěry pſchi nowych za
kſcheſcźanſtwo dobytych ludach tamnu rycž pſchi ſwjecźenju božich
ſłužbow wužiwacź, kotraž ſo we krajinach trjebaſche, z kotrychž běchu
woni pſchiſchli. Jenicžke wuwzacźo cžinjeſchtaj naſchej ſłowjanſkaj
japoſchtołaj, ſwj. Cyrill a Method, kiž z Konſtantinopola k Słowjanam
pſchińdźeſchtaj, tola grichiſku rycž njezawjedźeſchtaj, ale grichiſku
liturgiu do ſłowjanſkeje rycže pſchełožiſchtaj a bože ſłužby w njej
ſwjecźeſchtaj. Swj. japoſchtołaj běſchtaj drje tuteje nowinki dla we
Romje wobſkorženaj, tola ſwj. Method zamłowjeſche ſwoju rycž tak derje a
tak zbožownje, zo bamž Hadrian ♣II.♠ a po nim <pb n="28"/>Jan ♣VIII.♠
bože ſłužby we tamnych ſłowjanſkich krajinach (we Morawje atd.)
ſłowjanſkej rycži ſwjecźicź dowoliſchtaj, haj to khwaleſchtaj. Suſodnym
němſki biſkopam pak bě to k mjerzanju a woni wuſtupowachu tohodla z nowa
zas pſ#cźiwo tutej dowolnoſcźi, ſam bamž Gregor ♣VII.♠ wupraji ſo
pſchecźiwo wužiwa# ſłowjanſkeje rycže, dońž we 13. ſtotetku bamž
Innocens ♣IV.♠ we lěcźe 1248 tamnu wot Hadriana ♣II.♠ a Jana ♣VIII.♠
wudźělenu dowólnoſcź wobkrucźi; runje tak cžinjeſche tež ſławny bamž
zaṅdźěnoho ſtotetka Benedikt ♣XIV.♠ Tak ma tež naſcha ſłowjanſka rycž
měſto mjez cyrkwinſkimi rycžemi. — Najwjacy ludow pak, woſobnje we
pozdźiſchim cžaſu dobychu ſo za kſcheſcźanſtwo pſchez póſłow we Romje k
tomu pſchihotowanych a wot wjeŕcha ſwj. cyrkwje k tomu wupóſłanych, a
tohodla namakamy tež łacźanſku rycž tak daloko rozſchěrjenu, zo móžcmy
prajicź: Łacźanſka rycž je cyrkwinſka rycž katholſkeje cyrkwje; dokelž
druhe tež dowolene rycže ſu jeno na wěſte krajiny wobmjezene, we
kotrychž móža ſo jeno wužiwacź, njerozſchěrjeja pak ſo z katholſkej wěru
dale. Wyſche toho njebě tež cyrkwinſkej wyſchnoſcźi wſcho jene, kotra
rycž ſo pſchi božich ſłužbach nałožuje, ale zahe hižom namakamy tež
pſchikaznje, zo ma ſo łacźanſka rycž wužiwacź, a ſwj. Tridentinſke
koncilium je krucźe zakazało, božu mſchu we wſchědnej rycži ludu
ſwjecźicź ♣(sessio XXII. c. 9).♠

Zo chce katholſka cyrkej ſwoje bože ſłužby we jenej woſebitej rycži
ſwjecźene měcź, kiž ſo hewak we wſchědnym žiwjenju wjacy njerycži, dyrbi
kóždy za dobre a mudre ſpóznacź; dokelž kaž kóždy pobožny cžłowjek
cžuje, zo je njepſchiſtojnje we wſchědnej dźěłanſkej draſcźe do božoho
domu ſtupicź, zo ſo njepſchiſłuſcha bože ſłužby na jenym k wſchědnym
dźěłam abo ſwětnym wjeſelam poſtajenym měſcźe ſwjecźicź, runje tak cžuje
wón, zo je tych ſwjatych potajnoſcźow njehódne, hdyž ſo pſchi tych
ſamych tež wſchědna rycž ſłyſchi, kiž ſo mjez tym tak huſto
wonjecžeſcźi; nawopak zdadźa ſo jomu ſwjate potajnoſcźe hiſchcźe
ſwjecźiſche, hdyž ſo wone tež w jenej za njoho pótajnej rycži ſwjecźa.
Tohodla namakamy nic jeno we kſcheſcźanſtwje pſchi božich ſłužbach druhu
rycž hako hewak we wſchědnym žiwjenju, ale tež druhdźe. Židźa ſwjecźachu
ſwoje bože ſłužby pſchecy we rycži ſwojich ſtarych patriarchow, kotruž
we žiwjenju wjacy njerycžachu. Muhamedanojo cžinja to we ſtarej
arabiſkej rycži, we kotrejž je koran piſany a kotruž lud njewužiwa.
Podobnje bě tež we pohanſtwje. Po ſwědcženju romſkich ſpiſowarjow,
Cicerona, Virgila a druhich njerozymjeſche we jich cžaſu nichtó wjacy te
wot druhoho romſkoho krala Numy Pompilia zawjedźene a jich ſtaroby dla
wyſokowažene ſpěwy jich měſchnikow.

(Pſchichodnje dale.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dokelž běchu zańdźene lěto pſchinoſchki do naſchoho
towaŕſtwa prjedy hacž druhe lěta wotedate, móžachmy pſchehlad dokhodow a
wudawkow tež prjedy podacź, kaž tež hłownu zhromadźiznu w prawym cžaſu
wotdźeržecź. Ta ſama bě, kaž ſmy wozjewili, 8. februara. W njej
pſchedpołoži k. ſchulſki direktor Schołta hako pokładnik zlicžbowanjo,
kotrež bu wot dweju knjezow pſchehladane a <pb n="29"/>za dobre
ſpóznate. Po nim bě wot 1. januara hacž do 31. decembra z. l. 174 tol.
27 nſl. 8 np. dokhodow (pſchinoſchki, dobrowólne dary a dobytk z
knihow); hdyž ſo k tomu 128 tol. 1 nſl. kapitala a danje, ſchtož je w
nalutowaŕni, pſchilicži, wucžinjachu aktiva 302 tol. 28 nſl. 8 np.
Wudawki pak za cźiſchcźenjo Póſła a dwaj zewſchiwkaj „Žiwjenja Swjatych“
a broſchirowanjo poſleniſcheju wucžinjachu 185 tol. 2 nſl. 5 np., tak zo
zamoženjo towaŕſtwa 31. decembra z. l. we 117 tol. 26 nſl. 3 np.
wobſtejeſche. Na to bu wobzamknjene, zo ma ſo pſchede wſchim ſcheſty
zewſchiwk „Žiwjenja Swjatych“ wudacź za ſobuſtawy na l. 1868. Tež chce
towaŕſtwo z cžaſom katholſku protyku na l. 1869 pſchihotowacź. Potom bu
wobzamknjene, zo ma towaŕſtwo kóžde lěto na dnju ſſ. Cyrilla a Methoda
(9. měrca) Božu mſchu za wotemrjete ſobuſtawy dźeržecź dacź. (K tomu
proſymy, zo bychu nam knježa duchowni a wucžerjo kóždeje woſady powjeſcź
dali, hdyž jedyn ze ſobuſtawow zemrje; my to tudy kóždy krócź wjedźecż
njemóžemy). Dale bu wucžinjene, zo dyrbi ſo rozprawa wo pjecźlětnym
ſkutkowanju naſchoho towaŕſtwa zeſtajecź a cźiſchcźecź. Skóncžnje
pſchedpołoži k. kapłan Ducžman pſchehlad, kak je towaŕſtwo a cžitaŕſtwo
Póſła wot prěnjoho lěta hacž do nětka ſtajnje pſchibjerało. To bě
zwjeſelace wozjewjenjo!

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Bratrſtwo wěcžnoho modlenja k najſwjecźiſchomu ſakramentej a
k podpjeranju khudych cyrkwjow mějeſche z pſchiwzacźom 954 tol.
łonſchoho zbytka 1474 tol. dokhodow a 514 tol. wudawkow. Wudawki
rozdźěleja ſo na kupowanjo płatu a druhich za cyrkwinſke draſty trěbnych
wěcow. Towaŕſtwo rozda wloni 5 měſchniſkich draſtow, 4 pluviale, 2
dalmaticy, 5 ſtolow, 6 albow atd. Najwjacy z toho doſtachu cyrkwje w
Sakſkej, wjele dźěſche tež do Paderborna za Bonifacijowe towaŕſtwo a l
velum do Jeruzalema. — Tudomne towaŕſtwo rjemjeſlniſkich ma 70
ſobuſtawow. Dokhodow mějeſche w zańdźenym lěcźe 730 tol. a wudawkow 711
tol. Pſchi hłownej kaſſy wobſteji tež hoſpodaŕſka kaſſa (rjemjeſlniſey
tam hromadźe wobjeduja), towaŕſchna kaſſa a pokładnica k pomocy za
khorych. W towaŕſtwowej khěži doſta wloni 294 pſchipucźowacych
rjemjeſlniſkich nócnu hoſpodu, 70 wobjed a 347 wjecžeŕ darmo. Bjez
druhim je k. hrabja Raczyṅſki towaŕſtwu 50 toleri darił.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Z naſcheje woſady ſu ſo zaſy někotre knježny do macźeŕnoho
domu we Niſſy (Neiſſe) podałe, zo bychu zaſtupiłe do rjadu miłoſcźiwych
ſotrow. Jich mjena ſu: Marija Schömmelec z Kulowa, Khata Seṙbinec z
Kocźiny a Hana Pawlikec z Noweje Wſy. Marija Schömmelec a Khata Serbinec
chcetej ſo hako wucžeŕcy za holcže ſchule wudoſpołnicź. Potajkim je
nětko pjecź knježnow z kulowſkeje woſady we macźeŕnym domje w Niſſy:
Hana Wjeſelic z Kocźiny, Madlena Grofic z Kocźiny, Khata Serbinec z
Kocźiny, <pb n="30"/>H. Pawlikec z Noweje Wſy a M. Schömmelec z Kulowa.
We lěcźe 1866 ſtej tam wumrjełoj Khryſoſtoma Wjelſec a Madlena Hahnec z
Kulowa. Powołanjo miłoſcźiweje ſotry je jara cźežke, pſchetož wona dyrbi
ſo wſchoho wotrjec a ſo cyle Bohu a cźeŕpjacym cžłowjekam woprowacź, ale
tele powołanjo je tež kraſne a zaſłužbne pſched Bohom a ſwětom. Wſchak
praji naſch zbóžnik: „Schtóžkuli moje dla wopuſchcźi dom abo bratrow abo
ſotry abo nana abo macź abo žonu abo dźěcźi abo pola, tȯn doſtanje je
ſtokrócź zaſy a změje wěcžne žiwjenjo“.

♣F. S.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. Z Georgswaldy zhonichmy, zo je tam za nowu cyrkej we
Philippsdorfje hižo pſchez 20,000 ſchěſnakow dobrowólnych darow
podpiſanych, kiž budźa w tſjoch terminach wupłacźene. W krótkim póńdźe
deputacija z woſady k biſkopej po dowolnoſcź k twarjenju cyrkwje. W běhu
dweju lět bu hižo 8,000 ſchěſnakow nahromadźenych; bjez darami je tež
100 ſchěſnakow wot wrótſławſkoho biſkopa.

Schlezynſka. Piekarach (Deutſch Piekar) ſu pocžałe pólſke tydźeńſke
katholſke nowiny za lud wukhadźecź pod mjenom: ♣Zwiastun Górnoślᾳski♠
(Pſchipowjedowaŕ hornjoſchlezynſki). Redaktor je arcměſchnik a faraŕ
Purkop, joho ſobudźěłacźerjo pak duchowni a wucžerjo. Ze wſchěch
katholſkich ſtronow je tele prědkwzacźo wjele pſchipóznacźa dobyło.

Wuheŕſka. Biſkop we Veſprimje je 10,000 ſchěſnakow k załoženju gymnaſija
darił a runje telko tamniſchi kapitel.

Italſka. Njepſchecźelojo běchu wunjeſli, hako bychu italſcy biſkopja z
Roma porucžnoſcź doſtali, zo maja dźakownu Božu ſłužbu za dobycźo
bamžowych wojakow pola Mentany dźeržecź. Tale łža bě wina, zo we měſcźe
Padua ſchtudencźi a druzy njeměrnicy w cžaſu jeneje ſwjatocžnoſcźe ſo do
cyrkwje walichu a haru cžinjachu; z cžohož w cyrkwi žałoſtne puki
naſtachu, dokelž dźěl kemſchacych ludźi pſchecźiwo njeměrnikam wuſtupi.
Jenoho duchownoho ſu jara ranili a pſchebili.

Italſka. Knježeŕſtwo ma wulku nuzu, dokelž dołh ſtraſchnje pſchibjera.
Wot 7 lět ſem je joho 3600 milijonow frankow wjacy! Njeſpokojnoſcź z tym
tohorunja pſchibjera, woſebje w prjedawſchej Neapelſkej.

Z Roma. W bamžowym wójſku je tež wjele proteſtantow; někotſi z nich ſu
na rany w poſlenich bitwach wumrjeli a pſched ſmjercźu katholſke
wěrywuznacźo wotpołožili. — Z Francózſkeje ſem najwjacy pomocy na
wojakach a pjenjezach pſchikhadźa. Za wojakow pſchihotuja ſo towaŕſchne
lokale abo bjeſady a je tu hižo francózſka, jendźelſka, němſka,
hollandſka a flamſka bjeſada.

Z Roma. Bamž je cyle ſtrowy. Z dowěru hladu wón do pſchichodnoſcźe a je
wokſchewjeny pſchez to, zo ſo po cyłym ſwěcźe za njoho modla. „Tajcy ſu
moje wójſko!“ praji wón njedawno z radoſtnym woblicžom jenomu knjezej,
kiž joho wopyta. Wón rycži nětko huſto wo ſwojej ſmjercźi a napomina
kardinalow, zo bychu ſo w tym padźe dołho njekomdźili z wuzwolenjom joho
naſtupnika, dokelž njepſchecźelojo na joho ſmjercź ſpekuliruja a ſo na
nju wjeſela! Tola tym budźe <pb n="31"/>tež ſcźěhowacy bamž prajicź kaž
Pius ♣IX.: Non possumus♠ (Njemóžemy t. r. waſche žadanja dowolicź).

Z Roma. Do bamžowych zuavow je tež bohaty mexikanſki prync Iturbide
zaſtupił a bydli ze ſwojimi towaŕſchemi w kaſarnje. Wón je pſchiwzaty
(adoptivny) ſyn khěžora Maximiliana a ſyn prěnjoho mexikanſkoho khěžora,
kiž bu w l. 1822 za khěžora wuwołany a w l. 1823 wotſadźeny, na cžož bu
pſchi ſwojim zaſywrócźenju do Mexika w l. 1824 jaty a zatſěleny.

Z Roma. Dźeń 24. januara bě tu koncert k lěpſchomu potrěbnych we Starej
Pruſkej pod wjedźenjom abbé Liſzta. Wjele woſobnych bě tam pſchiſchło a
je na pſchikład hrabja Fürſtenberg 300 frankow za billet dał. Tež hrabja
Clam Gallas je tudy a chce ſej wobſedźenſtwo kupicź.

Z Roma. Knježeŕſtwo chce bamžowe wójſko hacž na 25,000 powyſchicź; tak
wjele budźe w krótkim hromadźe. Francózow woſtanje jena diviſia w kraju.

Z Roma. Sobotu 11. januara bě w cyrkwi jendźelſkoho kollegia ſwjatocžne
♣requiem♠ za Juliusa Watts Ruſſela. Wón bě z woſobneje jendźelſkeje
ſwójby a wumrje hako zuavo pola Mentany w ſtarobje 17 lět a 10 měſacow.
Poł lěta prjedy zaſtupi ze ſwojim ſtarſchim bratrom do znavow hako nizki
wojak; ſławnje wojowaſche ze ſwojim bratrom pola Nerola a potom
marſchirowaſche do Monte Rotondo, bjez tym zo dyrbjeſche ſo bratr khory
do Roma wrócźicź. Prěni krócź to bě, zo ſo wonaj dźěleſchtaj, a dźeń
njebě ſo minył, dha bě Juliusowa žadoſcź, zo mohł za ſtoł ſ. Pětra
žiwjenjo dacź, ſo dopjelniła. Dźeń prjedy bě ſo wón, kaž joho zwucženjo
běſche, z doſtacźom ſ. ſakramentow poſylnił. Wón wojowaſche wutrobicźe a
po ſwědcženju ſwojich towaŕſchow rycžeſche mało a modleſche ſo wjele.
Pſchi nabiwanju ſwojeje tſělby zdychowaſche, zo by cźěło derje trjechił
a ſobu duſcha ranjenoho ſmilnoſcź Božu namakała. Cžaſto bě ſam we
ſmjertnej ſtraſchnoſcźi, hacž ſkóncžnje pola Mentany padźe; kulka, z
bližkoſcźe wot Garibaldiſty wutſělena, dźěſche pſchez prawe wócžko a
rani mozy. Joho cźěło bu na ſtronu wotnjeſene. Pſchi nim namakachu
rukopiſnu modleŕſku knižku, kotruž ſtajnje pſchi ſebi noſcheſche.
Někotſi pſchecźelojo wobſtarachu cźěło do Roma, hdźež bu žałbowane a
potom po ſwjatocžnym ♣requiem♠ na pohrjebniſchcźo San Lorenzo khowane.
Wokrawjena uniforma budźe po žadoſcźi nanej do Jendźelſkeje póſłana.
Tajkich pſchikładow wutrobitoſcźe a pobožnoſcźe je wjele bjez zuavami a
tohodla wužiwaja woni zaſłuženu cžeſcź pola wſchitkich katholikow.

Schpaniſka. Sekretaŕ ſchpaniſkoho póſłanſtwa je z Roma do Madrida
pſchijěł a ſwjecźenu złotu róžu, dar pſchipóznacźa za katholſke
regentki, kralownje Iſabelli pſchepodał.

Schpaniſka. Tež tudy wopruje ſo wjele za ſwjatoho wótca a adreſſa, kiž
ſo k wotpóſłanju do Roma pſchihotuje, ma hižo dwaj milijonaj podpiſmow.

Francózſka. Dźeń 12. februara je ſo po katholſkim ſwěcźe derje znata
knihicźiſchcźeŕnja duchownoho Migne wotpaliła. Nacžinjena ſchkoda
wucžinja 6 milijonow frankow.

Danſka. Młody hrabja Holſtein, jedyn ze najbohatſchich wobſedźerjow w
kraju, je do katholſkeje cyrkwje pſcheſtupił.

<pb n="32"/>

Ruſowſka. Pod Murawjewym konfiscirowany klóſchtyr katholſkich knježnow
wot domapytanja we Wilnje bu w januaru wot ruſowſkich mniſchkow
wobſadźeny a jich kraſna cyrkej do ſchiſmatiſkeje pſcheměnjena.

Amerika. W ſtacźe Kanada hromadźa ſo młodźencojo, kiž chcedźa ſo do
bamžowych zuavow podacź. Powjeda ſo, zo jich 1000 do Roma pſchijědźe. —
We měſcźe Milwaukee bu nowotwarjena cyrkej za tamniſchich Cžechow wot
biſkopa Henni ſwjatocžnje poſwjecźena. — W Charlestonje wrócźi ſo w
novembru ſchěſcź proteſtantow do klina katholſkeje cyrkwje. Bjez nimi
běſche wojeŕſki wyſchſchi.

Połnócna Amerika. Tež z Italſkeje pſchecy wjacy wucźahowarjow ſem
pſchińdźe. Tohodla ſo tež nowe italſke woſady tworja. Tak wobzamkny
zhromadźizna Italcžanow we Cincinnati, zo chce z dowolnoſcźu arcbiſkopa
woſebitu woſadu wucžinjecź a ſebi italſcy prědowacoho duchownoho
dźeržecź. K tomu kóncej podpiſachu tón ſamy dźeń hiſchcźe 5000 dollarow.
Z toho je widźecź, zo ſu bohacźi, ale tež k woporam za ſwój lud hotowi.
Tohorunja maja Italſcy we New-Yorku a Philadelphii ſwojich woſebitych
duchownych a prědarjow; woni dźerža krucźe pſchi ſwojej wěrje a tež
pſchi ſwojej narodnoſcźi!

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 120. Jan Ketan ze Słoneje Borſchcźe; 121.
Marija Elsnerowa z Cžornych Noſlie; 122. Mikławſch Hajna z Borſchcźe;
123. Jakub Hórnik z Worklec; 124. kooperator ♣P.♠ Tadej Natuſch z
Róžanta; 125. Jurij Kózleŕ z Nowoſlic; 126. adminiſtrator ♣P.♠ Benno
Kral z Róžanta; 127. kubleŕ Jakub Pjech z Bacźonja; 128. Khata Suchec z
Róžanta; 129. Boſcźij Weclich ze Žuric; 130. Hana Fulkowa z Židowa; 131.
Michał Kubica z Budyſchina; 132. Michał Delan z Lutowcža; 133. Marija
Micžkec z Cžornoho Hodlerja; 134. Mikławſch Žofka z Bronja; 135. Michał
Cyž z Budyſchina; 136. Michał Domſch z Kozaric; 137. Madlena Žurec ze
Słoneje Borſchcźe; 138. M. Hórnik z Budyſchina.

Na l. 1867 zapłacźi: 319. H. Fulkowa ze Židowa.

Dobrowólne dary: kubleṙka Marija Rycźerina z Nuknicy 12 nſl.; Michał
Delan z Lutowcža 5 nſl.; M. Ž. z B. 5 nſl.

Smilne dary. Za ſ. wótca 1 tl. 20 nſl. pſchez kapłana Nowaka z
Khróſcźic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcz̓eny: Jakub, ſ. Jana Rychtarja z Nowych Bobolc. —
Wěrowanaj: Michał Horjenk, murjeŕ z Budyſchina, a Marija Amalia Salmec
ze Židowa. — Zemrjety: Karl Auguſt Bradel, krawſki miſchtyr z B., 56
lět.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija Auguſta, dź. Bjedricha Gnauka w Radworju;
Jan, ſ. Jakuba Lehmanna we Brěmjenju († 30. jan.); Marija, dż. Handrija
Schäfera w Radworja; Hana Khr., dź. Jana Lehmanna z Brěmjenja; Michał,
ſ. Jakub Lebzy z Radworja; Marija, dź. Pětra Domaſchki; Marija, dź. A.
Glüklicha z Kamjenej. — Zemrjecźi: Hana, wud. Jana Hendricha z Kamjenej,
68 l. 1 m.; Jakub A., ſ. Handrija Glüklicha z Miłkec, 2 l. 6 m.; Marija
H., dź. Jana Lißnera z Khaſowa, 1 l. 4 m. — Wěrowani: Jan Fulk z
Radworja a Haṅža Frenclec z Lutowcža; Jakub Schmidt z Radworja a Marija
zwudow. Koprowa z Radworja; Mikławſch Žofka z Hraṅcy a Marija Tyfelic z
Bronja.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 5. 7. měrca 1868. Lětnik 6.♠

Wo woſebitej cyrkwinſkej, a woſebje wo łacźanſkej rycži.

(Skóncženjo.)

Zo je woſebita rycž pſchi božich ſłužbach jena jenicžka po cyłym
katholſkim ſwěcźe (z wuwzacźom tamnych ſnadnych krajinow, hdźež ſu
prjedy ſpomnjene druhe rycže dowolene) woznamjenja nam tež zwonkownje
nanajrjeṅſcho nutſkownu pſchezjenoſcź katholſkeje cyrkwje. We wſchěch
krajinach „wot ſłónca ſkhadźenja hacž do joho zakhadźenja, hdźež ſo tomu
knjezej tón cžiſty wopor pſchinjeſe,“ ſtanje ſo to we jenej a tejſamej
rycži. Hdźežkuli katholſki kſcheſcźan do jeneje cyrkwje ſwojoho
wěrywuznacźa ſtupi, njeje jomu tu nicžo cuze; ſchtož widźi abo ſłyſchi,
je tež doma widźał abo ſłyſchał. Wſchě ſłowa, wſchě modlitwy a ſpěwy ſu
jomu znate z najprěniſcheje młodoſcźe, wſchudźom po cyłym ſwěcźe móže
wón potajkim ſwoju pobožnoſcź, ſwój hłós zjenocźicź z pobožnoſcźu a z
hłoſom toho měſchnika a druhich pobožnych pſchitomnych ludźi. Wón
namaka, zo je katholſka cyrkej wſchudźom jena a taſama, a tule zwonkownu
pſchezjenoſcź wupłodźi woſobnje ta wſchudźom jenajka cyrkwinſka rycž.
Podobnje kaž na prěnich kſcheſcźanſkich ſwjatkach ſwjecźi japoſchtołojo
we ſwojich rycžach rycžachu, a tola wſchitcy pſchitomni, hacž runje ze
wſchelakich ludow, jim doſpołnje rozymjachu, tak rycža tež wſchitcy
měſchnicy katholſkeje cyrkwje ſwoju rycž, tu rycž ſwojeje macźerje ſwj.
cyrkwje a rozymja ſo wot kſcheſcźanow ze wſchěch ludow. A tuta jich
rycž, rycž katholſkeje cyrkwje je łacźanſka, dokelž to bě we wſchěch
cžaſach rycž hłownoho měſta katholſkoho kſcheſcźanſtwa, Roma, hdźež wot
božeje mudroſcźe wjedźenaj wjeŕchaj ſwj. japoſchtołow, Pětr a Pawoł,
ſymjo kſcheſcźanſtwa pſchinjeſeſchtaj, hdźež woſobnje ſwj. Pětr hako
wjeŕch cyłeje cyrkwje ſwój biſkopſki ſtoł załoži; wot tudy doby ſo
wjetſchi dźěl ſwěta za katholſku cyrkej; łacźanſka rycž je nětko tón
žiwy zwjazk, kiž wježe wſchě tež najdalſche woſady ze ſrjedźinu
kſcheſcźanſtwa, z Romom, kiž pak tež wježe naſch cžas z najprěniſchimi
<pb n="34"/>cžaſami kſcheſcźanſtwa, dokelž ſwj. Pětr a wſchitcy joho
naſtupnicy wužiwachu runja nam pſchi božich ſłužbach łacźanſku rycž;
dźenſniſchi dźeń po tajkim ſłyſchimy my tuſamu rycž pſchi wołtarju, kaž
we cžaſu ſwj. japoſchtołow a najſtarſchich ſwj. wótcow.

Łacźanſka rycž hodźi ſo tohodla jara derje k božim ſłužbam, dokelž je
nětko morwa rycž, t. r. rycž, kiž ſo we wſchědnym žiwjenju wot žanoho
ludu wjacy njewužiwa, njeje potajkim tež žanomu wonjeſwjecźenju
wuſtajena, kotrež mohło doſtojnoſcźi božich ſłužbow ſamych ſchkodźecź,
njeje pak tež podcźiſnjena, kaž wſchě žiwe rycže, wſchelakorym
pſcheměnjenjam. We žiwych rycžach, kaž we ſerbſkej, němſkej atd. dóſtanu
někotre ſłowa a wurazy po někotrym cžaſu druhe woznamjenjenja, nowe
ſłowa naſtanu, druhe ſo ze wſchědneje rycže zhubja. By-li nětko cyrkej
žiwu rycž nałožowała, dha dyrbjała we ſwojich modlitwach ſłowa a wurazy
z druhimi měnjecź, za tym hacž ſu ſo tež we rycži pſcheměnjałe. A ſchtó
mohł nětko za to ſtacź, zo ſo pſchi pſcheměnjenju ſłowow tež wobjecźo
modlitwy ſameje njepſcheměni, njeſkazy? We łacźanſkej rycži (a w druhich
morwych rycžach), pak njeſtanu ſo tajke pſcheměnjenja wjacy, nichtó
njetrjeba tohodla tež ſtrach měcź pſched ſkaženjom. Łacźanſka rycž je
wyſche toho tež rjenje klincžata rycž a hodźi ſo derje k ſpěwej, wona je
jena doſpołnje wutwarjena rycž, we kotrejž ſu tak kraſne pokłady
wědomnoſcźow ſkhowane, zo wſchitcy wucženi ju doſpołnje nawuknycź ſo
prócuja, zo bychu z tutych pokładow wědomnoſcź a zdźěłanoſcź cžerpali.

Hacžrunje je katholſka cyrkej pſchez zawjedźenjo jeneje woſebiteje a to
runje łacźanſkeje rycže pſchi božich ſłužbach za ſwoje naležnoſcźe ſo
jara mudrje poſtarała, cžinja jej tola druhowěriwi a tež někotre jeje z
tym njeſpokojne dźěcźi poroki, woſobnje tohodla, dokelž wona tak krucźe
na to kedźbuje, zo ſo wopor božeje mſchě jeno we łacźanſkej rycži
ſwjecźi. Kak dha móže lud prawje dźěl bracź na tajkich božich ſłužbach,
kak dha móže wón wužitk z nich měcź, hdyž njerozymi, ſchto ſo tu rycži a
ſpěwa? Druhowěriwym móže ſo na tole wotmołwicź, zo ſo tamny dźěl božich
ſłužbow, kiž mamy my z nimi pſchezjene, prědowanjo pola nas runje kaž
pola nich we jenej za lud zrozymliwej rycži wotdźerži, njetrjebaja nas
po tajkim wobžarowacź, zo nas naſcha cyrkej ſchpatniſcho zaſtara, hacž
jich cyrkej jich, haj hako doſlědni ludźo dyrbjeli woni naſchu cyrkej
khwalicź, zo wona božu mſchu, „tute pſchibójſtwo,“ kaž ju woni mjenuja,
we łacźanſkej, po tajkim we jenej za lud njezrozymliwej rycži ſwjecźi a
pſchez to dorozymjenju tutoho pſchibȯjſtwa zadźěwa. — Tamnym z
łacźanſkej rycžu njeſpokojnym ludźom naſcheje wěry pak wotmołwju, zo
ſwj. cyrkej njecha pſchez bože ſłužby jeno rozwucžecź, ale woſobnje k
pobožnoſcźi hnucź a woſobne hnady wudźělecź, a to hodźi ſo doſahnycź
bjez toho, zo by ſo rycž pſchi tutych božich ſłužbach wot kóždoho
rozymjała, jeno zo wón wě, kotre hnady móža ſo dobycź, a ſchto ma
cžinicź, zo by je dobycź mohł, a to móže kóždy na prědowanjach a
kſcheſcźanſkich wucžbach abo tež pſchez towaŕſchne rozwucženja zhonicź.
Łacźanſka rycž po tajkim njezadźěwa nikomu, z božich ſłužbow duchowny
wužitk cźahnycź. — Tola tež ſwj. Pawoł chce bože ſłužby we jenej za lud
zrozymliwej rycži ſwjecźene měcź, dokelž piſa we prěnim liſcźe
Korinthſkim: „Hdźež ty z twojim duchom khwaliſch, kak dha móže tón, kiž
cźe njerozymi, Amen prajicź twojomu khwalbnomu khěrluſchu? Wón dźě
njewě, ſchto ty prajiſch. Ty drje móžeſch rjanu khwalbu <pb
n="35"/>ſpěwacź, ale nichtó druhi ſo pſchez to njehnuje.“ (1. K. 14, 16.
17.) Cžini woprawdźe ſwj. Pawoł z tym poroki ſwj. cyrkwi, zo wona bože
ſłužby ſwjecźi we jenej za lud njezrozymliwej rycži? O ně! Ta wěc ma ſo
tak. We Korinthu mějachu někotſi wěriwi tón ſpodźiwny dar cuze rycže
rycžecź. Swj. japoſchtoł njezakazuje runje to mjez božimi ſłužbami, ale
pſchikazuje jeno, zo by ſo, jelizo ſchtó we cuzej boha khwali, to tež
druhim, kiž tu rycž njerozymja, wukładowało. Po tajkim njeje pſchecźiwo
woli a pſchikazni ſwj. Pawoła, hdźež ſo ſwj. pótajnoſcźe we jenej ludej
njeznatej rycži ſwjecźa, hdyž ſo jeno to, ſchtož ſo cžini, ludej tak
wułožuje a wukładuje, zo móže to dorozymicź. A njeſtanje ſnadź ſo to we
katholſkej cyrkwi, hdźež ſo we kóždych pacźerjacych knihach boža mſcha
wukładuje, hdźež ſo dźěcźi we ſchuli a wotroſcźeni we cyrkwi runje na
najſtaroſcźiwſcho a na najdrobniſcho wo tutych ſwj. pótajnoſcźach
rozwucžeja? — Po tajkim rozpadnu wſchitke tamne winy, z kotrymiž ſo
pſchecźiwo wužiwanju łacźanſkeje rycže wojuje, pokazaja ſo hako ſłabe
pſchecźiwo tym winam, kotrychž dla je cyrkej tnſamu pſchi ſwojich božich
ſłužbach zawjedła. Łacźanſka rycž je ſwjata rycž pſchez ſtajne wužiwanjo
we ſwjatnicy domu božoho, njeje wuſtajena wonjeſwjecźenju we wſchědnym
žiwjenju; hako wſchudźom a pſchecy pſchi božich ſłužbach trjebana rycž
je wona tón žiwy zwjazk, kiž wěriwych wſchěch krajow a wſchěch cžaſow
wježe, hako morwa rycž je wona tón ſchkit ſwj. pótajnoſcźow, kiž je
zakita pſchede wſchěmi pſcheměnjenjemi a kóždym ſkaženjom. J. Ł.

Cžohodla bamž ſwoje ſwětne knjejſtwo njezłoži?

(Skóncženjo.)

Cyrkwinſki ſtat je z dobrowólnje darjenych krajinow pomału naſtał. Hdyž
bě kſcheſcźanſtwo ſkóncžnje wot romſkich khěžorow pſchipóznate (w lěcźe
312), doſta bamž wſchelake ſwětne kubła a wot khěžorow tež wjetſche
ſwětne prawa, woſebje hdyž bu ſydło romſkoho khěžora do Byzanza
(Konſtantinopola) pſchepołožene a potom khěžorſtwo ſamo na khwilu do
dweju rozdźělene, z kotrejuž nawjecžorne w lěcźe 476 cyle pſcheſta.
Raniſchoromſcy abo byzantinſcy khěžorowje pak, kiž buchu po wotehnacźu
Gothow (552) knježa wjetſchoho dźěla Italſkeje, ſtarachu ſo runje tak
mało za ſwojich poddanow kaž prjedawſchi zhromadnoromſcy. Pſchi
nadpadach dźiwich tehdom pſchicźahowacych cuzych ludow zakitachu jich
jenož bamžowje. Tak k pſchikładej wotwobrocźi bamž Leo Wulki w lěcźe 444
Attilu, wjedźicźerja zapuſcźowacych Hunow, wot Roma, hdyž w bamžiſkim
ornacźe jomu napſchecźo dźěſche a joho napominaſche. Lud widźeſche wjacy
krócź w bamžu najlěpſchoho zakitarja. Hako myto za tajke ſłužby a k
ſwobodniſchomu zarjadowanju cyłeje cyrkwje doſtachu bamžowje wjele
kubłow, tak zo bě bamž na kóncu 6. lětſtotka najbohatſchi wobſedźeŕ w
Italſkej. A hdyž bu we 8. wjetſchi dźěl ſwětnych wobſedźenſtwow na
khwilu bamžej wzaty, dari jomu longobardiſki kral Luitprant někotre
krajiny hako njewotwiſne wobſedźenſtwo a k zakitanju wot bamža powołany
frankowſki kral Pipin wrócźi we lěcźe 755 bamžej prjedawſche
wobſedźenſtwo ♣(Patrimonium Petri)♠ a da jomu někotre druhe krajiny
(rańſchi dźěl cyrkwinſkoho ſtata). Joho ſyn, Karl Wulki, kiž <pb
n="36"/>wot bamža titl romſkoho khěžora doſta, wobnowi a pſchiſpori
tónle dar na ſprawne waſchnjo. Wot tamnoho cžaſa je drje hižo wjele
rubježnikow cyrkwi tele wobſedźenſtwo, kotrež bu w pozdźiſchich
lětſtotkach hiſchcźe powjetſchene, khroble nadpadowało; ale žadyn njeje
njeſchtrafowany woteſchoł. Wobſtacźo cyrkwinſkoho ſtata pſchez 1000 lět
ſamo dyrbi ſo ſpodźiwne mjenowacź a hižo we tym je dopokazmo, zo je
ſprawnje naſtał. Najmócniſchi, kiž ſwoju ruku po cyrkwiſkim ſtacźe
wupſcheſtrje, běſche Napoleon ♣I.♠ Tehdomny bamž Pius ♣VII.♠ njemějeſche
pſchecźiwo ſurowej mocy ſwojoho njepſchecźela žanu druhu bróń hacž
exkommunikaciu (wuzanknjenjo z cyrkwje). Ze wuſměſchenjom praji
Napoleon: „Měni bamž, zo budźa mojim muſketiram joho exkommunikacije dla
tſělby z rukow padacź?“ — a tola wěmy, zo ſu zmjerznjenym wojakam na
lodowych polach w Ruſowſkej tſělby z rukow padałe.

Z pohladanjom na wſchitko to nima bamž žaneje winy z rubježnikami
jednacź abo jim dobrowólnje něſchto wotſtupicź. A hdyž je Pius ♣V.♠
pſchewzacźo kruchow cyrkwinſkoho ſtata hako lejnow (Belehnung) z
exkommunikaciju wobhrozył, kak móže Pius ♣IX.♠ dokonjane rubježniſtwo za
dobre ſpȯznacź a to, ſchtož hiſchcźe ſu jomu woſtajili, ſam wotſtupicź?
Bamž dyrbi te wobſedźenſtwo, kotrež wón zarjaduje, pſchi ſwojej ſmjercźi
njepſchikrótſchene zawoſtajicź, pſchetož wone ſłuſcha cyłej katholſkej
cyrkwi zhromadnje. Italſcy ſami a jenicžcy žane prawo na nje nimaja.

Ale njepſchecźelojo praja: „Bamžej a katholikam móže wſcho jene bycź,
hacž wón wudawki za zarjadowanjo cyrkwje z pſchibjerkow cyrkwinſkoho
ſtata płacźi abo ze zdy, kotruž mohł jomu italſki kral po annektirowanju
dacź.“ — Schto by z toho ſcźěhowało? Pſchecy zaſy: bamž njetrjeba,
njemóže a njeſmě cyrkwinſki ſtat wotſtupicź. Wyſche toho ma ſo
wopomnicź, zo je bamž naměſtnik Khryſtuſowy na zemi a wyſchſchi paſtyŕ
(hłowa) wſchitkich wěriwych. — W prěniſchim zaſtojnſtwje njeje bamža
doſtojne, hdyž je ſwětnomu wjeŕchej podcźiſnjny a w poſleniſchim je
trěbne, zo by bamž poddan njebył. W duchownym naſtupanju mjenujcy ſu
ſwětni wjeŕchowje poddacźi ſynowje bamža, a tohodla je njezmyſł, hdyž
dyrbi wjeŕch rozkazy bamža poſłuchacź a na druhej ſtronje zaſy nad nim
knjcžicź. Bamžowa doſtojnoſcź je najwyſchſcha na zemi a tohodla je
njepſchiſłuſchne, zo by wón někomu druhomu podźiſnjeny był dyžli Bohu.
To ſpóznachu wjeŕchowje prjedawſchich cžaſow a tohodla wotſtupichu woni
bamžej knjejſtwo nad Romom a nad wokolnym krajom. Jenož bjezbožni
prócowachu ſo, bamžej wobſedźenſtwo wudrěcź, kaž to nětko zaſy jedyn
ſpytuje. — Tež hako wyſchſchi paſtyŕ wěriwych a wucžeŕ wěrnoſcźe je
trěbne, zo bamž poddan ſwětnoho wjeŕcha njeje, zo mohł ſwobodnje ſwój
hłós pozběhnycź, bjez dźiwanja na parſchonu prawo wuprajicź a wjeŕcham
kaž ludam wěcžnu wěrnoſcź. Cžim mjenje kſcheſcźanſcy a ſprawni mócnarjo
tohole ſwěta budźa, cźim trěbniſcho budźe tole. Cžim hrózbniſcho narody
napſchecźo ſebi ſteja, cźim nuzniſcho, zo wón pod knjejſtwom jenoho abo
druhoho njeſteji a zo jenej abo druhej ſtronje bóle njehołduje. Cyrkej
je tajke zrudne cžaſy hižo měła, mjenujcy hdyž bamžowje wot lěta
1308—1378 we Avignonje (we Francózſkej) bydlachu. Francózojo a Italſcy
wadźachu ſo tehdom wo tu cžeſcź, zo by jedyn z jich naroda bamž był; z
cžohož ſo ſta, zo njepſchecźelſka ſtrona ſprawnje wuzwolenoho bamža
njepſchipózna a druhoho hako napſchecźiwnoho ſtajicź ſo prócowaſche.
Hdyž hižo w cžaſu wobſtacźa cyrkwinſkoho ſtata na pſchikład khěžor Józef
♣II.♠ (z po<pb n="37"/>ſlenjoho lětſtotka) biſkopow podcźiſchcźowaſche,
jim zdu zadźeržowaſche a jim we wjedźenju cyrkwje zadźěwaſche, ſchto
mohło ſo wot revolucionaŕſkoho nětcžiſchoho italſkoho krala
wotcžakowacź, hdy by bamž joho poddan był a wot njoho zdu doſtał? Duž
njeje wſcho jene, hdyž bamž wudawki za zarjadowanjo cyrkwje z
pſchibjerkow (nutspſchińdźenjow) cyrkwinſkoho ſtata zapłacźi abo ze
ſwojeje zdy wot italſkoho krala. Tež nježadamy ſebi ſwobodne
zarjadowanjo cyrkwje wot rubježniſkoho krala zawěſcźene widźecź abo jomu
zakitanjo bamža pſchepodacź. Viktor Emmanuel je hižo nětko biſkopow do
jaſtwa tykał, mnichow a knježny z klóſchtrow wuhnał a cyrkwinſke kubła
zebrał! Bamž dyrbjał ſo potom ſtajnje z podobnymi kralemi bědźicź.

To wſchitko wě Pius ♣IX.♠ a tohodla proteſtiruje wón pſchecźiwo tajkim
zamyſłam. To wjedźa pak tež njepſchecźelowje cyrkwje a tohodla tež woni
pſchi ſwojim njeſprawnym žadanju woſtanu; jim njeje tak wjele wo tón
kuſk kraja cžinicź kaž ſkóncžnje wo zahubjenjo cyrkwje. Powalenjo
bamžoweje ſwětneje mocy je jim jenož ſrědk k doſpěcźu jich ſkóncžnoho
wotmyſlenja. Wězo njeporadźi ſo jim te ſame nanihdy; pſchetož tón
wſchohomócny je wo ſwojej cyrkwi prajił: Helſke mocy ju njepſchewinu.
Wón budźe ſwoje ſłowo dźeržecź; ale to njeda bamžej žane prawo, Boha
ſpytowacź, cyrkwinſki ſtat dobrowólnje wotſtupicź a na bože dźiwy ſo
ſpuſchcźecź.

Zo bychu rubježniſtwo italſkoho krala woſprawnili, praja drje někotſi: W
cyrkwiſkim ſtacźe bě dołhi cžas hubjene hoſpodaŕſtwo, a tohodla maja
poddani prawo, zo ſebi lěpſche žadaja a wo tajke po móžnoſcźi ſo
ſtaraja. Na to wotmołwjamy: 1. Hdy bychu poddani tajke prawo měli, dha
nimaja je tola Garibaldi, Mazzini a Viktor Emmanuel, dokelž njejſu z
bamžowoho kraja. 2. Wyſche toho njechadźa runje bamžowi poddani wot
pſchidźělenja cyrkwinſkoho ſtata ke kraleſtwej nicžo wjedźecź, kaž je ſo
to w poſlenim njeměrje znowa pokazało. 3. Bamžowe knježenjo je
pſchecźiwo kralowomu woprawdźe pſchikładne a wubjerne. 4. Jeli pak maja
ſo hubjene knježeŕſtwa wotſtronicź, cžohodla njechacźe z hubjenſchimi
zapocžecź, kaž z Italſkej, Turkowſkej atd. K tomu nima žadyn ſuſod
prawo, wobſedźerja won cźiſnycź, hdy by we něcžim hubjenje hoſpodarił.
Stało ſo to hižo je, ale dowolene njeje!

Druzy rjeknu: Italſcy maja te prawo, ſo w jenym ſtacźe zjenocźicź a bjez
Roma to njeńdźe. Tym wotmołwjamy: 1. Prawo narodnoſcźow njeſmě ſtaty
tworicź, hdyž ſo prawa druhoho z tym pſchikrótſcha; wone woſprawnja ſo
tak mało kaž prawo revolucije. 2. Maja-li Italſcy prawo na bamžowy ſtat,
dha maja 200 milijonow katholikow hiſchcźe wjetſche prawo na njón.

Zaſy druzy měnja: Cyrkej je duchowne kraleſtwo, njeje wot tutoho ſwěta,
k cžomu dyrbjała woſebity ſtat wobſedźecź? Tajkim prajimy: 1. Cyrkej
njeje drje wot tutoho ſwěta, ale tola na tutym ſwěcźe, a tohodla trjeba
tež zwonkowne cžaſne ſrědki. 2. Hdy bychu cžłowjekowje tajcy byli,
kajcyž bycź dyrbja, potom bychmy nic jenož cyrkwinſki ſtat njetrjebali,
ale tež žane tych druhich ſtatow z wójſkom a policajſtwom. Doniž italſki
kral njebudźe móc wſchitkich poddanow do ſwjatych pſchewobrocźicź a jich
w ſwjatoſcźi zdźeržecź, wobkrucźamy my z pruſkim kralom, zo je ſtołej ſ.
Pětra ſwětna móc trěbna k wukonjenju duchowneje a zo dyrbi tohodla
cyrkwinſki ſtat dale wobſtacź. Toho pſcheſwědcženja je tež bamž a
tohodla <pb n="38"/>wón pſchecźiwo wſchomu annektirowanju proteſtiruje a
praji: ♣Non possumus,♠ ja njetrjebam, ja njemóžu a ja njeſměm ſwětne
knjejſtwo złožicź.

♣P.♠ Innocenc.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W póſtnym paſtyŕſkim liſcźe, kiž bu njedźelu
♣Quinquagesima♠ z klětkow wozjewjany, wotmołwja naſch hnadny biſkop
wobſchěrnje na praſchenjo: „Schto dyrbi nas tróſchtowacź pſchi
cźeŕpjenjach, kotrež katholſku cyrkej w naſchich dnjach domapytaja?“
takle: 1. cźeŕpjenjo, 2. pſchikład, 3. móc a 4. dobycźo Jězuſa
Khryſtuſa, wocžłowjecženoho ſyna Božoho. Na to ſcźěhuje póſtny rjad, kiž
ma ſo takle: Dotalne woſebite póſtne modlitwy a pobožnoſcźe dyrbja
njepſcheměnite zwoſtacź. Mjaſajědźe mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a
pjatk, we ſuchich dnjach tež ſobotu, a w martrownym tydźenju wot ſrjedy
hacž do ſoboty. Wſchě druhe dny póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo dowolene
pod wuměnjenjom, zo pſchi tejſamej jědźi ryby a mjaſne jědźe
njewužiwamy, kaž tež zo ſebi po pſchikazni něſchto wot jědźe
wotcźehnjemy, ſchtož we tym wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jědź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tola tež za nich
płacźi dwoje ſpomnjene wuměnjenjo. Khori a ſłabi maja ſo tež w
naſtupanju póſtneje kaznje po wukazanjach lěkarja zadźeržecź.

Póſtnu kaznju, ſchtož naſtupa měru jědźe, dyrbja wſchitcy dźeržecź, kiž
ſu hižo 21. lěto doſpěli a 60. hiſchcźe njepſchekrocžili, khiba zo
ſprawna wina jich zamołwja, kaž cźežke dźěło, khoroſcź a tomu runja.
Póſtnu kaznju, ſchtož mjaſajědźe naſtupa, ſu wſchitcy wot ſwojoho
ſedmoho lěta a tež pſchez 60. lěto ſtaroby dźeržecź winowacźi.

Z Budyſchina. Z pſchecźelſkoho liſta zhonichmy, zo je naſch krajan, k.
Franc Riedel z Kukowa, dotalny kapłan w Dupowje, za fararja w Lukach
(Luk) pola Karlsbada powyſcheny.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop, kiž je hako tachant budyſkoho
kapitla w prěnjej komorje na ſakſkim ſejmje w Dreždźanach, dźeržeſche
17. februara dlěſchu rycž w naſtupanju peticije dreždźanſkich
katholſkich wucžerjow, kotſiž běchu wjetſchu zdu žadali. W druhej
komorje běchu pſchi tym njeſprawne rycže naſtałe, zo ſo katholſka
wyſchnoſcź w dreždźanſkej diöceſy mało za ſchule ſtara, zo ſchulſki
pjenjez ſtarſchim ſpuſchcźuje proſelytow dla (zo by jich z tym za
katholſku cyrkej dobyła) a zo žanu podpjeru njezaſłuži, dokelž je ſama
bohata a wulke cyrkwje twari. Hnadny k. biſkop rozeſtaji prěnjej komorje
wobſtejnoſcźe katholikow w herbſkich krajach (tak woni n. pſch. hiſchcźe
wjacy na ſchule płacźa dyžli proteſtantojo, dokelž ſchtwórcźinu krajnoho
parſchonſkoho dawka hako „parochialſteuer“ a ſobu hako ſchulſki dawk
płacźa), wotpokaza wſchě njepſchecźelſke wumyſlenja tych někotrych
rycžnikow druheje <pb n="39"/>komory, mjenowaſche 10 ſchulow wyſche
wucžeŕſkoho ſeminara hako wot l. 1821 w dreždźanſkej a budyſkej diöceſy
załoženych, wuměri wudawki na nowu cyrkej w Pirnje na 30,000 (nic
100,000 toleri, kaž bě rycžnik Schreck wudawał) atd. Po ſkóncženju
wołachu „bravo“. Tale rycž změje wěſcźe dobre ſcźěhwki.

Z Budyſchina. Njedźelu ♣Quinquagesima♠ wuſtupi tudomne towaŕſtwo
rjemjeſlniſkich (kotrohož załoženjo a wotmyſlenjo je w 23. cžiſle Póſła
z. l. wopiſane) prěni krócź na zjawnoſcź; pſchetož tehdom wotdźerža wone
wjecžornu zabawu (Unterhaltung), na kotruž běchu hoſcźo pſcheproſcheni.
Pſched ſedmej hodźinu napjelni ſo towaŕſtwowy ſal w hoſcźencu „k złotomu
jehnjecźu“ ze ſobuſtawami a jich hoſcźemi, bjez kotrymiž běſche tež
hnadny k. biſkop z někotrymi duchownymi. Na tribunje (powyſchenym
měſcźe) ſpěwaſche ſo najprjedy choral. Potom dźeržeſche präſes
(pſchedſyda) towaŕſtwa k. dopołdniſchi prědaŕ J. Herrmann powitanſku
rycž, w kotrejž naſtacźo a ſkutkowanjo towaŕſtwow rjemjeſlniſkich
zhromadnje a wo budyſkim woſebje rozeſtaji. Nětko wotměnjachu ſo hudźba
(muſika), ſpěw a deklamacija (pſchednoſchowanjo). Najwjetſchu zabawu
poſkicźeſche dźiwadło (theater); rjemjeſlniſcy wuwjedźechu žortny kus
„Pětr w cuzbje.“ Wſchitko, ſchtož ſo ſłyſchecź daſche, bě ze wſchej
prócu pſchihotowane a nawuknjene, tak zo ſo dwě hodźincy ſpěſchnje
minyſchtej. Powſchitkowne ſpokojenjo a khwalba budźe młodomu towaŕſtwu
mócne wubudźenjo k dalſchomu prócowanju. Po woteńdźenju małoho dźěla
poſłucharjow běſche bal, wo kotrymž ſmy tež wſchitku khwalbu ſłyſcheli.
Rady lubje porucžamy z k. präſeſom towaŕſtwo rjemjeſlniſkich zaſłuženomu
podpjeranju a chcemy na ſmilne dary tudy kwitirowacź.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dobrocźeŕſke towaŕſtwo ſ. Hilžbjety je lětnu rozprawu
wudało. Dokhodow mějeſche wob lěto 1130 tol. a wudawkow 1065; z
poſleniſchich pſchińdźe 296 tol. ma khlěb a druhu cyrobu, 67 tol. na
zaſtaranjo někotrych dźěcźi, 11 tol. na drjewo, 150 tol. za khorych, 192
tol. k pomocy na wotnajeńſki pjenjez atd. atd. — Zańdźenu póńdźelu
dawachu khapalni hólcy (kiž w dwórſkej cyrkwi ſpěwaja) na belvederu
koncert, kiž bě jara wopytany.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Pruſke knježeŕſtwo z Romom, kaž praja, wo to jedna, zo by tež w
Barlinje nuntius (bamžowy póſłanc) bydlił.

Bajerſka. Cyły kraj žaruje z kralowſkej ſwójbu, dokelž je ſtary
něhduſchi kral Ludwik l. w Nizzy wóndanjo wumrjeł. Wón bě wulki
dobrocźeŕ khudych a je wjele na twarjenjo a porjedźenjo cyrkwjow darił.

Rakuſka. W cyłym khěſtorſtwje je wulka njeſpokojnoſcź. W cyrkwinſkim
naſtupanju dyrbi ſo miniſterſtwo njepſchecźelſke mjenowacź. Hako tajke
wobhladuja je duchowni a ſu tohodla huſto po prědowanjach k
pſcheſłyſchenju žadani a wjele je jich hižo ſchtrafowanych. Paſtyŕſke
liſty biſkopow tohorunja krucźe rycža.

<pb n="40"/>

Z Florenca. Tudy zatſěli ſo 12. januara w ſwojim bydle prjedawſchi
zapoſłanc Bellazzi, jedyn najhórſchich njepſchecźelow cyrkwje a bamża.
Hako tajki je wón hrózbne rycže na ſejmje dźeržał; jenu ſkóncži wón
takle: „Wo exkommunikaciu ſo ja njeſtaram. Italſka njetrjeba bamžowe
žohnowanjo; wona ma te ſwojoho luda a to je doſcź.“

Z Roma. Dźeń 9. měrca budźe bamž konſiſtorium dźeržecź. — Jednanja
khěžorſkoho rakuſkoho póſłanca Crivelli dla pſcheměnjenja konkordata
njejſu pſchecy hiſchcźe ſkóncžene. — Pſchi Tiberje ſu bohaty ſkład
woſobnoho marmora nadeſchli, kotryž je z dalokich krajow tam w cžaſu
khěžorow pſchiwožowany a pozdźiſcho ze ſpławom a rozpadankami zaſypany
był. Bamž je tónle wuryty ſkład wóndy wopytał.

Amerika. Sławny biſkop Baraga w Michiganſkej je 19. januara zemrjeł. Wón
bě ſo w Doberniku pola Lublany w Krajinſkej 1797 narodźił. Wot l. 1831
ſkutkowaſche w Americy. Wón móžeſche wjele rycžow, wot młodoſcźe
ſłowjanſku, potom němſku, italſku, francózſku a jendźelſku; tež
prědowaſche w indianſkich narycžach. Wažna je tež joho indianſka
rycžnica (grammatika) ze ſłownikom a nabožne knihi za Indianow. Wón
wjedźeſche ſwjate žiwjenjo.

Amerika. W Charlstonje bu w januaru wulka nowa cyrkej za cžornochow
(negrow) wot biſkopa poſwjecźena.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: 139. Jurij Auguſt Kokla ze Zajdowa; 140. Frane Jan
Gäbler ze Zajdowa; 141. Mikławſch Ducžman z Dźěžnikec; 142. Marija
Michałowa z Konjec; 143. Mikławſch Nek z Ralbic; 144. Boſcźij Lehmann ze
Smjerdźaceje; 145. Jakub Glawſch z Róžanta; 146. Mikławſch Suchi z
Róžanta; 147. Madlena Wujeſchec z Khróſcżic; 148. Pětr Juſt z Jaſeńcy;
149. Pětr Wolenk ze Zyjic; 150. Jan Wólman z Cžornec; 151. Hana Běrowa z
Cžornec; 152. Jakub Běr z Libonja; 153. Mikławſch Schön z Tſchaſec; 154.
Jurij Krawc z Nuknicy; 155. Mikławſch Robel z Bacźonja; 156. Mikławſch
Póžeṙ z Łuſcźa; 157. Mikławſch Kral z Khróſcźic; 158. Jakub Nowak ze
Stareje Cyhelnicy; 159. wucžeŕ Mikł. Hicka z Ralbic; 160. Madleua
Błažijowa z Ralbic; 161. Jan Almert ze Zdźerje; 162. młynk Jurij Wawrik
z Kanec; 163. kubleṙ Delan z Wětreńcy.

Na lěto 1867 zapłacźi: 320. Hana Rencžowa ze Zdźerje.

Smilne dary: Za ſ. wótca 15 nſl. wot M. W. z Khróſcźic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Jakub, ſ. žiwnoſcżerja Jana Měrcźinka z
Bělcžec; Hana Paulina, dź. K. Jäkela z. B. — Zemrjetaj: Jan Jurij, ſ.
cžaſnikarja Jana Schneidera z B., 4 m.; Marija mandź. njeboh Mikł.
Hetaſcha z. B., 68 l. 11 m.

Z Wotrowa. Kſchcźeni: Madl., dż. Mikł. Hejdana z W.; M., dz̓. Pětra
Haſchki z Krěpjec; Michał ſ. Jana Kunata z Kaſchec. — Wěrowani:
Mikławſch Cyž a Madlena Weclichec ze Žuric; Michał Robel z W. a Madlena
Wicźazec z Prawocźie; Pětr Pětſchk a Khata Pechec z Krěpjec; Michal Kral
ze Sernjan a Madlena Motskec z Krěpjec. — Zemrjecźi: Khata, m. njeboh
Michała Rycźerja ze Žuric; Mikł. Měrcźink z Žuric; Madlena, dż. Mikł.
Hejdana z. W.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 6. 21. měrca 1868. Lětnik 6.♠

Modlitwa za zjenocźenjo naraṅſchich krajow z katholſkej cyrkwju.

Cyrkwinſke ſtawizny ſu ſtajne wotměnjowanjo cźeŕpjenjow a radoſcźow,
wojowanjow a dobycźow. Duch cźěmnoſcźe je, kaž ſo zda, wſchitku helſku
móc wokoło ſo zhromadźił, zo by toho nadpadował, kotryž je katholikow
cyłoho ſwěta k ſwojomu zakitej powołał. A tola je tónle zmužity wojowaŕ
Khryſtuſowy jenož ſrědk w rucy božeje prědkwidźownoſcźe; wſchak zaſadźi
wón nowy kraſny drohotny kamuſchk do króny teje, „kotraž je hadej hłowu
rozteptała,“ — mjennjcy wozjewjenjo wucžby, wot kotrejež radoſcźiwoho
pſchiwzacźa cyła zemja wothłós ſłyſchecź daſche, mjenujcy wucžby wo
njewoblakowanym podjecźu ſ. Marije. „Nic podarmo,“ tak piſaſche ſławny
Ruſa, ♣P.♠ Schuwałow z rjada barnabitow, kiž je ſo do klina katholſkeje
cyrkwje wrócźił a ſam jaſny pſchikład toho je, ſchtož Marija ze ſwojej
luboſcźu a mocu zamože, „nic podarmo ſu Ruſowje we pokładach ſwojeje
wěry cžeſcźowanjo ſ. Marije wobkhowali, nic podarmo bjeru woni k njej
ſwój wucźek, wěrja do jeje njewoblakowanoho podjecźa, ſnadź bjez toho zo
to wjedźa, nic podarmo ſwjecźa woni jeje ſwjedźenje. ... Haj, Marija
bndźe tón zwjazk, kiž wobě cyrkwi (katholſku a ſchismatiſku) zaſy
zjenocźi a ze wſchitkich tych, kiž ju lubuja, lud bratrow wutwori pod
jenicžkim zhromadnym wótcom, naměſtnikom Jězuſa Khryſtuſa.“ Znate je, zo
je wobrocźenjo narańſchich krajow za naſchoho ſwjatoho wótca wot dawnoho
cžaſa najwjetſcha ſtaroſcź a žadoſcź, woprawdźita naležnoſcź wntroby,
kaž tež, zo joho žadoſcź a nadźija we nutrnych modlitwach ſo podpjera,
kotrež telko pobožnych duſchow wobſtajnje k njebju ſcźele.

Swjaty wótc je w encyklicy wot 17. oktobra cźeŕpjenja katholikow w
Pólſkej wozjewjał a modlitwy za pſcheſcźěhanu cyrkej w Rnſowſkej a
Italſkej porucžił. Wón je pak hižom w liſcźe wot 2. ſeptembra lěta 1862
modlitwu wozjewił, zo by cyłe <pb n="42"/>kſcheſcźanſtwo za zjenocźenjo
ſchismatiſkich kſcheſcźanow z katholſkej cyrkwju Boha proſyło. Tym,
kotſiž tule modlitwu pſchez cyły měſac kóždy dźeń ſo modla, a po
doſtojnym doſtacźu ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja na měnjenjo
ſwjatoho wótca proſcha, je doſpołny wotpuſk cžaſnych ſchtrafow
wudźěleny.

Spomnjena modlitwa ma ſo takle: „O Marija, njewoblakowanje podjata
knježna, hako twoji ſynojo a dźěcźi romſkokatholſkeje cyrkwje, bjerjemy
połni dowěry na twój mócny zakit we ponižnoſcźi k tebi ſwój wucźek, ty
chcyła tola wot bójſkoho Ducha, k cžeſcźi a khwalbje joho wěcžnoho
wukhada z Wótca a Syna, bohatſtwo joho hnady k zbožu naſchich
zabłudźenych bratrow, ſchismatiſkich kſcheſcźanow, wuproſycź, zo bychu
rozſwětleni wot joho žiwocžinjaceje hnady do klina katholſkeje cyrkwje
pod njezmólniwe wjedźenjo ſwojoho najwyſchſchoho paſtyrja a wucžerja
romſkoho bamža ſo wrócźili, a tak woprawdźe z nami zjenocźeni pſchez
njerozwjazne zwjazki jeneje a teje ſameje wěry, jeneje a teje ſameje
luboſcźe, z nami pſchez dokonjenjo dobrych ſkutkow najſwjecźiſchu
Trojicu khwalili a tež tebje cžeſcźili, macźeŕ Boža, połna hnady, nětk a
do wſcheje wěcžnoſcźe. Amen.“

Wyſche tejele wſchědneje modlitwy pſcheporucžeja ſo hiſchcźe tele
pobožnoſcźe:

1. Huſcźiſche woprowanjo ſcźěhowacoho zdychnjeńcžka za pſchewobrocźenjo
Ruſowſkeje: „Wěcžny wótcže, wopruju tebi njeſměrnje drohotnu krej Jězuſa
Khryſtuſa k wujednanju mojich hrěchow a za potrěbnoſcźe ſwjateje
cyrkwje.“

2. Cžeſcźowanjo ſwjatych, kiž ſu woſebicźi patronowje zjenocźenja
ſchismatiſkich kſcheſcźanow z naſchej cyrkwju, mjenujcy ſ. Józefa, ſ.
arcjandźela Michała, ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła a ſſ. ſłowjanſkeju
japoſchtołow Cyrilla a Methoda.

3. Wſchědne woprowanjo naſchich modlitwow a dobrych ſkutkow za
wobrocźenjo tychle ludow, kaž tež memento (próſtne ſpomnjenjo) w tym
měnjenju, njech je pſchi woprowanju abo ſłyſchenju božeje mſchě, njech
je pſchi doſtacźu ſ. woprawjenja.

4. Woprowanjo ſ. woprawjenja hako ſkutk wujednanja za ruſowſki narod 8.
meje, na ſwjedźenju wozjewjenja ſ. arcjandźela Michała.

Koloſſeum w Romje.

(Skóncženjo.)

Tónle pohanſki amphitheater, kotryž ſym w 2. cžiſle wopiſowacź pocžał,
měri pſchez 2000 ſtopow kołowokoło; arena (nutskowna płonina, hdźež ſo
hry dźeržachu) je blizko 300 ſtopow dołha. Wot ſchtyrjoch ſchoſow tohole
twarjeniſka mějeſche kóždy hinaſche ſtołpy, ale wſchě jara rjenje
wuwjedźene. Pſchi zemi ſu hiſchcźe te měſtna, hdźež ſu w ſwojim cžaſu
wſchelake maſchiny k pſchiwjedźenju wody byłe a hdźež ſu lawy, tigry a
druhe zwěrjata za krawue hry pſchihotowane ſtałe a won puſchcźane byłe.
Kóždy ſchos je tak twarjeny, zo ſu zadnje rynki ſydłow pſchecy
wyſchſche. Wot wudebjenjow, kiž ſu ſydła khěžorow, ſenatorow, rycźerjow
a druhich woſobnych pyſchiłe, wězo nětko nicžo wjacy widźecź njeje. Z
cyła je tam 87,000 ludźi derje ſedźecź mohło; wyſche toho běſche
hiſchcźe za 20,000 ludźi doſcź měſtow k ſtacźu; pſchi cžimž měſta za
ſłužobnikow a gladiatorow njejſu ſobu licžene. Nad <pb n="43"/>cyły
theater hodźachu ſo płachty wupſcheſtrěcź k zakitanju pſchecźiwo
ſlóncej; k tomu ſłužeſche 240 wudebjenych žerdźi.

To bě te měſtno, hdźež ſo krawne wojowanjo ze zwěrjatami, kaž tež muži
pſchecźiwo mužam wotbywachu k wjeſelu romſkoho luda. Titus poſwjecźi je
z hrami, kiž 120 dnow trajachu; 5000 dźiwich zwěrjatow bu tchdom
zakałanych, 10,000 gladiatorow namakachu tehdom ſwoju ſmjercź; pſchetož
cźi běchu hiſchcźe tuniſchi dyžli zwěrjata. Z krewju je tón theater był
twarjeny (ſamo 12,000 jatych židow je wyſche druhich ſklavow pſchi
twarjenju cźežkomu dźěłu a ſurowoſcźi podležało!), a tež z krewju
poſwjecźeny, druzy khěžorowje ſu we ſurowoſcźi tam pokracžowali.
Domitian porucži tam hry, kiž 1000 ſchtruſow (wulkich ptakow), 1000
jelenjow, 1000 dźiwich ſwini a 1000 žirafow k wojowanju a ſmjercźi
žadachu; Trajan póſła na jenym ſwjedźenju 10,000 dźiwich zwěrjatow a
10,000 gladiatorow na tule arenu. Hdyž běchu dźiwje zwěrjata pocžałe
žadne bycź, wuńdźe za Afriku zakoń, zo tam njeſmědźa žanoho lawa wjacy
ſkóncowacź.

Zo bychu ſo tajke hry wuwjeſcź mohłe, dyrbjachu provincy Afrika, Aſia a
Gallia dźiwje zwěrjata wobſtaracź. Gladiatorojo buchu ze ſklavow
(njewólnikow), wójnſkich jatych a wotſudźenych złóſtnikow wuzwoleni.
Samo žónſke njeběchu pſchelutowane. Hdyž njenaſytna žadoſcź za krawnymi
hrami njebě hiſchcźe ſpokojena po ſpadanju wjele woporow, ſkocžichu
druhdy ſenatorojo a rycźerjo do areny, zo bychu wojowanjo wobnowili.
Njeſměrnje wjele kſcheſcźanow, k ſmjercźi wotſudźenych, bu pſchi tajkich
hrach woprowanych. ♣Ad bestias♠ (pſched zwěrjata)! tajke wuſudźenjo bu
huſto w Romje a druhdźe na zjawnych ſudniſchcźach wuprajene nad tymi,
kiž hako cžeſcźowarjo jenicžkoho Boha nochcychu pſchiboham woprowacź.
Rěki martraŕſkeje krewje (kaž ſ. Ignaca z Antiochije) ſu tež w tymle
theatru ſo pſchelałe. Ale ſłowo kſcheſcźanſkoho zakitaŕſkoho ſpiſowarja:
„♣Sanguis martyrum est semen crucis♠ (Krej martrarjow je ſymjo
kſchiža)!“ je ſo tež tudy dopjelniło. Na pokrewjenej zemi pozběha ſo
kſchiž hako ſchtom žiwjenja a cźěri hałzy na wſchitke ſtrony zemje!

Zyma nas woběhuje, hdyž na pſchihladowarjow tychle hrow myſlimy.
Tydżenje dołho dźeń wote dnja cźiſchcźachu ſo k ſwojim ſydłam, bjez toho
zo by jich krewjelacžnoſcź ſpokojena była. Zo bychu pſchi tychle dźiwich
wjeſelach njezawutlili, bu w amfitheatrje pſchi pohladanju na cźěła a
pſchi dymje cžłowjecžeje krewje jědźene a pite. Huſto trajachu hry tež
pſchez cyłe nocy; tehdom bu koloſſeum z tyſacami faklow woſwětlene.
Dopomńmy ſo na tajke hry! Pſched ſpocžatkom hrow zaſtupi najbóle
pohanſki měſchnik a woprowaſche ſkocźo k wujednanju pſchiboha Jupitra.
Potom pſchińdźechu trubjerjo a hońtwarjo (♣venatores,♠ ſchcźuwarjo), kiž
dyrbjachu z kſchudami tych wbohich nahich k wojowanju honicź. Wbozy
ludźo ſu z dźěla z mjecžemi a z lebijemi wobronjeni, zo bychu pſchecźiwo
zwěriſkam wojowali, z dźěla pak ſu k ſtołpam pſchiwjazani abo do ſakow
zaſchmjatani, zo bychu roztorhani byli. Pſched khěžorom ſo kłonjo dyrbja
wołacź; „♣Caesar, morituri te salutant!♠ (Khěžorje, chcyjo wumrjecź cźe
poſtrowjamy)!“ Nětk rozdźěla ſo do wjacy cžródow, zo bychu porjadu
žratwa zwěriſkow byli. Tu wotewrja ſo na date znamjo zapadowace durje
pſchizeṁſkich khlěwow, a wuhłódnjene lawy, tigry, pantry, <pb
n="44"/>bary a dźiwje kuncže wuſkocža, wot kałakow a žehliwych železow
roznjemdrjene, z wotewrjenej khlamu a w dźiwim ſkoku na cžłowjeſke
wopory. Cžródy zahinu pod pacami a zubami rubježnych zwěrjatow.
Wojowarjo ze zwěrinu ſu morjeni abo wuſprócnjeni. Nětko pſchiſkocža
wuhłódnjeni ludźo a wozmu ſebi kruchi tych ſkóncowanych jelenjow dźiwich
a ſwini a wotnjeſu je. Poſtajeni ſłužownicy (♣confectores♠) pak wotnjeſu
cźěła ſkóncowanych ludźi. Druzy ſklavowje pſchińdu, runaja arenu a
wotſtronja krawe łuže Bjez tym krjepi ſo z róžowej wodu a wóń
pſchecźehnje theater; ſpěw a hudźba wokſchewja cžłowjecže wucho. Z nowa
ſo trubi a na pyſchnych wozach abo konjoch pſchijědu gladiatorojo w
lochkim woblecženju a poſtrowjeja khěžora. Jich hru ſpocžinaja
žortowarjo, kiž ze zawjazanymaj wocžomaj napſchecźo ſebi wojuja. Nětko
pſchińdu wojowarjo ze ſakom (♣retiarii♠), do kotrohož chcedźa ſwojoho
napſchecźnika zaſchmjatacź; ſchtóž jenoho popadnje, wlecže joho pſchez
arenu, bjeztymzo tón dobycźerja kłócź ſo prócuje. Nowe wotdźělenjo
(♣mirmillones♠) wojuje z nožemi, na koſu podobnymi. Po nich pſchińdu
♣laquearii,♠ kiž jedyn druhoho ze ſchtrykom zadajicź pytaja. K tomu
pſchidadźa ſo hiſchcźe wojowanja na dwěkoleſnych wozach. Skóncžnje
pſchińdu wuwucženi gladiatorojo; jeni wojuja pěſchi z dołhimi mjecžemi a
zakituja ſo z wulkimi naſtawami, a druzy wjedu na konju lebiju
pſchecźiwo ſebi. Khwalba a wołanjo je ze ſydłow ſem ſłyſchecź. Hdyž je
jedyn gladiator cźežcy trjecheny padnył, proſy ze zběhnjenej ruku wo
hnadu. Ale joho pſchedobycźeŕ dyrbi ſo pſchihladowarjow praſchecź, hacž
ma ſo hnada ſtacź. Tola woni ſo njezběhnu ze ſydłow; duž žadaja ſmjercź
ranjenoho. Tón wbohi dyrbi nětko ležo abo klecžo mjecž napſchecźnika z
ruku zapſchimnycź a ſebi na krk ſtajicź, zo by ſo tak ſam ſmjercźi
podał. Wołanjo a pleſkanjo z rukomaj pſchewodźa kóždu tajku exekuciju.
Dobycźerjo pak wopuſchcźa ſkóncžnje khwaleni pſchez woſebite wrota
(♣porta sanavivaria♠) wojowaniſchcźo.

Hry gladiatorow ſu ſkóncžene; nětk pſchiwala ſo woſobni a khudźi cźopłu
krej z cźěłow picź, dokelž ſebi błudnje myſla, zo budźa wot padaceje
khoroſcźe wuſtrowjeni. Arena ſo wurumuje a, dokelž je wjecžor, zaſwěcźa
ſo fakle, a pſchez maſchiny pſchinjeſu ſo lěſne ſchtomy na theater a
wojowarjo ſu z nowa wot zwěrjatow ze wſchěch ſtron nadpadowani. Dźiwja
hońtwa je ſkóncžena; cžłowjecže a zwěrjace cźěła pſchikrywaja arenu.
Tola někotre lawy a bary z alpow hiſchcźe tu ſu, a lud woła:
♣bestiarios♠ (wojowarjow ze zwěrinu abo k zwěrjatam wotſudźenych). Tu
wozjewi ſo, zo ſu hiſchcźe někotſi kſcheſcźenjo pſchihotowani; khěžor
porucži jich pſchiwjeſcź a lud ſo z nowa djabołſcy wjeſeli, hdyž
zwěriſka kſcheſcźanow morja, ale dźe zrudnje domoj, jeli Bóh ſwoju móc
pokazujo zwěrjatow khlamu zawrje a tamni njezranjeni z areny wuńdu.

Tola wotwobrocźmy ſo wot tychle žadławych pohanſkich hrow, kiž nam do
pomjatka pſchińdu pſchi koloſſeum, a dźiwajmy ſo, zo ſu te ſame wězo we
mjeńſchej měrje nimale 100 lět hiſchcźe wobſtałe, hacž bě Rom zwjetſcha
kſcheſcźanſki.

Po pſcheſtacźu hrow njemějeſche koloſſeum žanu praktiſku wažnoſcź. W
ſrjedźnym cžaſu, hdźež bě drje hiſchcźe w 9. lětſtotku jara pyſchne,
pſcheměni ſo do twjerdźizny woſobnych Romjanow. W lěcźe 1312 dyrbjachu
je romſkoněmſkomu khěžorej Heinrichej ♣VII.♠ wotſtupicź, kiž je měſtu
zaſy da. Wot toho cžaſa z koloſſea <pb n="45"/>material k twarjenju
wotwožowachu, woſebje ſo wſchón woſobniſchi marmor po cžaſu zhubi;
někotre palaſty a khapale buchu z tychle kamjeni twarjeni. Hakle bamž
Benedikt ♣XIV.♠ (1740—58) wutorhny koloſſeum daliſchomu zapuſcźenju
pſchez nabožne poſwjecźenjo; pſchetož wón ſtaji tam 14 kamjeńtnych
ſtacijonow wokoło areny a woſrjedźa wyſoki kſchiž. Scźěhowacy bamžojo ſu
tež wjele pjenjez na zdźerženjo a reſtaurirowanjo tychle wulkotnych
rozpadankow nałoželi.

Romjenjo wopytaja rady tele měſtno. Kóždy pjatk dźeja tam ludźo k
ſtacijonam. Pjatk a njedźelu pſched wjecžorom prěduje tam franciskan za
bratſtwo wopytarjow kſchižowoho pucźa. Tež je jedyn pſchizemſki rum do
khapałki pſcheměnjeny, kotraž je zamknjena; pſched njej huſto pobožni
klecža. Kóždy cuznik pak, kiž tu z rozmyſlenjom a kſcheſcźanſkim duchom
khodźi, wokoſchi zdónk kſchiža, kiž ſrjedź areny ſtejo móc a dobycźo
kſcheſcźanſtwa prěduje.

Wjacy krócź ſym we koloſſeum był, ſym je wodnjo a pſchi měſacžku,
wopytane a prózne widźał. Njezapomnitaj pak woſtanjetaj dwaj wjecžoraj,
hdźež běſche wone ze wſchelakobarbnymi bengalſkimi wohnjemi woſwětlene a
hdźež tyſacy ludźi zwonka a znutska koloſſea ſo mjeŕwjachu pſchi
wohnjohrě, kotraž wot 10. hacž do 11. trajeſche. Te mócne murje ſo z tym
ſwětłom prawje wožiwja a mócnje na naſchu pſchedſtajawoſcź ſkutkuja.
Skoro běch Romjanam za zło wzał, zo na tutym měſcźe wohnjohry a koncerty
zrjaduja; tola jich pſchiſtojne zadźerženjo pſchi tym dyrbjeſche mje
ſpokojicź, hdyž ſebi na jich pohanſkich prjedownikow a na jich nócne hry
pomyſlich. Nětcžiſchi Romjan je w prawym cžaſu wažnoho pomyſlenja a tež
w prawym cžaſu woprawdźe wjeſoły.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Präſes tudomnoho towaŕſtwa rjemjeſlniſkich, k. Herrmann,
je powjeſcź doſtał, zo bu k. dwórſki prědaŕ Wahl w Dreždźanach za
centralnoho präſesa w Sakſkej pomjenowany wot generalnoho präſesa
wſchěch tajkich towaŕſtwow w Němcach, ſchtož je w tu khwilu k. Schäffer
w Kölnje. Pod k. Wahlom ſteja nětko ſchtyri towaŕſtwa w Dreždźanach, w
Lipſku, w Chemnitzu a w Budyſchinje.

Z Budyſchina. Sem je powjeſcź pſchiſchła, zo je knježna Grofic z Kocźiny
we macźeŕſkim domje miłoſcźiwych ſotrow we Neiſſe jara ſkhoriła a na
khorym łožu hižo profes wotpołožiła.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Tudomne towaŕſtwo ſ. Vincenca mějeſche wob lěto (z wuwzacźom
zakładnoho zamoženja) 1492 toleri dokhodow; wudawkow bě 1726 tol. Z
poſleniſchich pſchińdźe na khlěb 367 tol., na tepjenjo 25, na draſty za
ſchuleŕſke dźěcźi 59 tol., 786 tol. za aſyl abo dom khudych dźěcźi atd.

<pb n="46"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. Z Georgswalde piſaja, zo je we Philippsdorfje za nowu cyrkej wot
25. auguſta 1866 hacž do 28. februara 1868 hako wopor ſo nahromadźiło
339 tol. 14 nſl. a 2 np. a 1330 ſchěſnakow. Woſada je wyſche toho
dobrowólnje podpiſała 23,400 ſchěſnakow. Duž je wěſte, zo ſo tam lětſa
twaricź pócžnje.

Z Prahi. Kardinal arcbiſkop chce lětſa a pſchichodnje ceremoniju
nohowmycźa, kotruž dotal na 12 kanonikach wukonjeſche, zeleny ſchtwórtk
na 12 khudych ſchědźiwcach z měſta Prahi wuwjeſcź. Cźile budźa kóžde
lěto ze wſchělakich pražſkich farow wuzwolcni. Zeleny ſchtwórtk budźa
pola kardinala arcbiſkopa wobjedowacź, pſchi cžimž budźa jim kanonikojo
poſłužecź.

Z Hamburga. Tudomni katholikowje ſu wyſche pětrowoho pjenježka 7500
frankow k dźerženju bamžowoho wójſka wotpóſłali. To je wjele na tych
5400 katholſkich wobydlerjow, kiž dyrbja ſebi wyſche toho ſwoje ſchule a
khore khěže ſami dźeržecź. Tež miłoſcźiwe ſotry tam maja.

Schlezynſka. Tſidnjowſka wot bamža porucžena pobožnoſcź, budźe tudy tſi
poſlenje dny měrca.

Galiciſka. W Zebrzycach zemrje 8. januara wyſokocžeſcźeny faraŕ Kus, 80
lět ſtary. Wón bě tež miſchtyr w tyſcheŕſtwje a duž dźěłaſche ſej krótko
pſched ſmjercźu ſam kaſchcź. Hdyž bě hotowy, namaka jón pſchejara wuzki
a dari jón jenomu burej, kotromuž bě žona wumrjeła. Bórzy wudźěła ſej
nowy a pſchiſprawny; ſpokojeny lehny ſo, zo by poſpał, ale wón wjacy
njewotucźi.

Z Roma. Bamž je někotrych za kardinalow měſchnikow pomjenował; woni
rěkaja Lucian Bonaparte (rodźeny 1825, joho dźěd běſche bratr Napoleona
♣I.♠), Ferrieri, Gonella, Barili, Berardi, Moreno a Monaco. Za
kardinalow diakonow buſchtaj pomjenowanaj Borromeo a Capolti.

Z Roma. Dźeń 10. měrca pſchijědźe ſem połdra ſta wojeŕſcy wuwucženych
młodźencow z Kanady (w Americy). Hacž na dwórniſchcźo pſchińdźe jim
wotdźělenjo zuavow napſchecźiwo a pſchewodźeſche jich z hudźbu (muſiku)
do měſta. Kanadźenjo mějachu woſebitu khorhoj ſobu z wuſchitymi
piſmikami: ♣Aime Dieu et va ton chemin♠ (t. r. Lubuj Boha a dźi twój
pncź)! Po narodnoſcźi ſu to zwjetſcha Francózojo (mjeńſchina je
jendźelſka); tohodla ſu jich tež na pucźu pſchez Francózſku (kaž we
Marſeille) ſwjedźeńſcy witali. — Wſchelake nowiny piſaju, zo chce
francózſke wójſko z bamžowoho kraja woteńcź; ale joho nowe
wobtwjerdźenja w Romje a pola Civita-Vecchia na to njepokazuja.
Wſchelacy potajni revolucionarojo, kiž běchu po njeporadźenju nazymſkoho
zběžka z Roma woteſchli, ſu ſo nětko zaſy pomału wrócźili. Duž hižo je
potajny revolucionaŕſki wubjerk 26. februara znowa wozjewjenjo za lud na
róžkach pſchelepicź a hewak w Romje rozſchěricź dał. Tam ſo bjez druhim
piſa: „Wótcny kraj trjeba waſchej ſylnej rucy. Jenomyſlnje a krucźe
woſtańcźe w Romje a ſłužbje wótcnoho kraja (t. r. zhromadnoho kraleſtwa
Italſkeje) atd.“ Z toho je widźecź, zo chce pſchi pſchiležnoſcźi
zběžkaŕſka ſtrona zaſy něſchto znajmjeńſcha ſpytacź.

Francózſka. Pſchi wulkej hłodowej nuzy w Algirſkej da tamniſchi arc<pb
n="47"/>biſkop 800 ſyrotow na ſwoje khȯſty žiwicź. W Parizu ſo wjele
pjenes hromadźi za Algirſku, ale pſchecy dołho hiſchcźe njedaſahnje.

Francózſka. W Parizu twarja někotre rjane nowe cyrkwje. W poſleniſchim
cžaſu buſchtej cyrkwi Trinité a ſ. Auguſtin, na kotrejž ſu milijony
wudali, k božim ſłužbam pſchepodatej.

Francózſka. W lěcźe 1804 běſche we Francózſkej jenož 430 proteſtantſkich
prědarjow, a w cyłym kraju njebě ani jedyn wuſtaw za podjeranjo
proteſtantow. W lěcźe 1857 běſche tam 920 prědarjow a bohate
proteſtantſke towaŕſtwa natwarichu a załožichu bjez tym cžaſom mnohoſcź
khorownjow, ſyrotcžich domow, wuſtawow za ſlepych a hłuchoněmych, kaž
tež wſchelake bibliſke a miſſionſke wuſtawy, ale pſchi wſchim je
mnohoſcź proteſtantow ſo ſpodźiwnje pomjeńſchiła. Pſchetož po
wěryhódnych ſtatiſtiſkich rozprawach, kiž je baron Dupin w francózſkim
ſenacźe (komorje) podał, běſche we Francózſkej na ſpocžatku naſchoho
lětſtotka połdra milijona proteſtantow, hdźež je jich w lěcźe 1867 jenož
800,000 ſo nalicžiło. Licžba katholſkich je ſo bjez tym cžaſom wot 30
milijonow na 36 milijonow powyſchiła.

Z Pariza. W ſeminaru za katholſkich miſſionarow je ſal, kotromuž ſal
martrarjow rěkaja. Po ſcźěnach wiſy 23 wȯbrazow ſwjatych martrarjow,
kotſiž ſu w Chineſiſkej a ſuſodnych krajinach w 19. lětſtotku ſmjercź za
Khryſtuſa cźeŕpjeli. Njedaloko duri ſteji 13 kſchinjow, w kotrychž ſu
cźěłne powoſtanki 13 martrarjow. Tež je w ſalu wjele draſtow,
martraŕſkich pſchiprawow, rjecźazow, ſamorucžnych liſtow atd., kotrež ſo
hako drohe wopomnjenki po wjacy dyžli 100 martrarjach tam khowaja.
Dwacycźi z tychle martrarjow ſu ſo na miſſionarſtwo w tymle ſeminaru
pſchihotowali; tſinacźe z nich je cyrkej za „cžeſcźehódnych“ wuprajiła.
Poſleni z z miſſionarow bu l. 1857 martrowany.

Francózſka. W Lyonje zemrje njedawno nabožna knjeni, kotraž blizkich
pſchecźelow njemějo 300,000 frankow ſwojoho zamoženja ſwjatomu wótcej
wotkaza.

Z Luxemburga. Biſkop je 8. februara rjanu khěžu poſwjecźił, kotruž je
ſej towaŕſtwo rjemjeſlniſkich za 40,000 frankow kupiło. Je to jena
najwjetſchich khěžow w měſcźe a je jenož tohodla tak tunja, dokelž je po
wotcźehnjenju pruſkich wojakow płacźizna khěžow jara ſpanyła.

Jendźelſka. Znaty proteſtantſki ſpiſowaŕ Willam Humphrey je w Londonje
ke khatholſkej cyrkwi pſcheſtupił.

Jendźelſka. Wyſchſcha anglikanſkoho proteſtantſkoho klóſchtra we Hacknay
je ze ſydmimi ſotrami ſwojoho rjada k katholſkej cyrkwi pſcheſtupiła.
Tamniſchi proteſtantojo załožuja mjenujcy po waſchnju katholſkich tež
klóſchtry.

Z Londona. Tudomny anglikanſki biſkop wozjewi 22. februara cyrkwinſkej
zhromadźiznje, zo chcetaj 2 ſobuſtawaj duchownſtwa londonſkeje diöceſy k
katholſkej cyrkwi pſchiſtupicź. Staj to mjenujcy dwaj fararjej we
woſadźe St. George z mjenom Akers a Hammond. ♣K.♠

Danſka. Dźeń 22. oktobra z. l. bu w Odenſe na kupje Fünen nowa
miſſionſka ſtacija załožena. Kaž ze Fridericia piſaja, ſo tam katholſka
cyrkej wſchědnje rozſchěrja. Tak je w Kopenhagenje, hłownym měſcźe
Danſkeje, wóndanjo hrabja H. L. ze ſwojej ſlubjenej, knježnu z L., kiž
je dwórſka knjeui pola danſkeje <pb n="48"/>kralowny, katholſkej cyrkwi
pſchiſtupił. W Fridericia bu lěcże 1867 do katholſkeje cyrkwje 37
proteſtantow pſchiwzatych a wyſche toho dwě židowcy a 2 baptiſtcy.

Ruſowſka. Knježeŕſke nowiny wozjewjeja z cžaſami, zo je wjele katholikow
k ſchismatiſkej wěrje pſcheſtupiło. Ale tajke pſcheſtupjenja njejſu
pſchecy wěrne a najbóle wumocowane. Hdyž ſo dźěl woſady k ſchismatiſkej
wěrje pſchewjeſcź da, pſchewobrocźi ſo farſka cyrkej bórzy do
ſchismatiſkeje. Tak k pſchikładej wokoło Wilna mějeſche woſada Podbrzeže
bjez 5201 wobydlerjemi jenož 1400 ſchismatikow, a tola bu poſleniſchim
dotal katholſka cyrkej data. We woſadźe Bukowinje bě lědom ſchtwórcźina
wotpadnikow, a tež woni doſtachu cyrkej, kiž bě dotal katholſka była.

Turkowſka. Sultan ma nětko wulki ſtrach. Kſcheſcźenjo na Krecźe
njechadźa ſo změrowacź a duž lubi jim kſcheſcźanſkoho wjeŕcha abo
hoſpodarja, hacž runje woni zjenocźenjo z Grichiſkej žadaja. Bołhaŕſka,
Serbiſka a Rumunſka ſo pſchecy bóle k wójnje ze ſultanom hotuja; tam
cžakaju jenož na ſlubjenjo, zo jim druhe mocy zadźewacź njechadźa.

Z Jeruzalema. Nowa ♣Ecco-Homo♠-cyrkej, na kotruž je ♣P.♠ Ratisbonne
wloni w Europje dary hromadźił, budźe 3. hapryla poſwjecźena. Wulka
marmorowa ♣Ecco-Homo♠-ſtatua za tule cyrkej je w Romje wot hrabje
Sosnowſkoho wudźěłana.

Połnócna Amerika. Tudy bu wot bamža wobtwjerdźenych dźewjecź nowych
biſkopſtwow a ſchtyri nowe japoſchtołſke vikariaty (z biſkopſkim
titlom).

Amerika. Sławny rycžnik a ſpiſowaŕ Arrington w Chicago je pſched ſwojej
ſmjercźu k katholſkej cyrkwi pſcheſtupił. Pſched tſjomi lětami bě joho
mandźelſka tu ſamu krocžel ſcžiniła a je wot toho cžaſa jara za njoho ſo
modliła.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 164. kubleŕ J. Rězak z Běležec; 165. Michał
Schpihel z Radworja; 166. Madlena Wünſchec z Radworja; 167. Marija
Běrkowa z Radworja; 168. Madlena Nowakec z Bronja; 169. Jan Kraſa z
Bělcžec; 170. Marija Cźemjerina z Cźemjeric; 171. Michał Haſchka ze
Sulſchec; 172. Mikławſch Hennig ze Smjecžkec; 173. Jakub Młynk ze
Jaſeṅcy; 174. tyſcheṙ Jakub Delenka z Wutołcžic; 175. Madlena Krawcec z
Miłocźic; 176. zankaṙ Schołta z Pancžic.

Na lěto 1867 zapłacźi: 321. M. N. z Br.; 322. H. z R.

Dobrowólne dary: J. R. 5 nſl.; M. H. z K. 5 nſl., k. wucžeŕ Klemens
Konradi z Pirny 20 nſl.

Smilne dary: 1 toleṙ za ſ. wótca pſchez k. kapłana Wernera z Khróſcźic z
napiſmom: Smil ſo, o Božo, nad khudymi duſchemi!

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Franc Heinrich, ſ. aſſeſſora a rycžnika Adolfa
Jungi w B. — Zemrjecźi: Marija, mandźelſka Jana Haſche ze Zajdowa, 60 l.
3 m.; Marija, mandź. njeboh K. Buſche ze Židowa, 61 l.; Franc Heinrich,
ſ. aſſeſſora Jungi z B.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtẇa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 7. 4. hapryla 1868. Lětnik 6.♠

Spodźiwne wuſtrowjenjo.

We wſy Friedewaldźe, bjez Grotkowom a Niſu (Neiſſe) w Hornjej
Schlezynſkej, pſchebywaſche wóſomnacźelětny młodźenc pola ſwojeju
ſtarſcheju, kotryž běſche boloznoho wokhromjenja dla z wucžby hako
pſchekupſki zaſy domoj pſchiſchoł. Wón běſche lětaŕſku pomoc podarmo
pytał, hacž joho tón njebjeſki lěkaŕ ſpodźiwnje wuſtrowi, hdyž běſche ſ.
Mariju hako ſtrowjo khorych wo zaſtupnu próſtwu pola Boha proſył. Joho
nahłe wuſtrowjenjo je wěſte; wón bě khory a bědny do jeneje khapałki
pſchiſchoł a je ſtrowy a cžiły zaſy wuſchoł. Cyły podawk je z pſchiſahu
wobkrucźeny. Faraŕ k. Elsner we Reinſchdorfje, hdźež je tamna khapałka
zafarowana, je we pſchitomnoſcźi friedewaldſkoho fararja k. Gebela
njedźelu 15. měrca toho młodźenca Józefa Kinne, joho nana kublerja a
ſtarſkoho muža Jana Kinne a joho macź Madlenu rodźenu Wildec
pſcheſłyſchował a protokoll napiſał. Starſchej prajitaj na měſto
pſchiſahi: „Naſch ſyn Józef je z Grotkowa na prawej ſtronje wobkhromjeny
domoj pſchiſchoł. Wón je namaj zjewjenjo w nocy wot 7. do 8. februara
ſobudźělił, je 8. februara ze zekſchiwjenym kolenom a delnym zhibowadłom
do Eckwertsheide klacał a je ſo wottam wokoło pjecźich popołdnju cyle
wuſtrowjeny wrócźił a je nětko do dźenſniſchoho ſtrowy.“ To ſame
wobkrucźichu tam inſpektor k. Kryl a kubleŕ Jan Regul. Wobaj fararjej
ſtaj pſcheſwědcženaj, zo je Bóh w tutym njewěriwym cžaſu chcył zjawnje
wobſwědcžicź ſpodźiwnu móc modlenja k Bohu a pobožnoho cžeſcźowanja
najzbóžniſcheje knježny Marije. K tomu ſamomu pſcheſwědcženju
pſchińdźemy, hdyž podawk rozpowjedacź ſłyſchimy, kaž je jón wobhnadźeny
młodźenc ſamorucžnje napiſał a we nowinach „Schleſiſches Kirchenblatt“
(cžiſło 13) wozjewił.

„Ja pſchebywach,“ tak powjeda wón, „hako wucžownik pola pſchekupca Karla
Langera w Grotkowje wot 26. měrca 1867. Srjedź hapryla doſtach na prawej
<pb n="50"/>ſtronje wot ramjenja hacž do ſtopy khětru ſłaboſcź, z
kałanjom zjenocźenu. Mój knjez póſła mje tohodla k ♣Dr. med.♠ Stiegertej
w Grotkowje, zo by moje cźeŕpjenjo zahnał. Ja nałožowach wukazane
ſrědki, kaž pille atd. Dokelž žane polěpſchenjo njenaſtupi, pſchepoda
mje mój knjez do grotkowſkeje měſchcźanſkeje hójeŕnje, kiž pod
wjedźenjom fyſikuſa ♣Dr.♠ Uttinga ſteji a hdźež miłoſcźiwe ſotry khorych
wothladuja. Do tohole wuſtawa zaſtupich 24. julija a woſtach tam do 1.
auguſta w kurirowanju, kotrež w dwojim kónkiſtajenju, mazanju a w
nałoženju lěkaŕſtwa wobſtejeſche, tež bu mi ſchpaniſka mucha
nadpołožena. Bjez toho zo bych polěpſchenjo cžuł, wuſtupich z wuſtawa,
dokelž mje mój knjez k zaſtupjenju do ſłužby nuzowaſche, kotruž pak
móžach jenož tydźeń ze wſchim napinanjom ſwojich mocow wobſtaracź. Na 9.
auguſta póſła mje k. Langer, pſchepokazany wo mojej z kóždym dnjom
pſchibjeracej ſłaboſcźi a zekſchiwjenju prawoho kolena a praweje ſtopy
zaſy do mjenowanoho ſchpitala. Kurirowanjo ze ſtrony lěkarja běſche te
ſame kaž prjedy, hacž do 22. auguſta. Na tymle dnju pak njepytnych
hiſchcźe cyle žane woloženjo mojoho khromjenja.

Tehdom wupraji k. fyſikus, zo bych ſchpital wopuſchcźił a ſo do kupjele
w Landeku podał. Ze ſylzami a w ſtaroſcźi mojoho hubjenſtwa dla
wopuſchcźich z najwjetſchim napinanjom ſchpital, dźěch k mojomu knjezej,
wuproſych ſebi pjenjezy k pucźowanju a wotjědźech popołdnju w pjecźich
po železnicy z Grotkowa do Falkenau, z wotkelž na tónle lědma poł mile
dołhi pucź do ſtarſchiſkoho domu pjecź hodźinow trjebach a ſprócniwje
wokoło 11. hodź. nocy dom pſchińdźech. Mojej ſtarſchej a někotſi
pſchecźeljo a znacźi wobhladowachu moju khoru nohu a widźachu, zo je
koleno zekſchiwjene a delnje zhibowadło cyle woproſtnjene (ſteif), tak
zo móžach pſchi ſtupanju jenož z palcom ſo zemje dótkacź. Tež ſtopowe a
briſtwace muſkle běchu cyle twjerde a bjez ſkutkowanja; hdyž ſo
baumſcheitirowacź dach (ze znatym jehłatym inſtrumentom Baumſcheita) wot
jenoho muža ze wſy, njepokaza ſo žana krej. Wjacy krócź je macź
ſpytowała, moju nohu zrunacź, ale podarmo. W tymle zrudnym wobſtejenju
pytach ja pomoc w modlenju a we woſebitej pobožnoſcźi k najzbóžniſchej
knježuje, dokelž ſpóznach, zo bjez pomocy z wyſokoſcźe njebudu wjacy k
dźěłu khmany. Po cyłej prawej ſtronje běch tak woſłabił, zo ſebi
njemóžach ani khlěba wotkracź ani běrny (nepla) wobělicź. Tajki
pſchebych ſwoje dny w ſtarſchiſkim domje hacž do pjatka 7. februara
1868.

Na tymle dnju dźěch po dokonjanej wjecžornej modlitwje wokoło 9. hodź.
do łoža. Snadź poł hodźiny běch ſpał, tu pſchiwoła mi hłós: „Józefje!“
Ja wotucźich, wobrocźich ſo we łožu, hdyž běch z woblicžom k ſcźěnje
ležał — a wotmołwich na pſchiwołanjo: „Haj!“ Wotewrich ſwojej wocži a
widźach ſtwu ze wohnjowej ſwětlinu woſwětlenu. Tón hłós praji dale:
„Twoja khoroſcź je pſchizajecźo (ſchlag) a na tymle ſwěcźe njebudźe cźi
nichtó pomhacź, jeli ſwój wucźek ke mni njewozmjeſch.“ Nadobo zhubi ſo
ſwětlina. Ja pocžach ſo modlicź ſtrowa-ſy-Marija, a njecžujach žane
zaſtróženjo, ale změrowanjo.

Na to wuſnych zaſy a ſpach měrnje hacž něhdźe do jeneje. Tu zawoła tón
ſamy hłós z nowa: „Józefje!“ Ja wotmołwich zaſy „haj!“ a hdyž ſwojej
wocži wotewrich, widźach runje znapſchecźa mojoho łoža žónſku ze
ſwětlinu wobdatu, <pb n="51"/>w módrej draſcźe ze złotymi hwězdami
poſytej, ze ſlěbrobarbnej krónu na hłowje a z běłym ſchlewjerom do zady
dele wiſacym. Słyſchach ſłowa: „Putnik we Warcźe (Wartha, 5 mil k
wjecžoru wot Friedewalde) je hižo ſtary, ty dyrbiſch něhdy joho měſto
naſtupicź.“ Na to zhubi ſo cyłe zjewjenjo zaſy a we modlitwje znowa
ſpach hacž do 1/2 6 rano. Mojej ſtarſchej a moji bratſja běchu hižo
ſtanyli a mój bratr Alexander, 13 lět ſtary, bě w mojej komorcy po
pokrutu khlěba pobył. Po joho wuſtupjenju zaſy wuſnych. Poł hodźiny
pozdźiſcho, wokoło 6. hodź., wołaſche mje tón ſamy hłós z mojim mjenom.
A ja wotmołwich zaſy: „haj!“ Tu widźach pſchi łožu žónſku ſtacź, ze
ſwětłom wobdatu, jězus-dźěcźatko na prawej rucy njeſo a ſceptaŕ w rucy
dźeržo. A ſłyſchach ſłowa: „Józcfje pój, pój do Eckwertsheide! Wozjeẇ
to!“ Na to ſo zjewjenjo zhubi.

Potom ſtanych, zwoblekach ſo, dokonjach raniſchu modlitwu a dźěch dele
do bydleńſkeje ſtwy. Pſche znutskowne zahorjenjo njemóžach ſuědacź a
běch ſebi njewěſty, hacž mam wo tym nócnym zjewjenju rycžecź, woſebje ſo
bojach, ſtarſchim wozjewicź, zo ſym pſchez tu zjewjenu, kotruž za Božu
macźeŕ dźeržach, porucženjo doſtał, putniſtwo we Warcźe na ſo wzacź.
Myſlach ſwojeje młodoſcźe dla, zo mi ſtarſchej k tomu dowolnoſcź
njedataj. Moja macź potom pytny, zo płakam, a praſcheſche ſo mje za
pſchicžinu. Nětk wozjewich jej wſchitko, ſchtož běch w poſlenjej nocy
widźał a ſłyſchał, a hnydom bě ſo wſchitkón ſtrach minył a cžujach ſo
změrowanoho. Macź powjedaſche to wſchitko mojomu nanej. Nětk wuprajich
moju žadoſcź, zo chcu hnydom do Eckwertsheide hicź. Nan radźeſche mi,
dokelž k jěcźu cžas njemějeſche, zo bych njedźelu khapałku w
Eckwertsheide wopytał; ale ja njedach ſo wjacy wotdźeržowacź. Bjez
wobjeda podach ſo ze ſwojim 12lětnym bratrom Francom na pucź do
Eckwertsheide, kiž je 15 minutow wot mojoho domu. Nan ſlubi, zo chce z
wozom po mnje pſchijecź, tola ja to uochcych. Po wjelekrócźnym
wotpocžnjenju, koleno praweje nohi ſtajnje z ruku podpjerajo, dóńdźech
za 1 1/2 hodźiny do khapałki w Eckwertsheide. Namakach ju zamknjeuu,
hólc zwóńka Jupy, kotryž ma klucže, pytny naj a wotewri namaj tu ſtaru
cyrkwicžku. Ja poſynych ſo do ławki na prawicy a modlach ſo najprjedy
radoſcźiwe rózarijc a potom wſchelake pobožnoſcźe z mojich knižkow.
Potom pſchiklacach k wołtarjej, poklaknych ſo na ſkhodźeńkach a modlach
ſo tam najprjedy lauretanſku litaniju; na to zacžinich knižki a woſtach
w cźichej pobožnoſcźi klecžo, k hnadnomu ſwjecźatku na wołtarju
pohladujo. Nadobo ſtejeſche ſrjedźa na ſkhodźeńku, hdźež měſchnik pſchi
Božej mſchi ſteji, žónſka poſtawa, zwoblekana kaž tamne zjewjenjo w
nocy. Ja ſo pozběžech, koleno z ruku dźeržo, a pytnych, zo chce ſo wona
mje dótknycź. Wona ſo mje tež dótkny a puſchcźi ſwoju ruku po mojej
prawej ſtronje dele hacž k delnjomu zhibowadłu, ke mni dele ſo
pokhilejo. Hdyž bě ſo to ſtało, bě ſo wona zhubiła.

Potom modlach ſo: „Pod twój zakit cźěkamy“ a „Spominaj“ a ſpytach kaž
hewak z pomocu praweje ruki ſo pozběhnycź. Ale ſtanych ze zacžucźom, zo
ruku k tomu wjacy njetrjebam. Dźěch potajkim z runej nohu wot wołtarja.
Mój 12lětny bratr widźeſche to a poſměwkowaſche ſo na mnje. K
dźakprajenju modlach ſo hiſchcźe jedyn krócź rózarije a dźěch nětko
wozboženy domoj, dokonjach tón ſamy pucź we małej ſchtwórcźhodźinje
(lědom 15 minutach) a njemyſlach wjacy na <pb n="52"/>wóz, kotryž
chcyſche mój nan za mnu póſłacź. Wón pſchińdźe a dyrbjeſche ſo prózny
wrócźicź. Domoj pſchiſchowſchi dźěch hnydom do bróžnje, hdźež běſchtaj
nan a macź w dźěle a prajach: „Nano, ja ſym ſtrowy!“

Mojej ſtarſchej běſchtaj z wjeſołoſcźe k ſylzam hnutej; ja móžach zaſy
do naſcheje cyrkwje hicź, kotruž wot poſlenjeje ſpowjedźe, hdyž běſche
mje nan dowjeſcź dał, njeběch wjacy wopytał. Tam běſche na dnju mojoho
wuſtrowjenja wjecžorna pobožnoſcź, a wſchitcy ludźo, kiž mje widźachu k
tejle pobožnoſcźi runje hicź, ſpodźiwachu ſo, zo móžu zaſy kaž prjedy w
ſtrowych dnjach khodźicź. Tydźeń pozdźiſcho, 15. februara, ſobotu,
daſche mój nan w khapałcy w Eckwertsheide ſpěwanu Božu mſchu dźeržecź a
ja doſtach pſchez k. kapłana Schießlera ſwjataj ſakramentaj pokuty a
wołtarja. Cžuju ſo nětk doſpołnje ſtrowoho, móžu khodźicź, ſtacź a
klecžecź kaž w ſtrowych dnjach.

Tele moje wuprajenjo móžu z dobrym ſwědomjom wopſchiſahacź, dokelž ſym
ſebi wědomy, zo nimam tu wolu, druhich pſchez tajenjo zjebacź.“

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſche towaŕſtwo wuda dźens za tydźeń za lětuſche
ſobuſtawy ſcheſty zeſchiwk knihi „Žiwjenja Swjatych“ wot H. Ducžmana.
Tón ſamy wopſchija zaſy wjele zajimawych žiwjenjopiſow ſwjatych
martrarjow woſebje wot l. 304 nimale hacž do poſlenich woporow pod
knjejſtwom pohanſtwa w romſkim khěžorſtwje (do l. 311). Po woblicženju
k. ſpiſowarja změje cyła nahladna kniha znajmjeńſcha 15 zeſchiwkow abo
960 ſtronow; po tajkim je hakle tſecźina w rncy cžitarjow. Cžim wjacy
ſobuſtawow w towaŕſtwje tež pſchichodnje budźe, cźim ſpěſchniſcho móže
ſo w cźiſchcźenju pokracžowacź. Spiſowarjej prajimy w mjenje cžitarjow
dźak za joho wulku pilnoſcź a horliwu luboſcź k naſchomu ludej.

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Tſidnjowſka pobožnoſcź z doſpołnym wotpuſkom dla cźeŕpjenjow
ſwjateje cyrkwje we wſchelakich krajach bu we naſchim domje božim we
tſjoch poſlenich dnjach měſaca měrca wotdźeržena. Swjata ſpowjedź ſo
zapocža dźeń prjedy, ſobotu; wjacy hacž 2500 woſadnych ſu ſwjataj
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtali. Dokelž mnohoſcź ſpowjednych ludźi
tak wulka běſche, zo jich duchownym potrjebnoſcźam naſchi woſadni
měſchnicy we krótkim cžaſu tſjoch dnjow doſpołnje doſcźcžinicź
njemóžachu, bě nam wſchitkim jara lubo a žadane, zo z dowolnoſcźu
ralbicžanſkoho knjeza fararja joho kapłan, knjez Luſcźanſki, we
ſpowjednym ſtole ſobu pomhaſche. Woběmaj knjezomaj ſo za ſuſodnu
luboſcź, kotruž ſtaj nam a naſchej woſadźe najpodwolniſcho wopokazałoj,
najwutrobniſchi dźak a „zapłacź Bóh!“ praji. Na wſchěch tſjoch ſwjatych
dnjach dźeržeſche ſo dopołdnja ſpěwana boža mſcha z wuſtajenjom božoho
cźěła; na njedźelſkim prědowanju pak wukładowaſche naſch faraŕ złóſcź a
njedźak tych dźěcźi toho ſwěta, kiž ſwojej rucy pſchecźiwo cyrkwi a jeje
zaſtojnikam zběhnu, kaž židźa kamjenje zběhnyli ſu, zo bychu je na
Jězuſa <pb n="53"/>mjetali. Popołdnju pjecźich ſpěwachu ſo z pſchewodom
piſchcźelow litanije wot wſchě ſwjatych; po nich bě požohnowanjo z božim
cźěłom a na kóncu ſo ſpěwachu rózarije a póſtne khěrluſche. Naſch wulki
a rjany dom boži bě wot ranja pjecźich hacž do wjecžora dźeſacźich z
pobožnym ludom napjelnjeny, pſchetož wſchitcy z naſcheje woſady,
hoſpodarjo a hoſpozy, cželadnikojo a wuměnkarjo khwatachu do ſwjatnicy a
k ſpowjednym ſtołam, zo bychu doſtali te duchowne hnady, kotrež ſwjaty
wótc, bamž Pius ♣IX.,♠ pobožnym modlerjam wudźělił je. A modlitwy tak
wjele milijonow kſcheſcźanow po cyłej zemi, kotſiž ſo na hłós ſwjatoho
wótca pſchi wołtarjach toho Knjeza hromadźa a po pſchikładźe ſwjatych
japoſchtołow, hdyž na galilejſkim morju we wulkim ſtrachu běchu, z
dowěrjenjom wołaja: „Knježe pomhaj nam, pſchetož my kónc bjerjemy!“ —
njebudźa tele modlitwy kaž lubozna wóń k njebjeſam horje ſtupacź a tam
pſched woblicžom wěcžnoho paſtyrja cyrkwje wuſłyſchenjo namakacź?
Zawěrno, kaž na galilejſkim morju budźe tež we wichorach nětcžiſchoho
cžaſa tón ſwěrny paſtyŕ ſo zběhnycź, budźe ze ſwojej wſchohomócnej ruku
morju a wětram porucžecź a cźichota, měr a zbóžnoſcź pſchicźahnu zaſy do
cžłowjeſkich wutrobow. Tón knjez je ſwoju cyrkej na ſkału twarił a tutu
ſkału njebudźa porty hele pſchemocowacź. We cyłym ſwěcźe, haj tež we
naſchej blizkoſcźi, ſo dźiwow a cejchow doſcź ſtawachu, kiž naſchu wěru
wobkrucźeja a naſchu nadźiju poſylnjeja, tak zo tež ſlepi widźecź móža,
jelizo dobreje wole ſu. Swjata Marja, pomocnica tych kſcheſcźijanow,
proſch za nas.

Z Kulowa. Jutrownicžka, t. j. prěni ſwjaty dźeń jutrow, ſwjecźi ſo we
kulowſkej a ralbicžanſkej, kaž tež we khroſcźanſkej, wotrowſkej a
njebjelcžanſkej woſadźe z kraſnym proceſſionom na konjoch. Kſchižerjo
naſcheje woſady, na rjenje wudebjenych konjoch ſedźo a ſerbſke jutrowne
khěrluſche abo ſwjate rózarije ſpěwajo, podawaju ſo zo ſwjatym kſchižom
a z cyrkwinſkimi khorhojemi k popołniſchim božim ſłužbam z Kulowa do
Ralbic a z Ralbic do Kulowa. Zo by wſchitkim kſchižerjam a druhim
krajanam porjad tutoho žadnoho a rjanoho jutrownoho proceſſiona wědomy
był, chcemy jón tu we naſchim ſerbſkim cžaſopiſu wozjewicź.
Pſchibližowanjo, pſchińdźenjo a woteńdźenjo kſchižerjow pſchipowjeda ſo
z cyrkwinſkeje wěže ze zwonjenjom pak wulkoho zwona, pak wſchitkich
zwonow. Kſchižerjo z kulowſkeje woſady hromadźa ſo po wotdźeržanych
wulkich božich ſłužbach dopołdnja jědnacźich we Kulowje na torhoſchcźu a
ſtupaju tam do rjadu; hdyž ſu wokoło cyrkwje rajtowali, doſtanu woni
pſchi wulkich durjach božoho domu z ruki fararja ſwjaty kſchiž, kotryž
wjedźeŕ proceſſiona, wyſchſchi ſchołta abo gmejnſki prědkſtejeŕ, wot
dweju kſchižerjow pſchewodźany, njeſe. Zo bychu ludźo tutomu ſwjátomu
kſchižej z kłonjenjom cžeſcź wopokazacź móhli a wjedźeli, hdźe je, ma
koń toho, kotryž tón kſchiž we rukomaj dźerži, mały zwóncžk wokoło
ſchije pójſnjeny. Khorhoje ſo rozdźěleja po zafarowanych wſach tak, zo w
prědku, ſrjedźa a na kóncu proceſſiona zmahuju. Kulowſcy kſchižerjo jědu
do Ralbic pſchez Kocźinu, ralbicžanſcy pak do Kulowa pſchez Sulſchecy.
Na dompucźu dźeja Kulowſcy pſchez Sulſchecy a Ralbicžanſcy pſchcz
Kocźinu. To ſo ſtanje tohodla, zo bychu ſo woni na wuzkich drohach
njezetkali a pſchi nimojěchanju ſo njewobcźežowali. Wſchitcy kſchižerjo
dyrbja ſo dopomnicż a ſej derje k wutrobje wzacź, zo woni tutón rjany
pro<pb n="54"/>ceſſion wotdźerža k cžeſcźi horjeſtanjenoho zbóžnika,
maju ſo tohodla wo wſchěm prawje pſchiſtojnje zadźeržecź, zo nikomu
žanoho pohorſchka njedadźa. Zwady, ſakrowanjo, picźo ſu krucźe zakazane;
pobožnoſcź dyrbi knježicź we wutrobach a cžeſtnoſcź we zwonkownym
zadźerženju. W Ralbicach a w Kulowje njeſmě nichtó z cźaha abo z rjada
wotſtupicź, prjedy hacž njeje ſwjaty kſchiž wotedaty a khěrluſch
doſpěwany. Tež njeſmě nichtó dźěcźi na konja horje wzacź a ſobu
rajtowacź dacź. Tomu, kiž ſwjaty kſchiž njeſe, dyrbja wſchitcy
poſłuſchni bycź a joho rozkazowanju maju ſo bjez morkotanja podcźiſnycź.

Z blizka a z daloka zeńdu ſo woſobnje we Kulowje, zo bychu ſej ſerbſki
jutrowny proceſſion wohladali. Loni je knjez profeſſor Guſtav Müller z
Drježdźan wobraz kulowſkich a ralbicžanſkich kſchižerjow wotewzał a jón
we wulkich lipſkowſkich nowinach, kiž „Illuſtrirte Zeitung“ rěkaju,
wocźiſchcźecź dał, pſchez cžož bu naſch ſerbſki proceſſion a lud we
wjetſchim dźělu němſkoho kraja póznaty.

Pſchiſpomnjenjo redaktora. My ſmy ſo wloni wo rjanoſcźi ſerbſkoho
jutrowuoho proceſſiona wuprajili a pſchejemy jeno, zo bychu ſo we
wſchěch naſchich woſadach pſchi tym prawje wobdźělili. Proſymy tež, zo
bychu nam naſchi dopiſowarjo rozprawy ze wſchěch woſadow póſłali dla
doſpołnoſcźe naſchoho Póſła.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. Jedyn zaſtojnik hrabje Waldſteina, kiž njedawno zemrje, je 4000
fl. k załoženju hójernje w měſcźe Dux wotkazał. — Tachant a faraŕ Karl w
Königswaldźe bu pſched někotrym cžaſom na ſwojim pſchekhodźowanju wot
jenoho rekruty, kotromuž ſakrowacź zakazowaſche, powaleny a ſtraſchnje
zbity. Po najnowſchich liſtach je jomu nětko zaſy lěpje. Wězo ſu toho
rekrutu ſadźili.

Badenſka. Arcbiſkop we Freiburgu ſwjecźeſche 25. měrca ſwój 25. lětny
arcbiſkopſki jubilej. Wón 13. meje 1773 rodźeny (potajkim nimale 95 lět
ſtary) a bu 1832 za biſkopa ♣in partibus♠ ſwjecźeny. Pruſka,
Würtenbergſka a Badenſka ſu joho z rjadami wuznamjenili.

Rakuſka. W tutym khěžorſtwje, kiž hewak pſchecy za derje katholſke
płacźeſche, pokazuje ſo ze ſtrony knježeŕſtwa pſchecy bóle
njepſchccźelſki duch pſchecźiwo katholſkej cyrkwi. Pſched wójnu 1866
běſche zjawne wotpohladanjo knježerſtwa, zo by z pſchecźelnymi zakonjemi
za proteſtantow a židow ſebi luboſcź abo pſchecźelnoſcź w Němcach abo w
němſkim „bundźe“ dobyło. Ale nětko, hdyž je Rakuſka z Němcow abo z
połnócnoněmſkoho zwjazka won wupokazana, tajke zakhadźenjo pſchecźiwo
cyrkwi, kajkež je ſo w najnowiſchim cžaſu tam pokazało, khěžorſtwej we
wukraju žanych woprawdźitych pſchecźelow njedobudźe, ale jenož tajkich,
kiž změja ze ſchkody khěžorſtwa něhdy wulki wužitk. W cyłym khěžorſtwje
ſu wjele wažniſche wěcy za wobſtacźo khěžorſtwa wucžinjecź, a tola je
němſkomadźarſka ſtrona tunju ſławu jenož we tym pytała a namakała, zo
chce konkordat (wujednanjo bjez bamžom a khěžorom dla zarjadowanja
cyrkwje a ſchule) powalicź, kajkiž konkordat tež z druhimi krajemi, kaž
na pſchikład z Pruſkej, bjeze wſchoho ſpektakla wobſteji. Dokelž pak ſo
konkordat abo kontrakt na cžeſtne waſchnjo jenož z pſchizwolenjom
druhoho dźěla zběhnycź ho<pb n="55"/>dźi a tónle druhi (bamž mjenujcy)
to na prěnje kiwnjenjo njepſchecźelſkeje ſtrony njecha, wuradźuje nowe
advokatſke miniſterium z połojcžnym cisleithanſkim „reichsrathom“ tajke
zakonje, kotrež konkordat po kruchach rózno torhaja. Tak ſu w domje
knjezow (t. r. prěnjej komorje), do kotrejež je kancleŕ z Beuſt cžródku
ludźi trěbnoho njecyrkwinſkoho zmyſlenja prjedy wobſtarał, z wjetſchinu
hłoſow 23. měrca wucžinili zakoń wo nuznym civilnym mandźelſtwje. Po
tymle móža tajcy, kotrymž cyrkej po ſwojich zakonjach mandźelſtwo
njedowoli, kaž rozwěrowanym atd., pſched rychtarjom abo měſchcźanoſtu
(bórgemejſtrom), po dwěmaj wozjewjecź: Mój ſmoj mandźelſkaj. Toho runja
je ſchulſki zakoń wuradźeny, kotryž cyrkwi jenož nabožnu wucžbu
zawoſtaja a wſchitke dotalne wobkedźbowanjo ſchulow wozmje. Wězo běchu
arcbiſkopja a biſkopja z cžródku zemjanow, kiž tam ſobu ſydaja,
pſchecźiwo tajkimaj zakonjomaj; ale woni podležachu. Lud we Winje, kiž
wužitk abo ſchkodu tajkich zakonjow mało rozymi, běſche wſchón njemdry z
wjeſołoſcźu, juſkaſche a illumirowaſche, tež běſche kanclerja a
miniſtrow rady z reichsratha ſam domoj wjezł abo na rukomaj noſył. O
zaſlepjenoſcź! Hacžrunje budźa drje wſchelake měſta Winej a miniſtram
pſchihłoſowacź, je tola woprawdźita wjetſchina wobydlerjow khěžorſtwa
rozomniſcha a wě, zo z tymaj nowymaj zakonjomaj nikomu w khěžorſtwje
pomhane njeje, khiba tym, kotrymž ſo dźiwje mandźelſtwo lubi abo
njekſcheſcźanſka ſchula. Nětko pak ani nowy mandźelſki ani nowy ſchulſki
zakoń hiſchcźe nicžo njepłacźitaj, hacž jej khěžor ſam njewobtwjerdźi
abo jimaj ſanktion njeda. Móže bycź, zo khěžor w 11. hodźinje hiſchcźe
hinak wobzamknje, hako kancleŕ z miniſterſtwom chce, w tym padźe cźile
knjezojo wotſtupja k wulkej njeſpokojnoſcźi němſkomadźarſkeje ſtrony. W
druhim padźe, jeli khěžor te nowe zakonje wobtwjerdźi a konkordat
jenoſtronſcy zběhnje, budźe Rom po cžaſu tež krucźiſche ſłowo rycžecź a
wſchelake druhe móžnoſcźe naſtanu, kotrež my wěſchcźicź nochcemy!

Morawſka. Zaſy ſu w katholſkim khěžorſtwje někotſi duchowni prědowanjow
dla wotſudźeni, tak k. kapłan Mikulaſch w Oujezdźe pola Nowoho Měſta wot
krajſkoho ſudniſtwa w Olomucu na měſac jaſtwa. Tež ſchtrafy na
pjenjezach je wjele duchownych kaž w Morawſkej tak tež w Cžěſkej hižo
płacźiło, dokelž ſu w cyrkwinſkich wěcach hinaſchoho pſchepokazanja
dyžli advokatſke miniſterſtwo z k. Beuſtom.

Khrowatſka. Biſkop Stroßmayer w Diakovaru je 9000 ſchěſnakow darił na
ſchulſke wotpohladanja młodych Bołharjow we Zagrjebje (Agram) darił.

Naraniſcha Indiſka. Biſkop w Madrasu, ♣Dr.♠ Fennelly je w jannaru
zemrjeł, 62 lět ſtary. Wón je ſam 26 lět dołho zbožownje ſkutkował.
Pjenjezy kotrež wot ſtata a wot propagandy doſtawaſche, nałoži wón na
cyrkwje, ſchule a druhe wuſtawy. Tež ſwoje nanowſke zamoženjo je wón
(kaž joho duchowny bratr) tam wudał k natwarjenju cyrkwje ſ. Franca
Xaverſkoho. Wón běſche łońſche lěto tež w Romje.

Schpaniſka. Wottudy je adreſſa do Roma wotpóſłana, kotraž mějeſche
pſchez pjecź milijonow podpiſmow.

(Wobydleŕſtwo zemje.) Na podłožku pſchiſtupnych najnowiſchich powjeſcźow
wucžinja wobydleŕſtwo zemje něhdźe 1350 milijonow ludźi; z toho
pſchińdźe na Europu 287 millijonow, na Aſiu 798 1/2, na Afriku 188, na
Ameriku 74 1/2, <pb n="56"/>na Auſtraliu nimale 4 milijony. Tola njejſu
tele powjeſcźe tak wěſte kaž na pſchikład wobydlerjo naſchoho małoho
kraleſtwa, hdźež kóžde tſi lěta wěmy, kak wjele ludźi 3. decembra we
Sakſkej ſpi. Ani w Europje njejſu licžby wot Ruſowſkeje a Turkowſkeje
cyle wěſte. Pola Aſije je zmylka wo 100 milijonow wjacy abo mjenje derje
móžna. W Africy, kotraž ani za geographow njeje cyle wotkryta, licža
někotſi 88 a druzy 200 milijonow. W Auſtraliji je mało zmylene. Tež
mnohoſcź ludźi w Americy zaſłuži wěru. Duž budźe ſo pſchecy prajicź
dyrbjecź, zo je wokoło 1200—1300 žiwych cžlowjekow. Z toho je 800
pohanow, 337 kſcheſcźanow, w tym po ♣Dr.♠ Danielu 200 milijonow
katholikow, 156 mil. muhamedanow (kiž do jenoho Boha wěrja), nimale 7
milijonow židow (z tutych je 3 1/2 mil. w Europje).

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 177. kubleṙ Jan Ducžman z Bozankec; 178.
gymnaſiaſt Jurij Cyž w Prazy; 179. kubleŕ Jakub Libſch z Hunjowa; 180.
Marija Natuſchowa z Cźemjeric; 181. młynk Michał Lipicž ze Sernjau.

Dobrowólne dary: Michał Haſchka ze Sulſchec 5 nſl.; J. Müller z
Cźemjeric 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſ adow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jakub Ednard, ſ. Michała Zyndy z B.; Friedrich
G., ſ. Wylema Großmanna z B.; Marija A. Martha, dź. cžaſnikarja Karla
Vitzka ze Židowa. — Zemrjecźi: Klara Fr., dź. Handrija M. Rjehorka,
khěżnika a krawca z B., 5 měſ.: Max, ſ. Józefa Andersa z B., 1 l. 4 m.;
Madlena, mandź. Jakuba Rycżerja z B., 55 l.; Mikławſch, ſ. Michała
Müllera, kublerja z Dalic; Jan Müller, kubleṙ z Cźemjeric, 66 l. 4 m.

Z Radworja. Kſchcźeui: Mikławſch, ſ. Mikł. Schmaraudra w Radworju; Jan
Auguſt, ſ. Jana Knoblocha w Kamjenej; Jan Auguſt, ſ. Jana Lehmanna w
Boranecach; Handrij K., ſ. Michała Freucla we Kamjenej; Marija, dź.
Jakuba Pecha w Nowym Bronju; Handrij Karl, ſ. Mikławſcha Wrobla w Nowych
Boranecach; Auguſta Paulina, dź. Wilhelma Forkera w Cžornym Hodlerju;
Jakub, ſ. Jurija Hancžki w Bronju; Jurij Anguſt, ſ. Jana Hendricha we
Łupjanſkej Dubrawje. — Zemrjetaj: Michał Kubaſch, žiwnoſcźeṙ we
Khaſowje, 45 l. 10 m. 18 dnj.; Jan, ſ. Jana Schmarandra, wobydlerja w
Radworju, 29 lět.

Z Ralbic. Kſchcźeni: Marija, dź. Jakuba Cžóſchki z Jitka; Friedrich, ſ.
Friedricha Feifera ze Schunowa; Haṅža, dż. Mikławſcha Koplanſkoho z
Róžanta; Hana, dź. Jurija Rjehorja (Studnicžki) z Ralbic; Hana, dź.
Karla Auguſta Fähuricha ze Schunowa; Jurij, ſ. Jakuba Narcźika
(Miſchnarja) ze Schunowa; Jakub, ſ. Pětra Ducžmana (Zarjenka) ze
Smjerdźaceje; Hana, dź. Pětra Lebzy z Ralbic. — Zemrjecźi: Mikławſch
Lubk (Khěžka) z Ralbic, 78 l.; Wórſchla, njeboh Nuka zaw. mandźelſka z
Smjerdźaceje, 68 l.; Marija, dź. Jakuba Cžóſchki z Jitka, 3 njedż.;
Michał Rachel z Ralbic, 63 l.; Marija, Boſcźijana Khěžki mandź. z
Róžanta, 70 l.; Jan Nowotny z Trupina, 82 l.; Madlena, mandź. Mikławſcha
Nowotnoho z Trupina, 45 l. — Wěrowani: Jakub Kleta z Debric a Madlena
Suchec z Konjec; Jakub Nareźik ze Schunow a a Katha Krawžic ze Schunowa.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 8. 18. hapryla 1868. Lětnik 6.♠

Anglikanſka krajna cyrkej w Irlandźe.[1]⁾

Huſto cžitamy nětko w nowinach wot wotſtronjenja tak mjenowaneje
krajneje anglikanſkeje jendźelſkeje cyrkwje na kupje Irlandźe, kiž
jendźelſkomu kraleſtwej pſchiſłuſcha. A tež ſama liberalna ſtrona tam za
to ſkutkuje, zo by ſo tuta lětſtotytki wobſtejaca njeſprawnoſcź
wotſtroniła. Sławny zaſtupjeŕ ſejma a miniſterſtwa lord ♣Gladstone♠ je w
jendźelſkim ſejmje wóndanjo namjet ſtajił, zo dyrbi ſo anglikanſka
cyrkej hako krajna cyrkej w Irlandźe zběhnycź. A tutón namjet bu po
najnowſchich powjeſcźach wot wjetſchiny pſchijaty!

We cžim pak tute njeſprawnoſcźe, kiž tym hewak ſwobodnje zmyſlenym
Jendźelcžanam tajku hańbu cžinja, po prawym wobſteja, najwjacy cžitarjam
znate njebudźe. Tohodla chcemy někotre tajke wěcki tudy naſpomnicź.
Pſchi nutswjedźenju tak mjenowaneje reformacije, kiž ſo w Irlandźe kaž
we wjele druhich krajach na hrube waſchnjo ſta, buchu fundacije,
dźeſatki a wſchitke druhe nutspſchińdźenja katholſkich farow
anglikanſkim fararjam pſchipokazane, kiž ſo tam wot jendźelſkeje
wyſchnoſcźe poſtajichu, hacž runje tam jara mało ludźi k anglikanſkej
wěrje pſcheſtupi. Bjez tym <pb n="58"/>zo nětk katholſcy na tele
waſchnjo cyrkwinſke dawki anglikanſkim fararjam dawacź nuzowani buchu,
dyrbjachu ſebi wbozy khudźi katholſcy, kiž běchu wěrje ſwěrni woſtali,
jeli njechachu bjez duchownoho tróſchta bycź, tež hiſchcźe katholſkoho
fararja wobſtaracź a woſebje zapłacźicź. Tuto je ſo ſtało tſi
lětſtotytki a ſtanje ſo hiſchcźe hacž do dźenſniſchoho dnja. Tak ſu na
pſchikład w jenym měſcźe w Irlandźe tſjo anglikanſcy fararjo, kiž maja
hromadźe jenož 150 woſadnych, ale 1800 ſterlingow, t. j. 21,600
ſchěſnakow nutspſchińdźenja, bjez tym zo tam katholſki faraŕ z dwěmaj
kapłanomaj, kiž maja 5000 woſadnych wobſtaracź, jenož 200 ſterlingow, t.
j. 2400 ſchěſnakow zdy doſtanje. Haj, na někotrych blakach je ſo ſtało,
zo tajki wot wyſchnoſcźe poſtajeny anglikanſki faraŕ jenož tſi woſoby
ſwojeje wěry w ſwojej woſadźe mějeſche, mjenujcy ſam ſebje, ſwoju žonu a
ſwoju ſłužownicu, a tola cyłe farſke nutspſchińdźenjo pſchipokazane
doſta, bjez tym zo katholikowje teje woſady ſwoje katholſke duchownſtwo
woſebje zapłacźicź dyrbjachu. K tomu pſchińdźe, zo tajcy anglikanſcy
fararjo huſto jenož vikara na tajku faru ſtaja, kotromuž jara ſchpatnu
zdu dadźa, bjez tym zo woni ſwoje wulke nutspſchińdźenjo w Jendźelſkej
abo we woſobnych kupjelach wužiwaja. Anglikanſcy biſkopowje, kiž maja w
Irlandźe ſwoje diöceſy, najbóle ženje tute ani njewohladaja; jenož te
wyſoke nutspſchińdźenja, kiž ſo druhdy po ſtotyſacach tolerjow licža, ſo
jim do Jendźelſkeje pſchipoſcźeleja za to, zo woni jenož mjeno „biſkop“
tuteje diöceſy wjedu. Katholſkim biſkopam dyrbi ſo, kaž jich fararjam,
zda wot khudych katholikow nawdacź; dokelž bu biſkopſke zamoženjo, runje
kaž farſke, wot wyſchnoſcźe wzate. To ſamo ſta ſo a ſtanje ſo hiſchcźe
pola wjele zemjanow, kotrymž reformacija tehdom cyłe katholſke kubła
pſchipokaza, kiž je potom tudomnym katholſkim, kotrymž te kubła po
prawym ſłuſchachu, za wyſoku dań pſchenajachu, kotruž woni we wukraju
hako bohacźi Jendźelcženjo pſchecžinja. Pſchi tym mějachu hiſchcźe te
hrube prawo, najeńka kóždy cžas wuhnacź, bjez toho zo bychu trjeba měli,
najeńkej wułožki, kiž je na polěpſchenjo polow wułožił, zarunacź. Pſchez
to je ſo ſtało, zo irlandſcy katholikowje pſchi wſchej pilnoſcźi a
ſprócniwoſcźi dale a bóle do khudoby pſchińdźechu, a zo tam z cžaſami
wulki hłód wudyri, wot kotrohož hubjenſtwa tež pola nas nowiny powjedacź
wjedźachu. Zo bychu ſo zežiwili, je we nowiſchim cžaſu wjac hacž tſi
milijony irlandſkich katholikow do Ameriki wucźahnyło, kiž pak ſwój
wótcny kraj a te kſchiwdy, kiž ſo jim ſtawachu, zabyli njejſu. Woni
cžakaja na pſchiležnoſcź, hdyž budźa ſo zas do wótcnoho kraja wrócźicź,
a na ſwojich potłócžerjach ſo wjecźicź móc. Tohodla ſu woni traſchne
zjenocźenſtwo pod mjenom „Fenierjo“ załožili, a chcedźa pſchez
revoluciju doſpěcź, ſchtož jim Jendźelſka po prawdźe zapowjedźi. Woni ſu
Jendźelcžanam hižom na traſchne a khrobłe waſchnjo pokazali, k cžomu ſu
pſchihotowani. A z toho je pſchiſchło, zo jendźelſka wyſchnoſcź ſama za
to je rycžecź pocžała, zo bychu tute njeſprawnoſcźe ſo někak wotſtronicź
mohłe. Tak je miniſterſtwo zakoń pſchedpołožiło, zo bychu najeńkojo w
Irlandźe ſo za wěſty cžas do kublerjow pſchewobrocźili, a najwyſchſchi
miniſter Disraeli, kiž je kſchcźeny žid, je wóndanjo tež za to rycžał,
zo by iriſka krajna anglikanſka cyrkej privilegije pſchiſadźiła, a zo
dyrbi ſo woſebita katholſka univerſita (wyſoka ſchula) w Dublinje
załožicź. Biſkopſke a farſke měſta anglikanſkeje wěry dyrbja ſo na te
<pb n="59"/>waſchnjo pomjeńſchicź, zo bychu po wotemrjecźu nětcžiſchich
biſkopow a fararjow tajke woſady a diöceſy, hdźež žani abo jara mało
anglikanarjow bydli, ſo zběhnycź abo ſo z tajkimi zjenocźicź móhli,
hdźež je wjacy anglikanſkich. Daj Bóh zbožowne wuwjedźenjo! ♣J. K.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W naſchim katholſkim wucžeŕſkim ſeminaru wotpołožichu
zańdźenu ſrjedu a ſchtwórtk cźile dotalni ſeminariſtowje ſwoje
pruhowanjo: Teichmann, Fiedleŕ, Gäbler a Wünſche. Dokelž runje žane
wucžeŕſke měſto prózne njeje, wozmu woni privatne wucžeŕſtwo na ſo.
Wólbokhmanoſtne pruhowanjo wotpołožichu dotalni pomocni wucžerjo: k.
Bergmann z Dreždźan, Künzel z Oſtrica, Schiefner z Grunawy a Müller z
Chemnitza.

Z Budyſchina. W němſkich knježeŕſkich nowinach (amtsblattach) ſtej dwě
ſtipendii njeboh kanonika ♣Dr.♠ Mahra wot tachantſkoho konſiſtoria
wupiſanej. Kóžde tejule ſtipendiow je po 50 tolerjach za katholſkich
ſerbſkich młodźencow, najprjedy z Mahrec pſchecźelſtwa a z
njebjelcžanſkeje woſady, potom tež za druhich Serbow (t. r. ſerbſkeje
rycže mócnych, nic Němcow wot ſerbſkich ſtarſchich), a to tajkich,
kotſiž na wucžeŕſkich ſeminarach, realnych ſchulach, hajniſkich,
hewjeŕſkich a podobnych wuſtawach ſchtuduja. Te druhe ſtipendije za
univerſitu abo gymnaſium ſu wſchitke wobſadźene. Žadanjo wo pomjenowanej
ſtipendii ma kóždy z trěbnym wobſwědcženjom wo ſwojich ſchtudijach a wo
ſwojim zadźerženju hacž do 30. hapryla piſownje konſiſtoriej
pſchipóſłacź.

Z Budyſchina. Tudy wobſteji wot jutrow 1847 towaŕſtwo pod mjenom Macźica
Serbſka, kotrcž knihi za lud a tež za wucženych wudawa. Wone je w
zańdźenych 21 lětach 50 cžiſłow knihow a knižkow wudało, dale ſłownik (w
kotrymž ſu wſchitke ſerbſke ſłowa z němſkim pſchełožkom zhromadźene),
tež někotre ſpěwne abo hudźbne wěcy. Wyſche toho wuda wone dotal 36
zeſchiwkow ſwojoho ♣Časopisa.♠ Po lětnej rozprawje, kotruž ſekretaŕ
towaŕſtwa kapłan Hórnik we hłownej zhromadźiznje 15. t. m. cžitaſche,
zapłacźi Macźica dotal za kuihi a knižki we 80,000 exemplarach nimale
6000 toleri a za 36 zeſchiwkow ♣Časopisa♠ we 9000 exemplarach pſchez
1000 toleri, z cyła potajkim 7000 toleri. W tymle nahladnym towaŕſtwje
namaka a namakaſche ſo tež wjele katholſkich Serbow. We wubjerku
towaŕſtwa ſu w tu khwilu ſchtyrjo katholſcy duchowni a jedyn katholſki
lěkaŕ; ſchtož dopokazuje, zo je Macźica tež za katholſkich Serbow
dźěława. Bychmy ſebi pſcheli, zo bychu zamožni katholſcy Serbja, tež
kotſiž njejſu na wulkich ſchulach byli, k tutomu wažnomu towaŕſtwu
pſchiſtupili; kóžde lěto płacźi ſo 1 tol. 10 nſl., za cžož kóždy
ſobuſtaw wudate ſpiſy doſtanje. Wězo my tudy proſymy, zo bychu cźi, kiž
do Macźicy pſchiſtupja, tež ſobuſtawy naſchoho katholſkoho towaŕſtwa
woſtali. Za katholſkich je Macźica wyſche nowoprawopiſnych wěcow wudała
we katholſkim prawopiſu: Jutrowne jejka wot Kucźanka, Knjez Mudry a
Woſobny dar wot M. Buka, Bohuſław z Dubowina J. Buka, Wotroha krala Jana
wot Mikł. Cyža, a Genovefa wot M. Hórnika. Tola pſchińdźe dali Bóh bórzy
cžas, hdźež <pb n="60"/>budźe Macźica a po njej podźiſcho druzy wſchitko
w jenym a tym ſamym nowym prawopiſu wudawacź, kaž na pſchikład Němcy
wſchitcy jenak piſaja, njech ſu katholſcy abo proteſtantſcy abo židźa.
Kak ma ſo ſerbſke ſłowo tworicź abo piſacź, to dyrbja wucženi Serbja
rozſudźecź a poſtajicź, kotſiž cžródku druhich rycžow a prawopiſow
znaja; ſchtóž móže jenož ſerbſcy abo tež hiſchcźe němſcy, tón njeſmě
ſobu miſchtrowacź! Tež na pſchikład do němſkoho piſanja njeſmě kóždy
rodźeny Němc ſobu rycžecź. Tak wjele pſchi datej pſchiležnoſcźi k
wobaranju nas ſamych pſchecźiwo ſłyſchanym porokam. Wyſche horjeka
ſpomnjenych knižkow, kiž běchu po prawopiſu katholſke, je we ♣Časopisu♠
Macźicy Serbſkeje hižo wjacy naſtawkow, kiž katholſkich Serbow
naſtupaja, kaž žiwjenjopiſy zemrjetych katholſkich duchownych,
pokhěrluſchki z katholſkich ſtronow, wo bibliſkich mjenach we
katholſkich knihach, pſchehlad piſmowſtwa katholſkich Serbow.
Poſleniſchi naſtawk, wot k. Ducžmana ſpiſany, dyrbjeli wſchitcy
katholſcy duchowni a wucžerjo ſebi derje pſcheńcź, zechcedźa-li wo
katholſkim ſerbſkim piſmowſtwje ſobu rycžecź a w nim ſobu ſkutkowacź.
Tam ſu wſchitke katholſke knihi, knižki, kaž tež drobniſche wěcki
pomjenowane, kiž ſu ſo wuſlědźicź hodźiłe; z cyła 160 cžiſłow. Pſchidaty
je zapiſk katholſkich ſerbſkich rukopiſow. Z tohole naſtawka ſo bjcz
druhim tež widźi, zo je wot l. 1659 pola katholſkich tež prawopis ſo
huſto pſcheměnjał; tak namakamy prawopis Ticinowy, Swětlikowy, Wóſkowy,
Golianowy, Hancžkowy, Wałdowy, Cžornakowy (!), Tecelinowy atd.

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Hacž runje jutrownicžku wjedro pſcheproſchacy njebě, dokelž ſo
dźeń prjedy jara deſchcźik dźěſche, zeṅdźechu ſo tola wjele kſchižerjow,
kiž k cžeſcźi horjeſtanjenoho zbóžnika ſtary rjany proceſſion na konjoch
wotdźeržachu. We Kulowje zhromadźichu ſo 175 kſchižerjow, kiž ſo po
dopołdniſchich božich ſłužbach do Ralbic podawachu; z Ralbic pak
pſchińdźechu k nam popołdnju k napoł dwěmaj 69 kſchižerjow. Bjez nimi
běſche cžeſcźe doſtojny ſchědźiwc, wjedźeŕ ralbicžanſkoho proccſſiona ze
ſwjatym kſchižom, kotryž hižon 48 krócź tule ſwjatocžnoſcź ſobu
ſwjecźeſche. Jomu pſchejemy z cyłeje wutroby, zo by z božej pomocu ſwój
pjecźdźeſatlětny jubileum jako kſchižeŕ wobeńcź mohł. Proceſſion je z
Boha zbožownje wotběžał a je kaž we wſchěch zańdźenych cžaſach k
powyſchenju jutrownoho wjeſela wjele pſchinoſchował.

Z Hródka w Delnej Łužicy. Tute měſto, kiž Nowocalſkomu miſſionſkomu
wokrjeſej ſłuſcha, licžeſche w lěcźe 1864 pſchez 10,000 wobydlerjow, wot
kotrychž je 150 katholikow. We wokołnoſcźi ſu někotre ſchkleńcžernje,
hdźež najbóle katholſcy Cžechowje dźěłaju, tak zo we wokołnoſcźi a
Hródku we l. 1864 ſo 254 katholikow nalicži; w poſlenich lětach je ſo
katholſke wobydleŕſtwo hiſchcźe pſchiſporiło. Za tutych katholſkich bu
hacž dotal w cyrkwinſkich naležnoſcźach jara mało ſtarane. Tak dołho,
hacž tam dźěl 18. regimenta, kiž ſu najbóle Polacy, ſtejeſche, buchu a
tutón kóžde lěto 3 krócź w tudomnej proteſtantſkej cyrkwi kemſche
wotdźeržane, na kotrychž ſo tež civilna woſada katholikow wobdźěli. Nětk
pak buchu wojacy pſcheſadźeni, a katholſcy w měſcźe a we wokrjeſu ſu
cyle wopuſchcźeni. Tohodla je załoženjo woſebiteje ſtacije nuzna wěc.
Jena ſtwa je ſo hižon wotnajała, hdźež <pb n="61"/>dyrbja ſo z cžaſami
kemſche wotdźeržecź. Ale je ſo pokazało, zo to njedoſaha. Nuzna wěc je,
zo dyrbi ſo tu duchowny ſtajicź, kiž by hnydom tež wucžeŕnju wobſtarał.
Ale dźe pjenjezy k tomu wzacź? Woſada je jara khuda, a njemóže wjele
nawdacź. Traž budźe ſo bjez zamožitymi Serbami jedyn abo druhi hnuty
cžucź, mału jałmožnu za Hródkowſku katholſku woſadu dacź. ♣K.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. W Budźejowicach (Budweis) budźe na nowy tydźeń k nowomu cžěſkomu
gymnaſiu zakładny kamjeń ſwjatocžnje połoženy. Tele gymnaſium (wulka
ſchula) natwari ſo z dobrowólnymi darami, bjez kotrymiž je najprěni wot
biſkopa Iirſíka. Wſchitke cžěſke měſta a wſy w połodniſchich Cžěchach
ſkładuja tajke dary. Tam horliwoſcź wulke ſkutki dokonja!

Pólſka. Dotalne kraleſtwo je nětko doſpołnje zběhnjene, wſchitke
najwyſchſche zaſtojnſtwo (dotalny direktorium) namaka ſo w Petersburgu a
kraj je kaž Ruſowſka do gouvernementow z wjele ruſkimi zaſtojnikami
rozdźěleny. Katholikojo zhonichu a zhonja tam wſchelaku njeprawdu a
pſcheſcźěhanjo; ale tohodla druhe katholſke mocy nicžo za jich wobaranjo
njecžinja. Suſodne mocy ſu ſame wjele krócź Polakam žałoſnje
zeſchkodźiłe.

Z Barlina. Dotalny propſt (faraŕ) k. Namſzanowſki budźe pólny propſt
pruſkoho wójſka a doſtanje biſkopſku ſwjecźiznu.

Z Barlina. Tudy bu jutrownu njedźelu nowa katholſka cyrkej ſwj. Matija
poſwjecźena, tak zo je tu nětk 9 katholſkich cyrkwjow. Hacž do lěta 1840
mějeſche Barlin jenož 1 kath. cyrkej, bě to farſka cyrkej ſwj. Hedwigi.

Z Freiburga. Wutoru rano je arcbiſkop Hermann z Vicari, 95 lět ſtary,
zemrjeł.

Ze Stuttgarta. Prědowanja znatoho jeſuity ♣P.♠ Roha w tudomnej
katholſkej cyrkwi běchu jara wopytane, tež wot druhowěriwych, ſamo z
najwyſchſchich poſtajenjow.

Z Bonna. Dźowka proteſtantſkoho profeſſora ♣Dr.♠ Plitta je k naſchej
cyrkwi pſcheſtupiła.

Z Wina. Powjeda ſo, zo kardinal arcbiſkop Rauſcher knihu piſa wo
konkordacźe. Z Roma njeje dotal powjeſcź pſchiſchła wo jednanjach bjez
khěžorſtwom a bjez bamžom. Hewak w khěžorſtwje hiſchcźe jara hubjenje
ſteji, woſebje je njeſpokojnoſcź z nowymi dawkami tak wulka, zo
wokrjeſne zhromadźizny w někotrych kraleſtwach peticije na khěžora
wuradźuja, zo njeby tele dawki wupiſał.

Z Wina. Hdyž njemdry lud, kiž ſo po wothłoſowanju wo nowym mandźelſkim
zakonju pſched wopomnjeńſkej ſtatuu khěžora Józefa zhromadźowaſche a tam
joho njepſchecźelſkomu ſkutkowanju w ſwojim cžaſu ſława wołaſche; je wón
z tymle na hroženja pokazał, kotrež ſnadź ſo za khěžorſtwo bliža, jeli
nětcžiſche knježerſtwo katholſkej cyrkwi njepſchecźelſke woſtanje.
Tamnomu khěžorej Józefej ♣II.♠ prajeſche bamž Pius ♣VI.♠ pſchi wotkhodźe
z Wina: „Ja mohł a dyrbjał ſnadź móc klucžow pſchecźiwo waſchomu
ſchtrafy hódnomu pſchimanju cyrkwje nałožicź, ale Bóh ſam <pb
n="62"/>budźe ſwoju cyrkej wjecźicź. Wón was zaſtaji w ſrjedźiznje
waſchoho žiwjeńſkoho khoda; zažna ſmjercź was wocžakuje. Ja proſchu
dobrocźiwoſcź Božu, zo by Wam wocži wotewriła a wy jenož ſchtrafowani
byli k wumoženju duſche.“ Woprawdźe pſchińdźe potom tak daloko, zo bu
ſkoro we wſchěch krajach njeměr a zběžk pſchecźiwo khěžorej Józefej
♣II.♠ Belgiſka ſo wot njoho wottorže, a wón ſam wumrje młody, hdyž bě
hiſchcźe wjetſchi dźěl ſwojich nowych zakonjow wotwołacź dyrbjał!

Italſka. W klóſchtrje karthauſkich mnichow we měſcźe Bari khowa ſo
mjedźowa tafla, ſtopu we ſchtyriróžku wulka, kotruž woſebje w martrowym
tydźenja pokazuja. Wona bu w lěcźe 1820 w Neapelſkej namakana. Je to
votivna (wopomnjeńſka) tafla, na kotrejž je we chaldejſkej rycži
wotſudźenjo naſchoho zbóžnika napiſane. Tele wotſudźenjo rěka po ſłowje:
„Wuſudźenjo Pontia Pilata, bohota w Delnjej Galilejſkej, toho
wopſchijecźa, zo dyrbi Jězus z Nazaretha khoſtanjo kſchižowanja
cźeŕpjecź. W ſydomnatym lěcźe knježenja khěžora Tiberia, na
pjecźadwacytym dnju měſaca niſana, w ſwjatym měſcźe Jeruzalemje, hdyž
běſchtaj Annas a Kajfas wyſchſchej měſchnikaj a woprowarjej luda Božoho,
wotſudźi Pontius Pilatus, bohot w Delnjej Galilejſkej, Jězuſa z
Nazaretha k ſmjercźi na kſchižu, pſchibitoho bjez dwěmaj mordarjomaj! Po
wulkich a wažnych ſwědcženjach luda wudawa ſo Jězus 1. falſchnje za ſyna
Božoho, mjenowanoho Meſſias, a 2. falſchnje za krala Iſraelſkoho; 3. je
tón ſamy bohahanjeŕſcy cźahnył do templa, pſchewodźany wot wſchelakoho
luda, kiž palmowe hałzy w rucy njeſeſche a wot njoho k tomu
bohahanjeŕſcy nawabjeny běſche. Po tajkim je Jězus z Nazaretha: 4.
njepſchecźel zakonja; 5. zběžkaŕ a 6. zawjednik. Pilatus porucža w
mjenje wulkoho khěžora Tiberia, kiž je joho na ſwoje měſto ſtajił,
prěnjomu centurionej (wyſchſchomu) Quirilej Korneliej, wotſudźenoho
Jězuſa z Nazaretha pſchez wrota Struenea k wotprawniſchcźu wjeſcź a
wuſudźenjo hnydom wukonjecź dacź, zakazuje tež wſchitkomu ludej, bohatym
kaž khudym, Jězuſowej ſmjercźi zadźewacź chcycź, pſchi tajkej ſchtrafje,
kaž jomu (ſo doſta)!“ Tež ſu tam ſwědkojo podpiſani: 1. „Daniel Robani,
farizejeŕ; 2. Joannes Zorobatel; 3. Rafael Robani a 4. Elias Kapel,
piſmawucženy.“ Na delnim kóncu je ſpomnjene: „Podobna tafla bu kóždomu
ſplahej (židowſkomu) pſchipóſłana.“ Kaž je mjeno pſcheradnika Judaſcha a
mjeno njeſprawnoho ſudnika Pilatusa ſwětej znatc, tak ſu pſchez tule
taflu tež mjena tych njeſprawnych ſwědkow zabycźu wutorhnjene.

Italſka. Kraleſtwo ma nětko 6000 milijonow frankow dołha. Woblicžene je
takle: Hdy by knježeŕſtwo kóždu minutu frank zaplacźiło, dha by ſo
poſleni frank hakle za 11,514 lět wupłacźił.

Z Roma. Swjaty wótc je cyle ſtrowy. Na bołmoncžku wudźěleſche kaž hewak
kardinalam a diplomatam (zaſtupnikam cuzych krajow) ſwjecźene bołminy a
běſche tež pobožnoſcźam martrownoho tydźenja pſchitomny. Jutrownicžku
mějeſche wón Božu mſchu w cyrkwi ſ. Pětra a wudźěli z hornjoho portikusa
teje ſameje ſwjatocžne požohnowanjo něhdźe 30,000 pſched cyrkwju
zhromadźenym ludźom. Zeleny ſchtwórtk myjeſche bamž 13 měſchnikam nohi a
poſłužeſche jim potom pſchi wobjedźe. Měſto Rom je měrne, hacž runje ſu
wóndanjo zaſy jenoho zajeli, kiž je za njepſchecźelow jandźelſki hród
wotznamjenjował.

<pb n="63"/>

Z Roma. Zaṅdźene lěto je pſchez wuſtaw ♣della S. Annunciata♠, do
kotrohož tež ſwjaty wótc a kardinalſke kollegium pſchinoſchki dawa,
139,390 frankow pomocy za 800 khudych njewjeſtow ſo wudźěliło.

Z Roma. Někotromužkuli cžitarjej budźe ſpodźiwne, cžohodla ſo w Romje a
druhdźe ceremonija nohimycźa na zeleny ſchtwórtk runje tſinacźom ſtanje.
Najſkerje drje, dokelž ſo k tomu powołani „japoſchtołojo“ mjenuja,
dopomnja tale mnohoſcź na ſwjatych japoſchtołow, hdyž ſo k nim na měſto
Judaſcha ſ. Matij pſchida a za tſinatoho ſ. Pawoł. Druzy wotwodźuja
licžbu 13 wot toho, zo je bamž Hrjehoŕ Wulki kóždy dźeń we ſwojim
wótcowſkim domje 12 khudych pohoſcźił; te blido, za kotrymž je ſo to
ſtawało, ſo w khapali cyrkwje ſ. Hrjehorja hiſchcźe pokazuje a ja ſym je
tam tež widźał. Druhdy pak je ſo ſtało, zo je tſinaty k blidu pſchiſchoł
a naſycźeny był; hdyž pak ſo joho bamž wopraſchecź chcyſche, ſchtó by
wón był, zhubi ſo tón cuzy nadobo pſched wocžomaj wſchitkich; z toho je
ſ. Hrjehoŕ ſudźił, zo je to naſch zbóžnik ſam był. Wot tohole cžaſa je
pſchi romſkim dworje waſchnjo, zo bamž kóždy krócź, hdźež khudych k ſebi
pſcheproſy, 13 pohoſcźi. Tohodla tež bamž ſam runje 13 duchownym zeleny
ſchtwórtk nohi myje.

Z Roma. Bjez kardinalemi je nětko kardinal Cyrill Almeda najſtarſchi (87
lět) a najmłódſchi Lucian Bonaparte (nimale 40 lět). W cžaſu knježenja
Piusa ♣IX.♠ je 48 kardinalow zemrjeło; bjez kardinalemi ſu 12 z cžaſa
bamža Hrjehorja ♣XVI.♠

Z Roma. Pſchepytanja w proceſſu tych, kotſiž ſu ſo pſchi łońſchim zběžku
wobdźělili, ſu ſkóncžene a w krótkim wocžakuje ſo wotſudźenjo.

Jendźelſka. Z cyła je zańdźene lěto w londonſkej diöceſy (Weſtminſter)
2000 ludźi k naſchej cyrkwi pſcheſtupiło. Wóndanjo pſcheſtupiſchtaj dwaj
vikaraj anglikanſkeje cyrkwje, k. Schapcote a k. Edgar; krótko pſched
tym pſcheſtupichu faraŕ Ratcliſf z Paddigtona a kapłan proteſtantſkoho
biſkopa we Berchinje a někotſi laikowje.

Jendźelſka. Po najnowſchim woblicženju wucžinja zamoženjo anglikanſkeje
cyrkwje w katholſkej Iriſkej pſchez 90 milijonow toleri, bjez tym
katholſka cyrkej tam nicžo nima.

Z Londona. Kaž jendźelſke nowiny Weekly regiſter piſaja, je we běhu lěta
hižon 12 jendźelſkich duchownych k naſchej katholſkej cyrkwi
pſchiſtupiło.

Turkowſka. Na kupje Kandia (Kreta) běſche 18. měrca zaſy khětra bitwa.
Kſcheſcźenjo ſu tam turkow tak zbili, zo někotre turkowſke bataillony
njechadźa dale wojowacź, woſebje žadaja ſebi Albaneſojo domoj. Turkowſka
ſcźahuje tež wójſka na mjezy Serbiſkeje a Cžorneje Hory, dokelž ſo jara
kſcheſcźanſkoho zběžka boji.

Algirſka. Tudy a w ſuſodnych krajach je dotal hiſchcźe žałoſna nuza.
Macźerje pſchedawaja ſwoje dźěcźi, zo bychu je wot zawutlenja wumohli.

Z Ameriki. Bjez tym zo w Europje katholſku cyrkej we najwjacy runje
katholſkich krajach w hórkim bědźenju cźerpjecź widźimy, kcźěje wona w
amerikanſkej republicy hako kraſny młódny ſchtom. Wot novembra z. l. bu
khapala pſchi klóſchtrje k dobromu paſtyrjej w Baltimore poſwjecźena,
tohorunja nowa cyrkej w Kolumbia, <pb n="64"/>w Burlingtone, w
Maadrille, w Kovingtone, w Cincinnati, 2 cyrkwi w Hamiltonje, w Altroff,
w Winfieldźe, w Pinekreck, w Milwaukee, w Karroldownje, w Urbano, w
Marys; dale nowe cyrkwje w Dyer, w Sigeln, w Marathon-City, w Lousville,
w St. Paul, w Perryſville, w Goodingsgrave, w Nordgronville, w
Forthſmith, w Evanſville, w St. Joſeph, w Triadelphia, w Cooperſtowne. —
Zapołoženſki kamjeń k nowym cyrkwjam bu wot toho cžaſa połoženy w
Spencerport, w Salina, w Cincinnati, Springfield, St. Louis, Newyork
Harriſon, Jowacity, Louisville, Bridgetown, Nordbuffalo, Jerſeyville,
Alma, St. Clair, Pottsville, Woodbury a Lewiſtowne. — Pſchi zapołoženju
kamjenja k nowej kathedrali w Boſtonje 15. ſeptbr. z. l. běchu
pſchitomni wyſche biſkopa Williamſa, kiž jón poſwjecźi, arcybiſkop z
Newyorka, 5 biſkopow a 200 duchownych. Tež klóſchtry tam wſchědnje
pſchiběraja.

Połnócna Amerika. W zjenocźenych ſtatach je ſnadź nětko (wot l. 1856
njebě tam ludlicženjo) 30 milijonow wobydleri a bjez nimi nimale 10
milijonow katholikow. We wulkich měſtach je katholſke wěrywuznacźo
ſylniſche dyžli žane druhe. Huſto wucžinja woni khudſchi dźěl w měſtach,
a tola pſchetrjechuja wſchitkich, hdyž ma ſo hdźe katholſka cyrkej
kupicź abo natwaricź. W New-Yorku je w tu khwilu 35 katholſkich
cyrkwjow. Někotſi duchowni ſu tam konvertitojo. Do l. 1855 běchu w
New-Yorku wſchitcy duchowni z Europy, nětko je tam hižo wjele
Americžanow.

Połnócna Amerika. Arcbiſkop we Posburghu (Oregon) je generala Lane z
někotrymi druhimi ludźimi do katholſkeje cyrkwje pſchiwzał. Tež we
Jakſonville ſu někotre ſwójby ke katholſkej cyrkwi pſchiſtupili, bjez
nimi jedyn ſławny lěkaŕ a jedyn rycžn ik.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1868: kk. 182. faraŕ Jakub Mróz z Grunawy; 183. Jakub
Wawrik z Noweje Wjeſki; 184. Mikławſch Kokla z Pozdee; 185. kubleŕ
Michał Jawork z Miłocźic; 187. rendant Mikławſch Lebjeſchka z klóſchtra
Marijneje Hwězdy; 188. N. N. Brankacžk z Kanec; 189. Hana Hantec z
Radworja; 190. Haṅža Gudz̓ie z Dalic; 191. Madlena Bjarſchowa z Khelna;
192. Madlena Cymerowa z Budyſchina; 193. Marija Suſchkowa ze Židowa;
194. progymnaſialny direktor J. Buk z Draždżan; 195. priorka knježna
Paula z klóſchtra Marijuoho Doła; 296. Mikławſch Bindrich ze Sernjan;
197. Hana Schołcźina z Łazka.

Na l. 1867 zapłacżichu: 323. k. J. B. z Dr.; 324. J. Glawſch z R.; 325.
M. Suchi z R.

Dobrowólny dar: priorka kuježna Paula 15 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jan Kurt, ſ. krawca Adama z. B.; M. Ernſtina
dź. krawca Pfeila z. B.; M. M., dż. kryjerja Keuſcha. — Zemrjety: Jan
Pětſchka, khěžkaṙ z B. 53 l.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 9. 2. meje 1868. Lětnik 6.♠

Jutrowna ſwěca.

Swjata cyrkej rycži k ſwojim wěriwym nic jeno pſchez prědowanjo ſłowa
božoho, ale tež cyłe jeje bože ſłužby ſu rycžniwe prědowanjo a we
wſchitkich jeje waſchnjach a wobrjadach nadeńdźemy wažne a wulke
wěrnoſcźe wuprajene. Wot ſwjatoho Ducha wjedźena a rozwucžena je cyrkej
z najmudriſchim wotpohladom do tutych zwonkownych wobrjadow potajnoſcźe
zapołožiła a ſchtožkuli wona we božich ſłužbach wopomina a ſwjecźi, ma k
duchownomu zrozemjenju a rozpominanju wěſteje wěrnoſcźe ſłużicź a
zbudźowacź. Tak maja zwonkowne wěcy rozwucžecź a myſl pozběhowacź. A
nicžo, ſchtož cyrkej poſtaja, nima ſo zacpěcź abo zanjerodźecź, byrnje
ſo małe a ſnadne a njewažne zdało.

Ale k tomu njedoſaha, pſchi božich ſłužbach pſchitomny bycź a waſchnja a
wobrjady z wocžomaj widźecź: ale wěrnoſcź dyrbi ſo zrozemicź a z wócžkom
ducha wobhladowacź. Pſchez ſkoru do jadra! Wjacy wužitka, wjacy
nutskownoho pohnuwanja, wjacy pobožnoſcźe změje wěriwy kſcheſcźan, hdyž
derje zrozemi tule rycž ſwojeje cyrkwje, a wotmjelknycź budźeja kſchiwe
ſudźenja a wuſměſchenja pſchecźiwnikow, hdyž woni, byrnje njedoſpołnje,
zapſchija, ſchto katholſka cyrkej ze ſwojimi waſchnjemi a wobrjadami
měni.

Wot katholſkoho kſcheſcźana móže a dyrbi ſo žadacź, zo wón rycž ſwojeje
macźerje cyrkwje rozemi. Suſod, kotromuž je naſcha cyrkej cuzy, njeznaty
kraj, njech njehani a njeſměſchi tule jeje potajnu, jomu cuzu a
njezrozemitu rycž, dokelž ju nawuknył njeje abo zrozemicź njechaſche.
Wſchak to wſchědne prawo a pſchiſtojnoſcź žada, zo wo wěcy njerycži a
njeſudźi, ſchtóž ju njerozemi. Schtóž je dobreje wole, pyta a namaka
powucženjo, z powucženja zrozemjenjo, ze zrozemjenja duchowne
wokſchewjenjo.

Z cyłoho cžaſa cyrkwinſkoho lěta je jutrowny cžas najwjeſelſchi a bohaty
na rjanych cyrkwinſkich waſchnjach: cyrkej je wudebjena z rjanej pychu,
na wołtarju ſteji <pb n="66"/>znamjo horjeſtanjenoho zbóžnika, zboka
wołtarja ſwěcźi ſo wulka jutrowna ſwěca, kſchiž, kotryž ſo z wobkhadami
(proceſſionami) noſy, je z běłej ſtolu[2]⁾ wudebjeny. Cžaſcźiſcho wjedu
ſo wobkhady po cyrkwi, wokoło cyrkwje abo do zdalenych khapałkow.
Wſchitko to ſu znamjenja jutrowneje radoſcźe we katholſkich cyrkwjach.

Woſtajiwſchi wſchitke druhe wěcy, chcemy ſwoju kedźbnoſcź jutrownej
ſwěcy pſchiwobrocźicź, kotraž we jutrownym cžaſu wulki wołtaŕ kóždeje
cyrkwje debi. Najprjedy porycžimy wo ſwěcy, potom wo ſwěcžcy.

♣I.♠

1) Swěca je dźěl naporjada pſchi zjawnych božich ſłužbach. We cžaſach,
hdźež bu cyrkej pſcheſcźěhana, dźeržachu ſo bože ſłužby najbóle w nocy
abo we jamach a ſtwach ſpody zemje. Swěcy dyrbjachu tehdom cźěmnoſcź
rozſwětlecź. Hdyž cyrkej ſwoje prawo doſta a bože ſłužby wodnjo a
zjawnje dźeržecź móžeſche, wobkhowa wona ſwěcy k dopomnjecźu na tamne
ſtruchłe, a tola kraſne a dobycźerſke cžaſy, k powjetſchenju radoſcźe a
ſwjatocžnoſcźe, k powyſchenju pobožnoſcźe, k pocžeſcźowanju Jězuſa
Khryſtuſa, kotryž je ſwětło, rozſwětlace kóždoho cžłowjeka na tutym
ſwěcźe.

2) Dokelž pak cyrkej nicžo njeſwjecźene pſchi božich ſłužbach
njenałožuje, ale pſchez ſwoju wot Jězuſa doſtatu móc wot zemſkich wěcow
bjerje poklecźo, kiž bu we paradizu na cyłu zemju wuprajene, a wěcy
hewak k wſchědnomu wužitkej poſtajene, pſchez ſwoje požohnowanjo
pozběhuje k ſłužbje a cžeſcźi božej; tohodla požohnuje abo poſwjecźuje
wona tež ſwěcu, kotraž ma ſo pſchi božich ſłužbach ſwěcźicź. Tohodla
daſche cyrkej pſchi zaſwěcźenju ſwěcow modlitwy ſpěwacź a žohnowaſche
kóždu ſobotu ſwěcu. Na woſebje ſwjatocžne waſchnjo ſta ſo tute
žohnowanjo noweje ſwěcy jutrownu ſobotu. Wuklepanjo noweje ſwěcy z
kamjenja dopomnja na Jězuſa, kotryž je ze ſkalnoho rowa zaſy žiwy
wuſtupił.

3) Rjad ſwjecźenja noweje ſwěcy pak ma ſo takle: pſched hłownymi wrotami
cyrkwje ſo jutrownu ſobotu rano ſwěca wudźěła a z njeje ſo wuhlo
rozžehli. Hdyž je wſchitko pſchihotowane, dźe měſchnik we albje, ſtoli a
fijảłkobarbnym pluvialu (cyrkwinſki płaſchcź) k rozžehlenomu wuhlej a
ſtupi ſo z wocžomaj k durjam wobrocźeny. Słužownik z božej martru ſteji
na prozy durjow, jedyn dźerži prózdny kadnik a wóruchowy cžołmik, druhi
taleŕk z pjecź zornjatkami wórucha, tſecźi ſudobjo ze ſwjecźenej wodu a
krjepjawku. Z wotkrytej hłowu a ze ſtyknjenymaj rukomaj ſpěwa měſchnik
ſwjedźeńſke modlitwy.

4) Po tutych modlitwach poſwjecźuje měſchnik pjecź wóruchowych[3]^(*))
zor<pb n="67"/>now[4]⁾ za jutrownu ſwěcu.

Mjez tym zo měſchnik modlitwu ſpěwa, nakładuje ſłužownik žehliwe wuhlo
do kadnika. Měſchnik ſypa z požohnowanjom tſi krócź wóruch na wuhlo,
pokrjepi wóruchowe zornjatka a woheṅ ze ſwjecźenej wodu, prajicy:
„Wokrjeṗ mje knježe z izopom a budu wucžiſcźeny, wumyj mje a budu
bělſchi dyžli ſněh“. Potom je tſi krócź z wóruchom pokadźi. Mjez tym
dyrbja we cyrkwi wſchitke ſwěcy haſnjene bycź, tež wěcžna lampa pſched
božim cźěłom. Z poſwjecźenoho wohenja zaſwěcźi ſo ſwěcžka.

5) Na to wotpołoži měſchnik fijałkojtu draſtu a woblecže ſo běły
manipel, ſtolu (po diakonſkim waſchnju pod prawym ramjenjom na kſchiž
połoženu) a je-li móžno dalmatiku, nic pak pluvial. Na to ſo zrjaduje
wobkhadny cźah: w prědku dźetaj porno ſebi ſłužownikaj, tón na prawej
ſtronje njeſe kadnik, tón na lěwej ſtronje ma taleŕk z 5 wóruchowymi
zornjatkami. Za nimaj dźe ſam noſcheŕ ſwjatoho kſchiža. Poſledni dźe
měſchnik a dźerži z woběmaj rukomaj tſihałzatu ſwěcžku. Tale ſwěcžka
wobſteji z tſoch ſwěcžkow, kotrež ſu deleka do jedneje zjenoſcźene. Tale
tſiróžkowna ſwěca ma bycź znamjo najſwjecźiſcheje Trojicy, t. j. tſoch
bójſkich woſobow we jednoſcźi Bójſtwa.

Zaſtupiwſchi do cyrkwje, pozaſtanjeja wſchitcy a měſchnik a zaſwěcźi
jednu z tutych tſoch ſwěcžkow na ſwěcžcy, kotruž ma ſłužownik (na joho
lěwej ſtronje) zaſwěcźenu. Na to ſo wſchitcy na wobej kolenje klaknjeja,
jeno noſcheŕ kſchiža woſtawa ſtejo, a měſchnik klecžo pozběhnje
zaſwěcźenu ſwěcžku a zaſpěwa „Swěca Khryſtuſowa.“ Stanywſchi wotmołwi ſo
„Bohu budź dźak“.

Srjedź cyrkwje zaſwěcźi ſo druha a pſched wołtarjom tſecźa ſwěcžka na
podobne waſchnjo. Potom woteda měſchnik tſiróžkownu ſwěcžku ſłužownikej.
Zaſwěcźenjo tuteje tſiróžkowneje ſwěcžki wjedźe nam na myſl, zo je
Khryſtus hako wotbłyſchcź Wótca a wot tutoho wuſchoł. Pocžeſcźowanja a
poklaknjenja na wobkhadźe płacźa Jězuſej, kotryž je nam ſwětło wěrnoſcźe
a wěry z njebjes pſchinjeſł.

♣II.♠

Wobrocźmy ſo nětko k ſwěcy, na kotrejž ma ſo tele poſwjecźene jutrowne
ſwětło ſwěcźicź.

1) Kaž pola wſchelakich wěcow, njeda ſo tež tudy cžas z wěſtoſcźu
poſtajicź, hdy je ſo jutrowna ſwěca nałožecź zapocžała. Najbóle ma ſo za
to, zo je tute waſchnjo pod bamžom Zoſimom (wokoło 417) naſtało a pſchez
cyrkwinſku zhromadźiznu we Toledo (633) pod bamžom Honoriom ♣I.♠
powſchitkownje zawjedźene.

2) Jutrowna ſwěca je nam znamjo Khryſtuſa. Kaž Hebrejow (Z̀idow) na <pb
n="68"/>pucźu z egiptſkoho wotrocžſtwa wohnjowy ſtołp we puſcźinje
wodnjo a w nocy wodźcſche a jich na pſchitomnoſcź a pſchewodźacu pomoc
božu dopomnjeſche a pokazowaſche na toho, kotryž we połnoſcźi cžaſa ſwój
lud z hórſchoho poddanſtwa hrěcha wumoži a wuwjedźe; tak ſteji pſched
naſchimaj wocžomaj jutrowna ſwěca a dopomnja nas na Jězuſa, kotryž je ſo
za nas woprował a do ſmjercźe podał, nas wumožił z poddanſtwa hrěcha a
złoho ducha, a pſchewinywſchi ſmjercź a ſtanywſchi žiwy z rowa ſwojich
wumoženych na cźěmnym pucźu tutoho žiwjenja rozſwětluje a nas zakitajo
wjedźe do lubjenoho kraja njebjeſkeje zbóžnoſcźe.

Jutrowna ſwěca mějeſche bycź znamjo Jězuſa, kotryž pſchez kſchcźeńſku
hnadu, kotraž bu porjadnje jutrownu ſobotu wudźělena, cžłowjeka k nowomu
duchowomu žiwjenju zbudźuje; tež dźenſniſchi dźeń ſo kſchcźenomu dźěſcźu
zaſwěcźena ſwěcžka do ruki podawa.

We ſtarſchich cžaſach ſłužeſche jutrowna ſwěca tež k tomu, zo bu na nju
hłowuy rjad božich ſłužbow cyłoho lěta napiſany, abo na papjeru napiſany
k njej pſchiwěſcheny. Tole dyrbjeſche dopomnjecźo bycź, zo Jězus
Khryſtus je ſrjedźny jaſny ſtołp, wokoło kotrohož ſo wſchitko zrjaduje,
wot kotrohož wſchitke ſwětło wukhadźa, zo wón hako kral wěcžnoſcźe je
tež knjez cyłoho lěta, knjez naſchoho cžaſa, knjez naſchoho žiwjenja.

(Skóncženjo pſchichodnje.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z pſchecźelnoho liſta ſmy zhonili, zo je naſch luby
krajan, k. Michał Róla z Ralbic, 27. měrca ſubdiakonat (prěnju
wyſchſchich ſwjecźiznow) w Kölnje doſtał. Wón je z Boha ſtrowy. W cžaſu
jutrownych prózninow je wón měſto Aachen (10. mil k wjecžoru wot Kölna
na hollandſkich a belgiſkich mjezach) wopytał. Woſebje wobhlada ſcbi wón
tamniſchi khěžorſki „münſter“ abo cyrkej, wot khěžora Karla Wulkoho
twarjenu. Tam ſu mjenujcy ſławne wulke reliquije, kotrež ſo kóžde 7 lět
zjawnje wuſtajeja: ſuknja ſ. Marije, pjeluſchki za Jězusdźěcźatko,
wokrawjeny rub Khryſtuſowy, płachta, do kotrejež je cźěło ſ. Jana
kſchcźenika zawalene było; wyſche toho namakaja ſo tam wſchelake
mjeńſche reliquije: kruch hubicy abo ſchwampa, z kotrymž bu
kſchižowanomu Zbóžnikej kiſały napoj podaty, włoſy ſ. Marije a někotrych
japoſchtołow, lany paſk ſ. Marije atd. Tež je tam wjele dopomnjenkow na
khěžora Karla Wulkoho, kaž joho wulka a cźežka króna, rjany róžk z
helefantowoho zuba, wot chalifa z Bagdada Karlej darjeny atd. Na radnej
khěži je khěžorſki ſal, w kotrymž bu 37 němſkich khěžorow krónowanych, a
tež wołtaŕ, na kotrymž bu pſchi krónowanju Boža mſcha dźeržana.

Z Budyſchina. Kandidat wucžeŕſtwa, k. Oskar Fiedler z Budyſchina je
nětko domjacy wucžeŕ w ſwójbje k. hrabje Potetyło a je do Pólſkeje na
běłoruſke mjezy wotjěł.

Z Wotrowa. Naſcha farſka cyrkej je pſchez dobrocźerjow nowy Boži row
doſtała, kiž je ſo jara ſpodobał.

<pb n="69"/>

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Pirny. Naſche nowe zwony buchu 22. hapryla z Dreždźan ſem pſchiwjezene
a na roſchty w cyrkwi ſtajene. Nazajtra popołdnju w 2. hodź. pſchijědźe
hnadny k. biſkop z dwěmaj aſſiſtentomaj, zo by je ſwjecźił.
Swjatocžnoſcź zapocža ſo z choralnym ſpěwom ſchulſkich dźěcźi. Hnadny
knjez dźeržeſche na to k zhromadźenej mnohoſcźi luda mócnu rycž, w
kotrejž na te praſchenjo wotmołwi: K cžomu napomina nas hłós tychle
mjedźowych jazykow? Tež wopomni wón wobrazy a němſke napiſma wſchěch
tſjoch zwonow. Wulki zwón, 980 puntow cźežki, ma wobraz ſ. Marije z
napiſmom: Hlej, wot nětka budźa mje zbóžnu khwalicź wſchitke narody.
Srjedźny zwón, 493½ punta, pokazuje znamjo ſ. Pětra z napiſmom: A tebi
praju: ty ſy Pětr a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej a porty hele ju
njepſchewinu. Mały zwón, 290½ p., ma wobraz ſ. Bonifaca, japoſchtoła
Němcow, a napiſmo: Słowo toho Knjeza woſtanje wěcžnje. Po ſkóncženju
tejele rycže ſcźěhowaſche ſwjecźenjo zwonow po znatym waſchnju. K
wobzamknjenju buchu někotre ſchtucžki khwalbnoho khěrluſcha němſcy
wuſpěwane. Cźahanjo a pójſchenjo zwonow trajeſche hacž do ſcheſcźich a
potom bu z nimi hnydom prěni krócź zwonjene. Jich hłós (♣As, C, Es♠) ſo
jara ſpodobaſche a je k. Große w Dreždźanach, wot kot#hož ſu late, wſchu
khwalbu doſtał. Z wjecžornym cźahom wrócźi ſo hnadny k. biſkop zaſy do
Dreždźan. Tónle dźeṅ woſtanje za woſadu w rjanym wopomnjecźu a wona
wocžakuje nětko žadoſcźiwje tež poſwjecźenjo noweje cyrkwje, kotrež ſo
lětſa ſtanje. ♣C.♠

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. W naſchej woſadźe wodźeržachu ſo jutrowne ſchulſke pruhowanja
na 20. 21. a 22. haprylu. K nim ſo zeńdźechu knjez ſchulſki inſpektaŕ
Anter z Lubanja, woſadni duchowni a wucžerjo, ſchulſke deputacije a
někotſi hoſcźo. Schulerjow w naſchich 9 woſadnych ſchulach je 554. Woni
ſo rozwucžeja wot jenoho duchownoho direktarja, wot 7 wucžerjow (bjez
nimi ſu jeno tſjo Serbja) a wot 2 wucžeŕkow, kiž ſtej miłoſcźiwej ſotſe.
Wobkedźbowanjo we wſchěch ſchulach ma faraŕ. Pſchedmjety wucženja ſu:
kſcheſcźanſka wěra, bibliſke ſtawizny ſtaroho a nowoho teſtamenta,
piſanjo, cžitanjo, licženjo z hłowu a na tafli, narodna ſerbſka a němſka
rycž a jeje nałoženjo pſchi naſtawkach a liſtach, wědomoſcź wo
ſtworjenych wěcach, zemjepis, ſpěwanjo cyrkwinſkich khěrluſchow a
pſchiſtojnych pěſnicžkow. We holcžich ſchulach hiſchcźe pſchiſtupi
rozwucženjo we žónſkim dźěle, kaž we ſchicźu, ſchtrykowanju, wuſchiwanju
a t. d. Pruhowanja wotběžachu we wſchěch ſchulach jara derje a
ſpokojichu wſchitkich pſchitomnych knježich, pſchetož wſchitcy wucžerjo
běchu za ſchulſke lěto ſwoje winowatoſcźe ſwěrnje dopjelnili a ſchulerjo
běchu we nadobnej měrje wſcho nawukli, ſchtož je k cžaſnomu a wěcžnomu
ſpomoženju potrěbne. Jim pſchinjeſe zbožowne duchowne wuſycźo we
młodoſcźi z lětami bohate žně, hdyž budźa hako wotroſcźeni młodźency a
knježny, hako hoſpodarjo a hoſpozy cźežke brěmjenja cžłowjecžoho
žiwjenja na ſo wzacź dyrbjecź. Ze wſchěch naſchich ſchulow bu lětſa 80
dźěcźi <pb n="70"/>puſchcźenych, kotrež druhu njedźelu po jutrach prěni
krócź ſwjatocžnje k Božomu blidu pſchiſtupichu.

Z Kulowa. We macźeŕnym domje miłoſcźiwych ſotrow w Niſſy (Neiße) je 17.
hapryla zbóžnje a ze wſchěmi ſwjatoſcźemi derje wobſtarana z toho ſwěta
ſo minyła knježna Madlena Huberta Grofic z Kocźiny, ſwojeje ſtaroby 23
lět a dwaj měſacaj. Wona je na khorym łožu klóſchtyrſke ſlubjenja
wopołožiła a je z wjeſołoſcźu njewinowateje wutroby za ſwojim njebjeſkim
nawoženju žadoſcźiła. Knježe, daj jej wěcžny wotpocžink a wěcžne ſwětło
ſwěcź jej! Amen.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. We Eckwertsheide ſpodźiwnje wuſtrowjeny młodźenc Kinne je
21. hapryla do Warendorfa we Weſtfalſkej wotjěł a zaſtupi tam do
noviciata pola franciſkarjow hako bratr tſecźoho rjada, zo mohł
pozdźiſcho putnik we Warcźe bycź.

Z Roma. Bohaty proteſtantſki Amerikanaŕ Peabody, kotryž je hižo wjele
milijonow toleri k dobrocžinjeŕſkim a powſchitkownje wužitnym
wotmyſlenjam w Americy a Jendźelſkej wudał, mějeſche pſched krótkim
audiencu pola ſwjatoho wótca. Tónle pſchecźel luda bu wot ſwjatoho wótca
pſchecźelnje powitany a wſch#ako wuznamjenjeny. Wón doſta bamžowy
fotografiſki wobraz, pod kotryž bamž ſłowa ze ſwjatoho piſma łacźanſcy
podpiſa, kotrež ſmilne ſkutkowanjo khwala. Hdyž Peabody wot bamža zaſy
do hoſcźenca ſo wrócźi, běſche najprěnje, zo wón 1000 frankow romſkomu
ſchpitalej k ſwjatomu Duchej dari.

Z Roma. Kaž we 5. cžiſle ſpomnichmy, ſu pſchi Tiberje (po radźe
wucženoho ſtarožitnoſcźerja Viskonti) za ſtarym ſkładom marmora pytali a
wjele toho ſamoho namakali, kaž 200 kruchow žołtoho marmora, kotryž ſo
nětko nihdźe wjacy njewudobywa, 260 kruchow ſerpentina, 5 kruchow
perſiſkoho murrhamarmora atd. a wyſche toho jara wjele mjeńſchich
kruchow. To budźe k wupyſchenju cyrkwjow na dołhi cžas doſohacź a
woſtanje tež dobre pjenježne žórło za ſwjatoho wótca.

Z Roma. Katholſka cyrkej mějeſche pſchi ſpocžatku toho lěta 1 bamža, 53
kardinalow, 12 patriarchow, 139 arcbiſkopſtwow, 714 biſkopſtwow (tola
wot tutych biſkopſtwow a arcbiſkopſtwow je 110 hiſchcźe
njewobſadźenych); 229 biſkopow ♣in partibus infidelium; 103♠
japoſchſtołſkich vikariatow, 5 japoſchtołſkich delegatiow a 22
japoſchtołſkich präfekturow.

Z Roma. Po wuzwolenju někotrych nowych kardinalow njeje ſwjate kollegium
hiſchcźe doſpołne, ale ma ſo pſchecy hiſchcźe 19 měſtow wobſadźicź;
pſchetož z cyła wobſteji wone z 72 kardinalow (6 biſkopow, 50
měſchnikow, a 16 diakonow). Patriarchatow je 12; bjez nimi rěkaja
dźewjecź łacźanſkoho wobrjada: Konſtantinopel, Alexandria, Antiochia,
Jeruzalem, Babylon, Cilicia, Venedig, Oſtindiſka, Liſſabon; tſi
orientalſkoho wobrjada pak ſu: Antiochia (za melchitow, maronitow a
ſyriſkich zjenocźenych kſcheſcźanow), Babylon za chaldejſkich, Cilicia
za armeniſkich.

Z Roma. Z Francózſkeje je jara wjele wójnſkoho materiala pſchiſchło za
jandźelſki hród abo romſku twjerdźiznu a za wobtwjerdźenjo měſta
Civita-Vecchia. Po dokonjenju tychle wobtwjerdźenjow woteńdźe poſleni
dźěl francózſkoho wójſka.

<pb n="71"/>

Z Roma. Dźeń 11. hapryla běſche ſo we vatikanje na tyſac ludźi zeſchło,
najbóle Francózojo, zo bychu Piuſa poſtrowili a joho požohnowanjo
doſtali. Wón rycžeſche k nim we francózſkej rycži: „Moje lube dźěcźi,
ſtańcźe! prjedy hacž was požohnuju, chcu wam někotre ſłowa prajicź,
kotrež ſebi hako wopomnjeńku na tule wulku zhromadźiznu wobkhowajcźe.
Zjenoſcźena móc je ſylniſcha. Hdyž chce ſo wójnſki wjednik do bitwy
dacź, zhromadźuje wón ſwoje wójſko, zo by napady njepſchecźelowe ze
zjenoſcźenymi mocami wotražował. Ale njetrjeba tež wójnſki wjednik bycź
k zrozemjenju wěrnoſcźe, zo pſchezjednoſcź ſylnoſcź dawa. Ja porucžam
dha wam pſchezjednoſcź. Budźcźe pſchezjedni a budźecźe ſylni, ſylni
napſchecźo heli a napſchecźo hrěſchnikam, kotſiž was pſchimaja a hroža
tomu, ſchtož macźe wy zakitowacź: ſprawnoſcź, wěrnoſcź, cyrkej,
bamžowſki ſtoł. We tutym ſwjatym tydźenju powjeda cyrkej wo
pſcheradnikach a tajencach. Wy derje wěſcźe, kak wjele pſcheradnikow a
tajencow je tež nětko na ſwěcźe, a woni njelutuja žaneje prócy, zo bychu
wěc ſprawnoſcźe a wěrnoſcźe znicžili. Haj, naſch pſchitomny cžas ma
wjele Kajfaſow, Pilatow a Judaſchow; Kajfaſow, kotſiž maja waſchnjo a
leſcźiwoſcź tamnoho ſtaroho Kajfaſa; bohotow, kotſiž ſu ſłabi a bojazni
kaž Pilatus; a mnohoſcź Judaſchow, kotſiž na to myſla, wěrnoſcź a
ſprawnoſcź pſcheradźicź. Hewak pak móžu ſo wſchohomócnomu Bohu
dźakowacź, hdyž we Francózſkej, we Schpanii, Hollandźe, Belgii, we
Italii a Americy wjele cžłowjekow ſo zaſy k jednoſcźi cyrkwje wrócźicź
widźu. Cźile ludźo bóle a bóle ſpóznawaja, kajka móc je we
pſchezjednoſcźi. O kak cžaſto ſym ſwojej rucy k Bohu pozběhował a joho
wo pſchezjednoſcź proſył, kotraž je ſwětej trjeba, dokelž je wumucženy
pſchez telko błudow. Jězus Khryſtus proſcheſche Boha za ſwojich
japoſchtołow a za cžłowjekow wo pſchezjednoſcź. Wón tež prajeſche:
Pójcźe ke mni wſchitcy, kotſiž ſcźe mucžni a wobcźeženi a ja was
wokſchewju. Ja ſam móžu was wucžicź, was we pſchezjednoſcźi wobkrucźecź
a wam pucź ſprawnoſcźe a wěrnoſcźe pokazowacź. — A ja, joho njedoſtojny
naměſtnik, praju wam to ſame. Hdyž błud ſwět potepi, hdyž ſo hela
wotorhnje, hdyž ſwět wuſtanje, potom dyrbi ſo wón zaſy k bamžowſkomu
ſtołej wrócźicź, kotryž je ſrjedźiſchcźo pſchezjednoſcźe. K
pſchezjednoſcźi wołam wſchitkich wěriwych a katholſkich hrěſchnikow, k
pſchezjednoſcźi wołam proteſtantow, kotſiž tſi ſta lět dołho podarmo
wěrnoſcź pytaja a ſu we ſebi rozpadnjeni, k pſchezjednoſcźi wołam tež
wotſchcźěpnikow (ſchismatikow). Wrócźmy ſo k Bohu: jedyn Bóh je a jedna
kſchcźeńca. Budźmy pſchezjedni we Bohu, dha ſmy z bamžowſkim ſtołom
zjednocźeni a pſchez njón ſmy mjez ſobu pſchezjedni. A tak chcu was,
moje lube dźěcźi, požohnowacź. Wzmicźe tute požohnowanjo ſobu do ſwojich
ſwójbow, zo by wam było zawdak teje mocy, kotruž pſchezjednoſcź dawa. We
waſchich ſwójbach je ſnadź někotražkuli wobcźežnoſcź, někotražkuli
cźělna a duchowa khoroſcź. kotraž zahojenja potrjeba. Njech tute
požohnowanjo ju polóži; njech wone tyſchnu ſtaroſcź macźerje, nana,
bratra, ſotry, pſchecźela a pſchiwuznoho (krejnoho) potroſchtuje. O
Jězuſo, o mój Božo! daj, zo by ſo tute požohnowanjo, kotrež moja wutroba
a mojej rucy na tele twoje dźěcźi wuliwaja, było zawdak zjednocźenja we
wěcžnym žiwjenju.“ A wón požohnowa hnutych wěriwych. Kaž tymle
zhromadźenym, tak wě Pius ♣IX.♠ kóždomu a kóždy cžas něſchto jara
pſchihodne prajicź.

<pb n="72"/>

Z Roma. Francózſcy wojacy ſo najſkerje w meji dom wrócźa.

Francózſka. Jutrownicžku rano běſche we Parizu we wulkej cyrkwi
Notredame (t. r. cyrkwi naſcheje Knjenje, mjenujcy ſ. Marije) wulka
ſwjatocžnoſcź. Mužſcy, kiž běchu dźeń prjedy we wſchelakich cyrkwjach k
ſwjatej ſpowjedźi byli, dźěchu kaž druhe lěta zhromadnje k Božomu blidu.
Arcbiſkop mějeſche Božu mſchu. Na to wudźěleſchtaj dwaj duchownaj pſchez
dwě hodźinje ſwjate woprawjenjo drje 5—6000 mužſkim wſchitkich
powołanjow; bjez nimi běchu woſobni zemjenjo a bohacžkojo, ſpiſowarjo,
zaſtojnikojo wſchěch wotdźělenjow, měſchcźenjo a dźěłacźerjo.

Hollandſka. Kral, kiž je reformirowany proteſtant, wupraja ſo jara
pſchecźelnje a pſchiſtojnje wo bamžu a katholſkej cyrkwi. Młody
Hollandźan, kiž chcyſche do Roma hicź, njemějeſche žanych pjenjcz na
pucź. Wón namaka pſchiležnoſcź z kralom ſamym rycžecź, kotryž joho
próſtwu wulkomyſlnje wuſłyſcha a ſwój wulki dar z tymi ſłowami
pſchepoda: „Hdy bych w tej wobſtejnoſcźi był, w kotrejž ſo bamž namaka,
bych tež rad widźał, hdyž bychu mi na pomoc pſchiſchli.“ — Dwaj druhaj
dobrowólnikaj dźeržeſchtaj za pſchiſłuſchne, krala wo dowolnoſcź k
pucźowanju do Roma proſycź. „Dźitaj, mojej dźěſcźi,“ prajeſche kral, ja
waj nochcu wotdźeržowacź. Ale hdy by nětko tudy ſo něſchto ſtało a ja
waj trjebał, ſchto mam cžinicź?“ „Majeſtoſcź,“ wotmołwiſchtaj wonaj,
„telegrafirujcźe a mój pſchilecźimoj k waſchomu zakitanju.“ Kral rjekny
dale: „Dobre, wój ſtaj hódnaj mužej, runja tomu, kotrohož tudy w mojej
liſtowni mam.“ A wón wza z njeje wobraz Pětra Jongesa z Lujebroka, kiž
bě pola Monte Libretti wutrobicźe za bamža wojował. Zwjeſeleny pſchez
wótcžinſku myſl teju młodźencow pȯſła jimaj kral ſwój cžaſnik a
proſcheſche, zo byſchtaj ſo na njoho dopomniłoj. Kaž ſmy piſali, je w
bamžowym wójſku poměrnje wjele Hollandźanow a Belgicžanow.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 198. faraṙ Jakub Beńſch z Ralbie; 199.
korcžmaṙ Pětr Schołta ze Schunowa; 200. herbſki rychtaŕ Mikławſch Wałda
z Ralbie; 201. kubleṙka Hana Wicźazowa z Ralbic.

Na lěto 1867 zapłacźichu: kk. 326. ♣P. W.♠; 327. Mikł. Wałda z Ralbic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Jakub Jurij, ſ. kublerja Jana Pětra Měrcźinka z
Hrubjelcžic.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija, dź. Jana Schołty z Nowych Boranec; Adolf
Pawoł, ſ. Karla Hörmanna we Boranecach; Marija, dź. Handrija Wrobla we
Łupjanſkej Dubrawje († 24. hapryla). — Zemrjecźi: Marija, dź. Pětra
Barta we Měrkowje, 1 lěto; Ernſt, ſ. Ernſta Hempela w Khelnje, 7 měſ.;
Haṅža, dz̓. Auguſta Rencža w Kamjenej, 4 lět. 5 měſ.; Hana Pribſtowa
Měrkowa, 71 lět; Jurij Auguſt, ſ. Jana Hendricha we Łupjanſkej Dubrawje,
1 měſ. 6. dnj. — Wěrowanaj: Mikławſch Delan z Swinjarnje a Hanža
Rehorkec z Lutowcža.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 10. 16. meje 1868. Lětnik 6.♠

Jutrowna ſwěca.

(Skóncženjo.)

3) Hdyž cyrkej jutrownu ſwěcu k woznamjenjenju tak wulkich wěcow a
wěrnoſcźow nałožuje, njeje dźiwno, zo je wona tež wěſte a krute
poſtajenja ſcžiniła, kajka dyrbi jutrowna ſwěca bycź. Wona dyrbi bycź
cyła z cžiſtoho wóſka, nic pak z łojom abo druhimi wěcami naměſchana.
Tole poſtajenjo płacźi nic jeno wo jutrownej ſwěcy, ale tež wo
ſwěcžkach, kotrež ſu na božej mſchi nuzne (dwě abo ſchtyri), kotrež ſo
pſchi wuſtajenju najſwjecźiſchoho ſakramenta ſwěcźa (ſchěſcź), kaž tež
ta, kiž ſo na Swěcžk-Mariju poſwjecźuje a po kſchcźeńcy dźěſcźu do ruki
podawa. Tute nuzne ſwěcy dyrbja wóſkowe bycź a njeſmědźa ſo hinajſche
měſto nich trjebacź. (♣Sacr. Rit. Congr. 16. sept. 1843 nro 4828♠). Tute
ſwěcžki ſo z wóſka dźěłaja, kotryž pcžoły wutworjeja, kotrež žanoho
ſplahowanja njeznaja a dopomnjeja nas pſchez to na Jězuſowe
najſwjecźiſche cźěło, kotrež je ſo we cžiſtej knježnje Mariji zapocžało.

Jutrowna ſwěca dyrbi bycź běła, nic pak žołta. Toſame płacźi tež wo
prjedy naſpomnjenych ſwěcžkach. Jeno we cžaſu adventa,
ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta a na božich mſchach za wotemrjetych, hdyž ſo
we cžornej draſcźe dźerža, ſmědźa ſo ſwěcžki ze žołtoho wóſka nałožecź.
(♣Cerem. Episc. lib. I. cap. XII. cap. X. nro 4; cap. XII. nro 1.♠)
Wězo, zo tute poſtajenja njepłacźa wo ſwěcžkach, kotrež ſo wyſche
naſpomnjenych nuznych (2. 4. 6.) k powjetſchenju ſwjatocžnoſcźe ſwěcźa.

Jutrowna ſwěca dyrbi bycź wulka, t. r. wjetſcha dyžli ſwěcy, kotrež ſo
na wołtarjach ſwěcźa; naſrjedź teje ſameje abo něſchto niže je pjecź na
kſchiž ležacych dźěrkow, kotrež maja dopomnjecź na pjecź błuznow
Jězuſowoho horjeſtanjenoho cźěła.

Woſebje naſpomnjecź drje ſa hakle njetrjeba, zo dyrbi bycź jutrowna
ſwěca <pb n="74"/>kóžde lěto nowa, nic pak ſtara, we prjedawſchich
lětach hižon poſwjecźena. To ſcźěhuje z toho, zo ma ſo jutrowna ſwěca
kóžde lěto ſwjecźicź a ta ſama wěc dwójcy abo wjacy krócź poſwjecźenjo
doſtawacź nima. Dowolene je, ſtaru ſwěcu z nowa pſchelecź. (♣De Herdt.
Sacrae Liturgiae Praxis, tom. III. pars 5, nro 15. IV. pag. 72.♠)

4) Tale jutrowna ſwěca ſo jutrownu ſobotu poſwjecźuje, dokelž wona ſama
ze ſo a bjez cyrkwinſkoho požohnowanja njemóže woznamjenjecź
potajnoſcźe, kotrež chce nam cyrkej pſchez nju pſched wocži ſtajicź.
Hakle pſchez poſwjecźenjo ſtupi wona do ſłužby cyrkwje.

Rjad tutoho poſwjecźenja je ſcźěhowacy. Hdyž je měſchnik tſiróžknu
ſwěcžku wotedał, wozmje ſebi wón Miſſale a poklaknywſchi ſo na
najnižſchi ſkhodźeńk wołtarja wuſpěwa modlitwu.

Stanywſchi woteńdźe na ſcźeńſku ſtronu a ſtejo deleka pſched wołtarjom
ma pſched ſobu ſłužownika z njezaſwěcźenej jutrownej ſwěcu, k ſwojej
prawicy ſłužownika z kſchižom a dale ſłužownika z kadnikom, k lěwicy pak
ſłužownika ze zaſwěcźenym tſiróžkom a dale ſłužownika z taleŕkom, na
kotrymž pjecź wóruchowych zornjatkow leži. Wſchitcy hladaja k Miſſalej.
Měſchnik pokadźi Miſſale a ſpěwa khwalbny ſpěw na jutrownu nóc.[5]⁾

Na to zapołoži pjecź wóruchowych zornjatkow do dźěrkow jutrowneje ſwěcy.
Dowolene je, dźěrki z wóſkom zatykacź, zo zornjatka wupadnyłe njebychu.
(♣De Herdt. Sac. Lit. Prax. tom. III. pars 5, nro III. pag. 72.♠) Tute
wóruchowe zornjatka znamjenjeja drohe žałby, z kotrymiž bu Jězuſowe
morjene cźěło žałbowane. Pſchez zapołoženjo tutych zornjatkow je
jutrowna ſwěca poſwjecźena.

Na to ſo ſpěw pokracžuje.

Měſchnik zaſwěcźi nětko jutrownu ſwěcu z tamneje tſiróžkoweje
ſwěcžki.[6]^(*)) Tele zaſwěcźenjo pokazuje na Jězuſowe znowawožiwjenjo,
na zaſyzjenoſcźenjo joho duſche z cźěłom.

Po zaſwěcźenju jutrowneje ſwěcy měſchnik dale ſpěwa.

Z jutrowneje ſwěcy zaſwěcźa ſo na to druhe cyrkwinſke ſwěcy a lampa
pſched božim cźěłom, a ma ſo potom na to hladacź, zo by ſo tele
ſwjecźene ſwětło cyłe lěto ſwěcźiło a ženje njehaſnyło. Na to ſo
khwalbny ſpěw doſpěwa.

Z tym je poſwjecźenjo jutrowneje ſwěcy dokonjane. Wſchitko dalſche,
ſchtož ſo ſobotu do božeje mſchě we cyrkwi cžini, wobeńdźemy tudy,
dokelž ſo na jutrownu ſwěcu njepocźahuje.

5) Jutrowna ſwěca dyrbi na woſebitym, zboka wulkoho wołtarja na
ſcźeńſkej <pb n="75"/>ſtronje ſtejacym ſwěcžniku poſtajena bycź.
Najprjedy ſo wona trjeba jutrownu ſobotu pſchi ſwjecźenju kſchcźeńſkeje
wody, do kotrejež ſo wona tſi krócź podnuri.

Porjadnje ma ſo wona ſwěcźicź na božej mſchi a nyſchporach wot
jutrowneje ſoboty hacž do ſoboty po jutrach; wſchitke njedźele a ſwjate
dny hacž do božoho ſtpěcźa.

Miſchnjanſki Ritual žada ju tež pſchi horjeſtacźu Khryſtuſowym, pſchi
jutrownych wobkhadach do njedźelſkeje božeje mſchě a na nyſchporach, a
pſchi wobkhadźe na ſwjatoho Marka. (♣Par. Misn.♠ ſtr. 151. 157. 164.)

Hdźež je waſchnjo, je dowolene ju pſchez cyły jutrowny cžas na božich
ſłužbach zaſwěcźecź, hacž runje to nuzne a porucžene njeje. (♣Sacr. Rit.
Congr. 19. maj. 1607. nro 351.♠)

Na božich mſchach za wotemrjetych, hdyž ſo boža mſcha we cžornej barbje
dźerži, nima ſo jutrowna ſwěca zaſwěcźecź, dokelž dyrbja tehdom wſchitke
znamjenja wjeſołoſcźe zdalene woſtacź. (♣De Herdt. Sacr. Lit. Prax. tom.
III, pars 5. nro 15, IV. pag. 73.♠)

Na bože ſtpěcźo pſchi wulkej božej mſchi po wotſpěwanju prěnjoho ſcźenja
ſo jutrowna ſwěca haſnje a prjecž wozmje a njezaſwěcźi ſo wjacy, hacž
ſwjatkownu ſobotu pſchi wobnowjenju dupy. Tele prjecžwzacźo jutrowneje
ſwěcy ma na Jězuſowe do njebjes ſtpěcźo dopomnjecź.

We prjedawſchich cžaſach (a ſnadź tež hiſchcźe nětko něhdźežkuli) bu
jutrowna ſwěca wěriwym po kuſkach rozdźělena, zo móhli ju z pobožnej
myſlu ſwěcźicž k wotwobrocźenju njezboža a k požadanju dobrotow božich.

Tak dha njech jutrowna ſwěca naſche duſche zwjeſeluje pſchez dopomnjecźo
na Jězuſowe hordozne horjeſtacźo a njech nas pokazuje na toho, kotryž je
cžłowjeſkomu ſplahej jaſnoſcź njebjeſkoho ſwětła pſchinjeſł a tež nas
něhdy k pſchekraſnjenomu žiwjenju wubudźi. ♣H. D.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Marijnoho Doła. Naſch klóſchtyr mějeſche zańdźeny tydźeń wyſoke
wopytanjo. Bě tu k. Modeſt Demers, biſkop na kupje Vancouver-Islandźe a
we Britiſkej Kolumbii na wjecžornej ſtronje połnócneje Ameriki,
wuzwoleny 1846 wot nětcžiſchoho bamža Piuſa ♣IX.♠ Narodźeny we połnócnej
Americy we Kanadźe doſta wón 1838 z druhim duchownym porucžnoſcź wot
arcbiſkopa Quebeckſkoho, na brohach cźichoho oceana we krajinach:
Oregona, Waſhinton-Territoria, Vancouver-Islanda a Britiſkeje Kolumbije,
bjez dźiwimi Indianarjemi, miſſionſtwo załožicź. Tudy nawukny wón tež
rycž Indianarjow. Wyſche tuteje rycže, kiž ſpodźiwnje klincži, móže
knjez biſkop tež hiſchcźe francózſku a jendźelſku. Němſku rycž njemóže;
tohodla móžachmy ſo z nim jenož we cyrkwinſkej t. j. łacźanſkej rycži
rozrycžowacź. Wina joho dalokoho pucźowanja do cuzych jomu njeznatych
europiſkich krajow bě po knihach, wot njoho wudatych a tu a tam
rozdźělenych, runje kaž po joho pſcheporucženſkich piſmach z Roma:
pjenjezy hromadźicź k powjetſchenju ſwojeje drjewjaneje kathedralneje
cyrkwicžki we Vancouver-Islandźe a k natwarjenju ſyrotnicy a <pb
n="76"/>hoſpitala we Viktorii, hłownym měſcźe tam. Pſchiſpomnjene dyrbi
hiſchcźe bycź, zo je wyſokodoſtojny knjez biſkop 1858 ſchtyri ſotry z
rjada ſwjateje Hany ze ſwojoho wótcowſkoho kraja (Kanady) do ſwojeje
diöceſy wzał a jim nowu załoženu ſchulu we Viktorii dowěrił. We lěcźe
1859 dyrbjeſchtej dwě druhej pſchińcź a dokelž ſo wucžeńſki wuſtaw
pſchecy powjetſcha, ſpózna za dobre 1863 a 1867 hiſchcźe wjac ſotrow
powołacź, kiž wſchitke we wjacorych ſchulach we joho diöceſy wobſtajne
dźěło hako wucžeŕki we wědomnoſcźach a žónſkich wobſtaranjach maja. Za
miſſionſtwo mjez Indianarjemi ſo ſtara pſchez natwarjenjo miſſionſkoho
klóſchtra 1864 (St. Anna Miſſion, 40 jendźelſkich mil wot Viktoria),
kotrež twarjenja ze ſwojich ſamſnych pjenjez natwari. Wyſocycžeſcźeny
knjez woſta 5 dnjow we klóſchtrje, wopuſchcźi jón z wulkej ſpokojnoſcźu
a poda ſo 4. meje we mojim pſchewodźenju pſchez Georgswalde na hnadne
měſto Philippsdorf, hdźež wón po wotdźeržanej pobožnoſcźi ze mnu do
Oderwitza wotjědźe a wottudy wjecžor ſwój pucź do Lubanja a Wrótſławja
naſtupi. Bóh požohnuj joho dalſche pucźowanjo a wobſtaraj jomu wjele
dobrocźiwych duſchi k wuwjedźenju joho wotpohladanjow. ♣P. L.♠

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Jawornika. Njedźelu 19. hapryla rano zemrje k. Anton Micke, faraŕ we
Jaworniku, narodźeny 1804. Joho pohrjeb běſche pjatk 24. hapryla a
běſche 10 duchownych (7 ze pruſkeje Łužicy archipresbyterata a 3 ze
Sakſkeje) hromadźe zeſchło, wotemrjetomu poſlenju cžeſcź wopokazacź.
Tudomna woſada je drje najſtarſcha we Łužicy; pſchetož bě hižom załožena
we 10. lětſtotku, hdźež ſo kſcheſcźanſtwo we tutych krajach rozſchěricź
pocža.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Fric hrabja z Kerßenbrock, jedyn wot tych tſjoch wyſchkow, kiž
pſched někotrymi lětami duella dla z pruſkoho wojſka wuſtupichu (haj
nuzowani buchu wuſtupicź, dokelž běchu ſo wuprajili, zo je duell
napſchecźo božej kazni, a zo ſo hako katholikowje ženje duellirowacź
njebudźa), je ſo hako prěnjorodźeny ſwojoho prawa na nanowe kubła
wotrjekł a w Innsbrucku do konvikta jeſuitow zaſtupił, zo by ſo na
duchownſtwo pſchihotował. Joho druhi bratr Franc ſłuži hako zuava w
bamžowym wójſku.

Němſka. We wſchelakich diöceſach zeſtupjuja duchowni a ſwětni, tež
jenotliwe měſta a wokrjeſy hromadu k dźerženju jenoho abo wjacy zuavow
we bamžowym wójſku.

Němſka. Nowowuzwoleny biſkop za Ermland (w narańſchej Pruſkej) dotalny
kanonik ♣Dr.♠ Krementz doſta 3. meje w Koblenzu biſkopſku ſwjecźiznu.

Pruſka. W diöceſy Chełmno (Kulm) je ſo zańdźene lěto 181 proteſtantow do
katholſkeje cyrkwje wrócźiło, bjez nimi dźeſacźo na ſmjertnym łožu. Po
ſwětnym ſakſkim zakonju dyrbi ſchtyri njedźele cžaſa k rozmyſlenju bycź
po wozjewjenym pſcheměnjenju wěrywuznacźa!

<pb n="77"/>

Schlezynſka. We Wrótſławje padźe 8. t. m. rano we wóſmich połnócny tórm
nowotwarjeneje cyrkwje ſ. Michała do hromady. Hižo dźeń prjedy běſche
murjeŕſki polir pod tórmowej tſěchu rozpukliny pytnył a wſchitkich tam
hiſchcźe dźěławych wot dźěła wotwołał. Nazajtra rano 6. hodź.
wobhladowaſche wjedźicźeŕ twara, twarc Langer a murjeŕſki miſchtyr z
nowa tele rozpukliny, kiž běchu ſo bjez tym hiſchcźe rozſchěriłe; duž bu
porucžnoſcź data, zo ſo njeſmě nichtó w blizkoſcźi tórma zadźeržecź. Tež
bu kanonikej Klopſchej, prědkſtejicźerjej cyrkwineje twarby prajene, zo
ſo tórm wjacy zdźeržecź njeda. Dwě hodźinje pozdźiſcho wali ſo kamjeńtna
pyramida do znutskownoho tórma a pſchez ſwoju cźežkotu roztłócži
wobdawacu murju, kotrejež jenož cyrkwi pſchilěhacy dźěl ſtejo woſta.
Nichtó njeje wobſchkodźeny pſchi tymle njezbožu. Spódny twar a z wjele
woknami pſchełamane wobdawace murje njejſu cźežku tſěchu z pěſkowoho
kamjenja znjeſcź mohłe. Tórm bě 284 ſtopow wyſoki a płacźeſche nimale
50,000 toleri. Wotrumowanſke khóſty budźa nětko hiſchcźe wyſche toho.

Francózſka. Arcbiſkop w Parizu je kommiſſiju poſtajił, kotraž ma trěbne
pſchepytanja wuwjeſcź k zbóžnoprajenju ♣P.♠ Jakuba Libermanna, w l. 1852
zemrjetoho załožerja kongregacije wutroby Marije a wot ſ. Ducha a
prěnojoho wyſchſchoho kongregacie njewoblakowaneje wutroby Marije.
Libermann narodźi ſo 1803 w Zabernje w Elſaßu hako ſyn krucźe wěriwoho
rabbinarja (židowſkoho wucžerja). Sam k rabbinaŕſtwu wocźehnjeny, běſche
wón horliwy we židowſkej wědomnoſcźi a hidźeſche žałoſnje kſcheſcźanſku
wěru. A tola běſche joho Boža pſchedwidźiwoſcź k zaſtupjerjej
kſcheſcźanſkeje wědomnoſcźe a k załožerjej zbožownje ſkutkowaceje
kongregacije poſtajiła. W tamnym cžaſu ſo rabbinarjo prócowachu,
židowſke wobydleŕſtwo zaſy bóle pozběhnycź a z nowa krucźiſchomu
židowſtwu pſchiwobrocźicź. Poſtajeny židowſki wubjerk we Straßburgu
pózna, zo ſo tajke wobnowjenjo židowſtwa njeporadźi, njecha-li ſo bóle
katholſkej cyrkwi pſchibližicź. Tele pſchepokazanjo wjedźeſche někotrych
židow k krocželi, kotraž by ſo ſměſchna zdała, hdy bychmy we njej
njewidźeli pucź Božeje ſmilnoſcźe. Woni mjenujcy žadachu we zjawnym
liſcźe (adreſſy) katholſke duchownſtwo we Francózſkej, zo by wone te
požadane wobnowjenjo židowſtwa do ruki wzało a jich wěrybratrow z
tamneje zapanjenoſcźe wuwjedło, w kotrejž jich židowſka Boža ſłužba
dźerži. Zeſtajeŕ a prěni podpiſaŕ tohole zjawnoho liſta bě ♣Dr.♠ Samſon
Libermann, lěkaŕ w Straßburgu, bratr naſchoho Jakuba. Tam wozjewjene
namjety běchu njepraktiſke, ale wotmyſlenja dobre. Krótko na to
pſcheſtupichu podpiſarjo liſta: lěkaŕ Libermann, jedyn rycžnik a jedyn
pſchekupc do katholſkeje cyrkwje. Na jich měſto buchu do wubjerka
wuzwoleni: rycžnik Theodor Ratisbonne, Julius Lewel a Iſidor Guſchler;
ale pſchi hłubſchim pſchepytowanju njemóžachu tež woni Božej hnadźe ſo
ſpjecžicź pſcheſtupichu do kſcheſcżanſkeje cyrkwje a ſu hiſchcźe nětko
hódne ſtawy kotholſkoho duchownſtwa. Wokoło lět 1824—28 wobrocźi ſo we
Francózſkej wjele židow; wot zapuſcźenja Jeruzalema, praji jedyn
konvertit ze židowſtwa, njeje ženje tak wjele židow nadobo katholſku
wěru pſchiwzało; prjedy bě to hižo ſpodźiwne, hdyž ſo jenolitwy z nich
wobrocźi. Naſch Jakub Libermann zhoni pſchewobrocźenjo ſwojoho bratra w
l. 1824 we Metzu, hdźež wyſchſche rabbinſke ſchtudije cžinjeſche. Bórzy
<pb n="78"/>wotpucźowa do Straßburga, zo by bratra po móžnoſcźi k
židowſtwu nawrócźił, ale w ſwojim rozrycžowanju pokaza tajku miłoſcź a
cźichomyſlnoſcź, zo jomu profecźachu: tež ty budźeſch kſcheſcźan, haj
měſchnik a japoſchtoł. Prěni dźěl wěſchcźenja dyrbjeſche ſo pſchez Božu
ſmilnoſcź bórzy dopjelnicź. Wot njewěſtoſcźow a zaſy wot njewěry
cžwilowanoho rozſwětli joho pruha Božeje hnady a w decembru 1826
pſcheſtupi wón we Parizu do katholſkeje cyrkwje, hdyž běſchtaj hiſchcźe
dwaj druhaj joho bratrow prjedy tu ſamu krocžel ſcžiniłoj. Po ſwojej
kſchcźeṅcy bě wón wjacy lět w ſamocźe žiwy a bě połny ſpodźiwnoho pokoja
a ſylneje horliwoſcźe. Dokelž pak dyrbjeſche tež wucžeŕ duchownoho
žiwjenja bycź, póſła jomu Bóh pruhowanja, cźerpjenja a boloſcźe;
pſchetož cźi, kiž buchu luboſcźe bójſkoho Zbóžnika we woſebitej měrje
doſtojnjeni a dźěl mějachu na joho mocy nad cžłowjecžimi duſchemi,
doſtachu pſchecy tež ſobudźěl na joho kſchižu. Hdyž běſche Libermann
hižo lěto w ſeminaru był, napadże joho žałoſna padawa khoroſcź, na
kotruž pſchi wſchej lěkaŕſkej pomocy hiſchcże ſłaboſcź na duchu
ſcźěhowaſche. Libermann widźeſche, zo je jomu pucź k duchownſkim
ſwjecźiznam zawrjeny. Wěrnje a dowěriwje pſchepoda ſo wón Božej
pſchedwidźiwoſcźi. Dźeſacź lět běſche tak w ſeminaru St. Sulpice žiwy,
hdyž joho Bóh na pſchichodne powołanjo pſchihotowaſche; wón ſam
ſkutkowaſche bjez ſeminariſtami z horliwoſcźu a wjedźeſche jich k po
božnoſcźi. Bjez nimi namaka wón dweju mužow, kotrajž buſchtaj pozdźiſcho
podłožk joho wotmyſleneje kongregacije, hacž runje po cžłowjecžim
rozſudźenju ſo k tomu khmanaj njezdaſchtaj. Libermann pucźowaſche 1839
do Roma. Wón běſche bjez pomocy a nichtó ſo za njoho njeſtaraſche; wón
prócowaſche ſo, zo by ſwoje myſle wo japoſchtołſtwje bjez negrami do
ſkntka ſtajił, ale nihdźe njenamaka wón žaneje dowěry a žanych ſrědkow.
Wón wutra w modlitwje a khudobje, z wuproſchenym khlěbom ſo žiwjo, a
wobkhadźeſche ſtajnje z Bohom. Nadobo pſcheſtachu wſchitke zadźěwki.
Kongregacija propagandy zbudźowaſche ſkóncžnje joho a joho pſchecźelow,
zo bychu pſchi ſwojim wotmyſlenju, murow wobrocźicź, woſtali; w tym
ſamym cžaſu poſkicźeſche jomu japoſchtołſki vikaŕ z kupy Mauritius
miſſionſke polo. Ale Libermann njeběſche duchowny. Duž wza ſwój wucźck k
najzbóžniſchej knježnje a pucźowaſche do Loretto. Po pſchetracźu
wſchelakich poniženjow a pſcheſcźěhanjow pſchiṅdźe tam ſkóncžnje a padźe
pſched murjemi ſwjatoho domu na kolena, napjelnjeny z luboſcźu, z hnadu
a znutskownym tróſchtom. Swětło Božoho rozjaſnjenja pſchiṅdźe na njoho a
wón ſpózna, zo ſo poſlenje zadźěwki ſkoro zhubja. Tak ſo ſta. Bórzy po
ſwojim domojwrócźenju do Francózſkeje doſta wón w měſcźe Amiens
měſchniſku ſwjecźiznu, hdyž bě hižom tſi lěta wot khoroſcźe cyle
wuſwobodźeny. Na to wotewri w Neuville noviciat noweje kongregacije wot
ſ. wutroby Marije, za kotruž běſche regule w Romje zeſtajał. W lěcźe
1848 zjenocźi ſo z tutej kongregaciju hiſchcźe kongregacija duchownych
wot ſwjatoho Ducha, a tele zjenocźenjo je Bóh žohnował. Pſchez to je
kongregacija mócne towaŕſtwo, kotrež cyrkwi kóždy dźeṅ wulke ſłužby
wopokazuje, hdyž na wobrocźenjo negrow a na pſchihotowanju duchownych za
francózſke kolonije dźěła; tohodla doſtawa trěbne ſrědki wot propagandy
z Roma a tež wot francózſkoho knježeŕſtwa. A kajke je to miſſionſtwo,
kotro<pb n="79"/>muž tale kongregacija ſwoje mocy, ſtrowoſcż a žiwjenjo
ſwojich duchownych wopruje! Njeſtrowe afrikanſke brohi Senegambije a
Guinea jich morichu, hdyž běchu tam lědma na kraj wuſtupili; 65
miſſionarow podachu w prěnich lětach ſwoje žiwjenjo, zo bychu zaklecźo
wotewzali, kotrež Chamowych potomnikow wobcżežeſche; z dżěla buchu wot
njepſchecżelſkich muži ſkóncowani, z dżěla wumrjechu na njeſtrowe klima.
A tola njeſpuſchcźichu Libermann a joho towaŕſchojo ſwoju nadżiju a
njezhubichu wutrobitoſcż. Zjenocźenjo z duchownymi kongregacije wot ſ.
Ducha pſchiwobrocżi jim ſeminar, kotryž bu wot knježeŕſtwa podpjerany.
Pſchez Libermannowe prócowanjo ſu tſi japoſchtołſke vikariaty naſtałe a
tſi biſkopſtwa; ſkutkowanjo kongregacijinych domow we Francózſkej ſamo
bjez wojakami a khudymi je ſpodżiwnje žohnowane. Ale pſchi tym běſche
tež Libermann hako zapocžeŕ wſchoho toho zezrawił za njebjeſa, wón
zemrje 2. februara 1852, nimale 49 lět ſtary, w ſwojim domje w Parizu,
hdźež běſche ſwjate žiwjenjo wjedł. Wón je po naſchim wjedźenju prěni
wobrocźeny žid, wo kotrohož ſwjatoprajenjo ſo jedna.

Francózſka. We februaru bu we Parizu pjenježnik Adrian Leclerque (wupraj
Leklerk) bankerot z dołhom 1,700,000 frankow. Dokelž bě tale firma
(khěža) pſchecy za jara wěſtu dźeržana była, porucžowaſche ju prjedy
zamožny a dobrocžinjacy muž wjele dźěławym ludźom, zo bychu ſwoje
nalutowane pjenjezy pola tohole pjenježnika na dań dawali. Z bankrotom
firmy zhubichu wbozy ludźo ſwoje nalutowane zamoženjo, wſchitcy hromadźe
na 60,000 frankow. Hdyž tamny dobrocźiwy muž wo tym zhoni, piſaſche wón
hnydom zarjadowarjej zbytknoho zamoženja pjenježnikowoho, zo chce te
60,000 frankow ze ſwojich pjenjez narunacź tym khudym ludźom, kotſiž ſu
ſwoje pjenjezy pola Leclerquea zapołožene měli; w krótkim bu tym ludźom
woprawdźe wſcho hacž na nowy pjenježk wupłacźene. Tajki kſcheſcźanſki
ſkutk nětko ze wſchim prawom wſchudźom khwala.

Belgiſka. We februaru zemrje w Löwenje bohaty piwarc, kotryž tamniſchej
katholſkej univerſicźe (wyſokej ſchuli) milijon frankow wotkaza.

Jendźelſka. K wudoſpołnjenju naſtawka, anglikanſku cyrkej naſtupacoho,
hiſchcźe ſcźěhowace ſobudźělimy: „Po ludulicženju we lěcźe 1861 bě w
Irlandźe z cyła 6279 duchownych. Wot tutych běchu 3014 katholſcy, 2265
anglikanſcy, 677 presbyterianarjo, 277 methodiſtojo, 35 independentojo,
21 baptiſtojo, 1 žid a 25 bjez woſebitoho wěrywuznacźa. Wot tych 2265
anglikanſkich duchownych mějachu 575 tajke woſady abo fary, kiž hiſchcźe
20 duſchow njelicžachu, a 1340 mějachu fary, w kotrychž bě najwjacy 100
duſchow. Wyſche toho pak w tutym lěcźe hiſchcźe 199 farow wobſtejeſche,
kiž anic jenu duſchu anglikanſkoho wěrywuznacźa njemějachu, a tola
woſebitych fararjow ſtajenych doſtachu.

Z Londona. Wjecžor 16. hapryla bu tudy we St. Jameshalle pod wjedźenjom
ſławnoho zemjana Ruſſela jara ſylnje wopytany meeting (ludowa
zhromadźizna) wotdźeržany, we kotrymž ſo za to rycžeſche, zo dyrbja ſo
namjety Gladſtona, w krajnym ſejmje wóndanjo ſtajene a krajnu
anglikanſku cyrkej w Irlandźe naſtupace, na kóžde waſchnjo podpjeracź.

Malta (kupa w ſrjedźnokrajnym morju, Jendźelſkej ſłuſchaca). Adjutant
<pb n="80"/>tudomnoho generala, kapitan Bowden, młody cžłowjek z
woſobneje jendźelſkeje ſwójby, běſche ſo pſched 6 měſacami z dowolnoſcźu
pſchez měſto Rom do wótcnoho kraja podał. Ale měſto toho, zo by ſo
wrócźił, piſaſche ſwojomu wyſchſchomu, zo ſwoje wojeŕſke zaſtojnſtwo
cyle złoži, a do jenoho katholſkoho klóſchtyra zaſtupi. Zamoženjo wón
ſwojim 3 ſotram wotkaza z wuwzacźom 100 ſterlingow (pſchez 700 tol.),
kotrež hako pětrowy pjenježk do Roma póſła. Tež joho potomnik, kiž
běſche po nim adjutant, je k katholſkej cyrkwi pſchiſtupił. — Pſched
někotrymi lětami běchu ſebi próteſtantowje wotmyſlili, w tudomnym
pſchedměſcźe Floriana lutherſku cyrkej natwaricź. W měſcźe ſtej hižon
dwě anglikanſkej cyrkwi a jena presbyterianſka, a dyrbjeſche to
ſchtwórta proteſtantſka cyrkej tudy bycź. Běſche tež wulka nadźija, zo
ſo ta wěc wuwjedźe, dokelž anglikanſki arcybiſkop za Maltu a Gibraltar,
k. Tower, kotryž ſam hnydom 1000 toleri k tomu dari, tu ſamu do ruki
wza. Dokelž pak je tónle biſkop, kaž hižon ſobudźělachmy, zańdźene lěto
do katholſkej cyrkwje pſcheſtupił, bu ta wěc zatorhnjena. A dokelž nětk
nichtó nicžo wjac k tomu njehromadźi, drje ſo njebudźe wuwjeſcź móc.

Połnócna Amerika. Pſchi miſſionje w Camdenje (ſtat New-Jerſey), wot
jeſuitow njedawno dźeržanym, buchu dźewjecźo proteſtantowje do
katholſkeje cyrkwje pſchiwzacźi. W Monroe (ſtat Michigan) pſcheſtupichu
ſydmjo proteſtantojo po prědowanjach jeſuity Wenigera.

Połnócna Amerika. Miſſiony redemtoriſtow jara zbožownje ſkutkuja we
połodniſchich ſtatach. Hdyž we Jackſonville (ſtat Florida) prědowachu,
cźiſchcźeſche ſo wſchitko do katholſkeje cyrkwje. Hdyž bě jenu njedźelu
wobzamknjenjo miſſiona, nadeńdźe proteſtantſki prědaŕ we ſwojej cyrkwi
jenož ſwoju žonu a hiſchcźe jenu parſchonu ſwojeje ſwójby; dokelž nichtó
wjacy njepſchińdźe, wuſpěwa wón krótku modlitwu a dźěſche ze ſwojimaj
dwěmaj porucženymaj tež do tamneje katholſkeje cyrkwje.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 202. Hana Hejdanec z Miłocżic; 203. Jakub
Hanſki z Pancžic; 204. Jakub Leſchawa z Prawocżic; 205. Jan Buk z
Wětrowa; 206. Jakub Schócka z Hórkow; 207. Mikł. Cźěſla z Hórkow; 208.
bětnaṙ Kocor ze Schunowa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Antonia, dź. krawca a khěžkarja Jakuba
Pjetaſcha z Něwſec; Alma Anna, dź. Ignaca Wernera z B.; Karl Auguſt a
Pětr Pawoł, dwójnikaj Karla A. Reka z B.

Nawěſchtk.

Schtóž ſebi K. Póſła njekhowa a cžiſła 3., 4., 5., 6. toho lěta parowacź
móže, njech je dobrocźiwje towaŕſtwu zaſy dari.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 11. 6. junija 1868. Lětnik 6.♠

Skutkowanjo towaṙſtwa ſ. Bonifaca.

Dokelž je njedźelu po 5. juniju w naſchej diöceſy wopor za towaŕſtwo ſ.
Bonifaca, wuzběhujemy najwažniſche z poſlenjeje rozprawy toho ſamoho.
Kaž je znate, ma towaŕſtwo tón kraſny nadawk, katholikam w
proteſtantſkich krajinach Němſkeje trěbne fary a ſchule załožecź
pomhacź. Dotal bu 267 duchownſkich a ſchulſkich měſtnow we 22
wſchelakich diöceſach Němſkeje z pjenježnymi ſrědkami towaŕſtwa
podpjeranych; 120—130 nowych miſſionſkich měſtnow bu załoženych, na
kotrychž najbóle miſſionarojo ſami tež ſchulu dźerža; ſchulow bu z cyła
170—180 załoženych.

Woblicžicź ſo hodźi, zo pſchez dobrocźiwoſcź tohole towaŕſtwa 60—70,000
doroſcźenych žohnowanja katholſkeje wěry a 9—10,000 dźěcźi katholſku
wucžbu doſtanje. Wot załoženja towaŕſtwa hacž do kónca l. 1867 běſche
wſchěch dokhodow 724,000 toleri, z cžohož 285,000 tol. k ſtajnym
podpjeranjam, 322,000 tol. k twarjenju cyrkwjow, ſchulow a farow, a
117,600 tol. na wupožcženjo ſo wuda. K fundirowanju abo dozałoženju
ſwojich miſſionſkich ſtacijow by towaŕſtwo tſi milijony toleri trjebało;
tohodla móže dotal jenož podpjery dawacź najkhudſchim woſadam a k
nakhwilnomu załoženju nowych miſſionſkich ſtacijow.

Woprawdźe wjele je ſo hižo ſtało, ale wulke dźěło ma ſo hiſchcźe ſtacź;
dobrocźiwoſcźi katholikow wotewrja ſo wobſchěrne polo!

Pſchez 20,000 katholſkich dźěcźi w krajinach Pomorſkeje, Braniborſkeje,
Sakſkeje a Schlezynſkeje dyrbja proteſtantſke ſchule wopytowacź a
cžakaju na załoženjo katholſkich wucžeŕnjow. Cžim bóle pak w Němcach
wobkhod pſchez železnicy ſo položa, prawo ſwobodnoho pſchecźahowanja z
jenoho kraja do druhoho ſo wužiwa a ſymjo katholſkeje cyrkwje do
proteſtantſkich krajinow ſo pſchenoſchuje, cźim wjetſchi bywa nadawk
towaŕſtwa ſ. Bonifaca, cźim wjacy woporow trjeba wone k dokonjenju, cźim
nadobniſche myto móža pobožni dawacźerjo wocžakowacź.

<pb n="82"/>

Dobrotu cžinicź a ſobudźělicź njezabudźcźe; pſchetož tajke wopory ſo
Bohu ſpodobaju. Hebr. 13, 16. Maſch-li wjele, dawaj nadobnje; maſch-li
mało, pytaj tež mało rady dawacź. Tob. 12, 9.

Wopytanjo Venediga.

Na dompucźu z Roma wjeſelach ſo, zo budźe mi móžno, tež jene
najſpodźiwniſchich měſtow ſwěta — Venedig, po prawym ♣Venezia♠ widźecź.
Byrnje cžłowjek wo tym měſcźe hižo cžitał abo je we wobrazach
wobhladował, bywa tola wſchudźom pſchekhwatany a wjele lěpje powucženy,
hdyž ma woprawdźitoſcź pſched wocžomaj.

Do Venediga njemóžeſch, kaž je znate, ze žaneje ſtrony z wozom dojěcź,
dokelž woda te ſame wobdawa; hakle w nowiſchim cžaſu bu dołhi viadukt
abo móſt (hodźinu pěſchoho pucźa) po mórſkich niłcžinach twarjeny za
železnicu. Hdyž po moſcźe jědźo do mórſkeje wody hladaſch, je cžaſto dno
widźecź; woſebje pſchi wotliwje (kóždodźeńſkim dwojim woteběranju wody)
pokazuje ſo tu a tam wokoło Venediga bahno a pěſcžina, kiž je w cžaſu
pſchiliwa zaſy z wodu pſchikryta. Pſchi brozy, hdyž zhniłe roſtliny a
druhe wěcy pſchipłuwaja, druhdy derje njewonja.

Na dwórniſchcźo dojěwſchi dyrbjachmy ſwoje kofry k pſchehladanju
wotewricź; tež kurjachu nas khwilu tam z chlorkalkom, dokelž ſo cholery
z cuzby bojachu. Za wozom tam njepytaſch, ale za cžołmom; dwaj ſylnaj
pachołaj wzaſchtaj naſche wěcy a my ſydźechmy ſo do jeju cžołmika, kiž
nas po cyłym měſcźe do hoſcźenca, wot nas wuzwolenoho, dowjeze. Naſch
hoſcźenc namakaſche ſo na kraſnym měſcźe, w najžiwiſchim dźělu cyłoho
měſta z wuhladom na morjo.

Prjedy hacž ſebi měſto wobhladamy, dopomnju cžitarjow z krótka na
ſtawizny měſta. Venedig naſta w 5. lětſtotku, hdyž ſo tam na lagunach
(niłkich měſtnach) a kupach ludźo pſched Hunnami a druhimi dźiwimi
ludami khowachu a woſady tworjachu. Po cžaſu na kóncu 6. lětſtotka bu z
toho ſwobodne pſchekupſke měſto. Najwoſobniſchi měſchcźenjo dachu ſebi
mjeno „Nobili“ a tworjachu wyſoku radu tuteje republiki. Na cžole
ſtejeſche wuzwoleny wjeŕch na cžas žiwjenja z mjenom ♣Doge♠ (wupraj:
Dodźe), wójnſki a potom tež civilny wjedźicźeŕ. Wuſtawa abo politiſke
zrjadowanjo měſta pomhaſche joho wulkoſcź a móc rozſchěricź, tak zo bu
Venedig prěnje pſchekupſke měſto na cyłym ſwěcźe. Wokoło l. 1400
ſłuſcheſche k republicy: pſched krótkim hiſchcźe tak mjenowana
Venecianſka, Dalmatiſka (ſłowjanſki kraj), Morea, Kandia, Cyprus a druhe
punkty turkowſkogrichiſkeje połkupy. Na wſchitkich morjach zmahowaſche
ſo venedigſka khorhoj ze kſchidłatym lawom ſ. Marka; pſchetož tohole
ſcźenika, kiž ma lawa hako znamjo, wuzwoli ſebi republika za patrona.
Hdyž pſchekupſtwo z Aſiju a Afriku wjacy po ſrjedźnokrajnym morju a
pſchez Venedig njeńdźeſche, ale pſchez wjecžorne kraje (Portugal, potom
Holland a Jendźelſku); pocža móc a ſława Venediga ſpadowacź. Hdyž
Bonaparte w Italſkej z Rakuſchanami wojowaſche a we Venecianſkej ſo
zběžk pſchecźiwo Francȯzam pokazowaſche, bu republika zběhnjena. Pod
francózſkim knjejſtwom pſchekupſtwo jara woteběraſche. Po zbicźu
Napoleona (Bonaparte) bu Venecianſka rakuſkomu khěžorej <pb n="83"/>we
winſkim měrje data a Venedig je ſo pod nim zaſy trochu pozběhnył. W
njeměrnych cžaſach zezrawi pak tež Venedig za revoluciju a italſcy
zběžkarjo dźeržachu měſto wot 22. měrca 1848 do 28. auguſta 1849;
zaſydobycźo Venediga zapłacźi 20,000 rakuſkich wojakow ze ſwojim
žiwjenjom. Wot toho cžaſa pak warjeſche ſo tam pſchecy za nowu
revoluciju, a wo nju mějeſche advokat Manin najwjetſchu „zaſłužbu.“
Tohodla widźachmy tež wyſche duri teje khěže, hdźež je wón bydlił,
italſke napiſmo na kamjentnej tafli zaſadźene, kiž wo khěžorſkim
knjejſtwje rjenje njerycžeſche. We francózſkoſardinſkej wȯjnje z
khěžorom 1859 běſche tež we Venedigu krótki zběžk. Hakle w lěcźe 1866
ſta ſo Venedigej a Italcžanam po woli; cyła Venecianſka bu k
nowopjecženomu italſkomu kraleſtwej pſchidźělena, zo by z nim ſwoju
cźežu njeſła!

Venedig zda ſo, kaž by ze ſwojimi tórmami a palaſtami z morja roſtł.
Khěžow a palaſtow, kiž na mócnych kolikach a we hłubokoſcźi na krutych
zakładach wotpocžuja, je tam 15,000 ze 130,000 wobydlerjemi (z cžaſami
je jich 200,000 było). Za tſi hodźiny móže ſo wokoło měſta wobjěcź.
Znutska měſta je drje druhdy wuzka kamjeńtna ſchcźežka, tola pěſchi ſo
daloko njekhodźi; kóždy wjetſchi wobſedźeŕ ma ſwoju barku abo gondolu
(cžołmik) a za druhich ſu někotre ſta k najimanju, tak zo njetrjebaſch
dołho na nju cžakacź. Zo by ſpěſchniſcho jěł, njeſpokoj ſo z jenym
wjeſłowarjom (gondolierom), ale žadaj dweju. Kanalow, po kotrychž ſo kaž
po haſach jězdźi, je 147; wone tworja tſi wulke kupy (inſule) a 114
małych, kotrež poſleniſche ſu pſchez 378 wyſoko wjelbowanych kamjeńtnych
moſcźikow zjenocźene, tak zo móža cžołmiki derje pod nimi jěcź. Laguny
(t. r. bahna, niłcžiny, niłke dźěle morja) wokoło měſta ſu 5½ mile dołhe
a 2 mili ſchěroke. Pſchecźiwo wotewrjenomu morju je Venedig pſchez dołhu
wuzku kupu Lido, kaž tež dale wonka pſchez wyſoke hacźenja (♣murazzi♠)
zakitany; poſleniſche ſu dwě mili dołhe, 20—25 łochcźi ſchěroke a 15
łochcźi wyſoke ze załožka, a ſu hako połwóſma łochcźa wyſoke nad wodu
widźecź. K tomu pſchińdu hiſchcźe někotre nowiſche hacźenja. Wulke
mórſke łódźe maja pſchiſtaw k połnocy pſchi Lido a k połdnju pola
Malamocca; małe parołódźe pſchińdu po wuzkej ſmuzy hacž k blizkoſcźi
ſrjedźnoho měſta.

Schtož ſuche pucźe naſtupa, namaka ſo tam jene wulke torhoſchcźo, ♣Ia
piazza di san Marco,♠ a 40 małych. Suchich haſow je mało a wone ſu tež
jara wuzke a zwjetſcha krótke. Torhoſchcźa a haſy maja z wjetſcha rjanu
podłohu (pleſtr) z wulkich quadrow abo z asphalta.

Wjetſchi dźěl měſta pſcherězuje wulki kanal (♣Canal grande♠) kaž hłowna
haſa we podobnoſcźi łacźanſkoho ♣S.♠ Pſchez tónle kanal wjedźetaj dwaj
wulkotnaj moſtaj, bjeztymzo je druhi kanal, pſchez kotryž ſo k tſecźej
wulkej kupje ♣Giudecca♠ (praj: Dźudeka) jědźe, jara ſchěroki a tohodla
žanoho moſta njedoſtanje. Móſt Rialto je w lětach 1588—91 z marmora na
12,000 kołach (kolikach), z jenym wobłukom 148 ſt. dołhi, 43 ſchěroki a
30 nad hładźinu (Waſſerſpiegel) twarjeny a ma dwaj rynkaj kamjeńtnych a
z wołojom krytych pſchedawaŕnjow (♣bottega♠, klamow), kotrež móſt do
tſjoch pucźow rozdźěla. Druhi wulki móſt je hakle 1854 twarjeny, a to ze
železa.

(Pokracžowanjo.)

<pb n="84"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Amerikanſki biſkop k. Demers, wo kotrymž běſche w poſlenim
cžiſle rycž, je potom tež w klóſchtrje Marijnej Hwězdźe pobył a někotre
dny pola nas na tachantſtwje pſchebywał. Wot nas je ſo wón zaſy pſchez
Dreždźany a Lipſk do wjecžornych krajow podał.

Z Budyſchina. Naſtawk z poſlenjeju cžiſłow „Jutrowna ſwěca“ wot k.
kapłana Ducžmana je z pſchidatymi ſwjecźeńſkimi modlitwami hako woſebita
knižka wuſchoł. Płacźizna je 1 nſl.

Z Budyſchina. Wóndanjo doſtachmy wot kapłana Storcha druhu knižku wo
Philippsdorfje a tamniſchich ſpodźiwnych podawkach. W krótkim wuńdźe
ſerbſki wucźah z prěnjeje a druheje knižki k. Storcha. Cžěſki a pólſki
pſchełožk ſo tež wocžakuje.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Towaŕſtwo rjemjeſlniſkich je rjanu wulku khěžu na
Reinhardſkej drozy kupiło a pſchecźehnje ſo tam hižon 1. julija.

Z Plauena. Tež tudy je ſo towaŕſtwo rjemjeſlniſkich załožiło. Joho
präſes je kapłan ♣P.♠ Józef Müller.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Z naſchoho ſerbſkoho ludu ſtej ſo zaſy dwě knježnje do Niſſy
(Neiße) podałej, zo byſchtej zaſtupiłej do klóſchtyrſkoho rjadu a ſwoje
žiwjenjo Bohu a khudym wopuſchcźenym cžłowjekam woprowałej. Wonej
rěkatej Madlena Micžec z Němcow a Hana Konjechtec z Ralbic. Wobej ſtej
horjewzatej do towaŕſtwa ſwjateje Hilžbjety, kiž ſo tež mjenuje
„towaŕſtwo ſchěrych ſotrow.“ Knježny z tutoho towaŕſtwa ſu tež w
Dreždźanach we józefinſkej wucžeŕni a we katholſkej lěkowaŕni, hdźcž
ſchuleŕſke dźěcźi, ſyrotki a khorych wothladaja. Wulka a dźiwna je boža
miłoſcź, kotraž we tym nětcžiſchim cžaſu nuzy, horja a hubjenſtwa
ſtajnje duſche wubudźi, kiž wſchitko woſtajiwſchi Jězuſa ſcźěhuju a ſo
hako wopory za ſwojich cźeŕpjacych ſobucžłowjekow podawaju. A tajke
cžiſte wopory ſu Bohu ſpodobne, kaž ſwětej wužitne! ♣F. S.♠

Z Kulowa. We naſtupanju naſchoho pohrjebniſchcźa je kralowſke
miniſterſtwo we Barlinje nětk wuſudźiło, zo na dlěſchi cžas ſnadź na 10
abo 15 lět, žane cźěła njeſmědźa wjac na pohrjebniſchcźu wokoło farſkeje
cyrkwje pohrjebane bycź, ale zo wſchně cźěła, małe kaž wulke, ſo khowacź
dyrbja na pohrjebniſchcźu pſchi małej cyrkwi ſwjatoho kſchiža pſched
budyſkimi wrotami. Budźe tohodla tele pohrjebniſchcźo z dobom
powjetſchene a změja tam wot prěnjoho junija wſchě cźěła naſchich
woſadnych wotemrjetych měſto wotpocžinka. Hacžrunje woſada ſo hłuboko
rudźi, zo njeſmě wjac ſwojich lubych pohrjebacź we blizkoſcźi farſkeje
cyrkwje, hdźež ſo kemſche dźerža a bože ſłowo ſo prěduje: dha je tola
tele poſlenje wuſudźenjo miniſterſtwa nam ſpodobniſche, hacž tame
prěnje, po kotrymž bě ſo za pſchedrohe <pb n="85"/>pjenjezy (t. r.
nimale 2000 tolerjow) kupicź dyrbjało nowe pohrjebniſchcźo khětro daloko
wot měſtacžka a farſkeje cyrkwje, hdźež boži dom abo khapałka njeſteji a
hdźež pſchewodźenjo cźěłow woſobnje pſchi hroznym wjedrje a pucźu bě
jara wobcźežne było.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Morawſka. Zańdźeny tydźeń wumrje ſławny cžěſki ſpiſowaŕ, profeſſor ♣Dr.♠
Suſchil w Brünnje, załožeŕ tamniſchoho towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.
— Dźeń 12. meje zemrje ſwjecźacy biſkop Thyſabaert we Wołomucu, 70 lět
ſtary, biſkop wot lěta 1842.

Z Barlina. Dopołdnja 7. meje wokoło 10. hodźiny zapali ſo tudy w jenej
mydłaŕni z rołkow wuſtupjeny gaz abo płun. Tſi parſchony buchu pſchez to
morjene a 17 bu ranjenych, wot kotrychž ſu tež hižo tſi wumrjełe. Pſched
wjecžorom pſchińdźe jena ſłužowna holcžka do cyrkwje na mejſku
pobožnoſcź a ſtaji płakajcy jara rjany róžowy pjeńcžk na wołtaŕ.
Praſchana, cžohodla płacže, wotmołwi wona: Ja buch dopołdnja wot mojoho
knjejſtwa do tamneje mydłaŕnje póſłana, hdźež je ſo dźens te njezbožo
ſtało. Na pucźu dźěch tu nimo cyrkwje a pſchińdźe mi myſlicžka: „Dźi
nuts a wuſpěwaj jandźelſke powitanjo, wjecžor tola khwile nimaſch, zo by
na mejſku pobožnoſcź ſchła.“ Ja zaſtupich a wuſpěwach jandźelſke
powitanjo, potom dźěch k tej mydłaŕni. Hdyž ſo tej ſamej pſchibližowach,
ſta ſo žałoſny praſk. Hdy budźich te jandźelſke powitanjo njeſpěwała,
bych runje k njezbožu pſchiſchła a nětk w cźělnej komorje ležała. A zaſy
płakaſche a ſmějeſche ſo, k tomu prajicy: „ach, ſchto budźiſche moja
macź prajiła, hdy bych ja wumrjeła.“

Z Barlina. Teſtament knježny Nürnbergec, kotraž je wot cžaſa ſwojoho
pſcheſtupjenja pſched 16 lětami tudy wjele jałmožny dawała, wopſchija
tute wotkazanja za tudomne katholſke wuſtawy: 50,000 toleri k załoženju
katholſkoho gymnaſia; 3000 tol. za ſyrocźacy dom; 200 tol. za dom
knježnow dobroho paſtyrja w Charlottenburgu; 200 tol. za hȯjeŕnju; 100
tol. za khapałku w Moabicźe; 100 tol. za khapału ſ. Matija.

Schlezynſka. Khapałka w Eckwerksheide, hdźež je ſo tón hižo wopiſany
dźiw ſtał, ma we ſebi hnadne ſwjecźatko ♣Virgo fidelis♠ (ſwěrna
Knježna), kotrež je tam pſched wjacy hacž ſto lětami darjene wot jenoho
zemjana z Lutzenkirch. Hdyž bě Lutzenkirch 12 lět ſtary był, běſche je
hako firmowanſki dar wot biſkopa w Raabje (we Wuheŕſkej), pozdźiſchoho
kardinala Sinzendorfa doſtał. Wone je dźěłane po hnadnym ſwjecźatku ſ.
Marije, kotrež ſo w biſkopſkej cyrkwi w Raabje namaka. W zaṅdźenym
lětſtotku hižo je wjele próſtwow we khapałcy w Eckwertsheide
wuſłyſchanych było, ſchtož tamniſche votivne abo lubjene dary
dopokazuja. W lěcźe 1867 ſu nětko nowu khapałku pódla ſtareje
rozpadowaceje twaricź pocželi z dźěla z khapalnoho zamoženja a z dźěla z
dobrowólnych pſchinoſchkow.

Z Frankfurta nad Majnom. Za tudomne miłoſcźiwe ſotry, kiž běchu hacž
dotal we wotnajatej khěži, je ſo woſebite twarjenjo kupiło, kotrež nětk
klóſchtyrſke zarjadowanjo doſtanje. — We blizkim Bokenheimje, hdźež je
1600 katholikow, ſpocžina ſo rjana katholſka cyrkej twaricź.

<pb n="86"/>

Würtembergſka. We hłownym měſcźe Stuttgartu dyrbi ſo nowa katholſka
cyrkej twaricź, kiž budźe 130,000 ſchěſnakow płacźicź, a k tomu je hižon
100,339 ſchěſnakow nawdatych.

Pólſka. Faraŕ z Modliborzyc běſche po ruſowſkej ſwětnej kazni tſi
prědowanja, kotrež chcyſche martrowny tydźeń dźeržecź, měſac prjedy
„naczelnikej“ (wjedźicźerjej abo wyſchſchomu zaſtojnikej) majorej
Kamienſkomu do Janowa k cenſurje (rozſudźenju) póſłał; ale prědowanja
njepſchińdźechu wrócźo pſchi bliženju bołmoncžki. Hdyž nětk faraŕ
naczelnika w tej naležnoſcźi proſcheſche, doſta pſchez kozaka piſowne
wuſudźenjo: „Naczelnik nima nětk khwile rukopiſy pſchehladacź, a maja
tohodla te prědowanja cyle wupanycź.“ Faraŕ dyrbjeſche wězo poſłuchacź;
pſchetož hdy by ſebi zwažił, ſłowcžko w cyrkwi prědowacź, by do jaſtwa
pſchiſchoł a dale transportirowany był.

Rakuſka. Khěžorſtwo zrawi k ſpodźiwnym žnjam. Khěžor je po dołhim
rozmyſlenju nowe, cyrkwi njepſchecźelſke tſi zakonje, tak mjenowany
mandźelſki, ſchulſki a konfeſſionalny zakoń wobtwjerdźił. Nětko je wón
jenoho póſłanca do Roma póſłał, zo by tam rozeſtajał, kak je daliſche
wotſtorkowanjo wobtwjerdźenja njemóžne było. Hdyž budźe privatne
wupowjedanjo w Romje nimo, potom zapocžnje ſo hakle officialne
(zaſtojnſke) jednanjo bjez bamžom a khěžorom. Zo z tych nowych
khěžorſkich zakonjow nicžo dobre njewocžakujemy, ſměmy hako katholikowje
prajicź. — Na dnju, na kotrymž ſo podpiſanjo ſpomnjenych zakonjow ſta,
zemrje we Winje zapoſłanc Mühlfeld, kotryž je te ſame pomhał
pſchihotowacź.

Z Wina. Wot někotroho cžaſa pſchebywa tudy znaty němſokatholſki prědaŕ
Jan Ronge, zo by nowu woſadu załožił. Móžno, zo ze ſwojej błudnej wucžby
tola cžródku popadnje, dokelž tam nětko cyrkwi njepſchecźelſki duch
knježi. — Powjeda ſo, zo je bamžowy nuntius (póſłanc) hižo proteſt
pſchecźiwo płacźiwoſcźi tych wuwołanych nowych zakonjow kanclerjej
Beuſtej pſchepodał.

Galiciſka. Grichiſkokatholſka (z Romom zjenocźena) diöceſa Chełm w
Pólſkej je nětko biſkopa doſtała, hdyž je lěta dołho woſyrocźena była.
Wuzwoleny bu k. Michał Kuziemſki, tachant kapitla we Lwowje.

Khrowatſka. We Zagrjebje (Agram) załožuje ſo pſchez duchownych towaŕſtwo
ſ. Hieronyma k wudawanju knihow za katholſki lud. Na wobkrucźenjo
wuſtawkow abo ſtatutow, kotrež běchu ſwětnej wyſchnoſcźi podali, ſu dwě
lěcźe cžakacź dyrbjeli!

Tyrolſka. Měſchcźanſka rada w Innsbrucku porokowaſche klóſchtram, zo tak
wjele pſchikhadźacym khudym jěſcź dawaja a z tym próznoſcź a
proſcheŕſtwo podpjeraja. Duž wotpokazachu klóſchtry na jenym dnju
wſchěch khudych a póſłachu je na radnu khěžu k wobjedu. Na to pſchińdźe
jedyn z radźicźerjow do klóſchtrow a proſcheſche je z hładkej rycžu, zo
bychu khudym z nowa jěſcź dawali.

Z Roma. Młody jendźelſki lord Henry Beaumont, kotrohož nan bě w lěcźe
1851 wot katholſkeje cyrkwje wotpadnył, je 23. hapryla tudy katholſke
wěrywuznacźo wotpołožił. Hdyž joho nan wotpadźe, běſche Henry hakle tſi
lěta ſtary a bu tohodla proteſtantiſcy wocźehnjeny. Dźeń 25. hapryla bu
wón wot kardinala Reiſacha firmowany.

<pb n="87"/>

Z Roma. Bjez bamžowymi zuavami (pſchez 4000 muži) je 1005 Francózow, 574
Belgicžanow (po narodnoſcźi zwjetſcha tež Francózojo), 150 z Britiſkeje,
110 Němcow, 12 Americžanow, 9 Italcžanow atd. Najwyſchſchi officirojo ſu
z Francózſkeje.

Z Roma. Byrnje njepſchecźelſke nowiny druhdy powjedałe, zo je bamž
khory, dha je wón tola ſtrowy, pſchetož hewak njeby tak dołhe rycže
dźeržał, kaž ſkoro kóždy tydźeń w romſkich nowinach ſteja. Wón je tež z
tajkeje ſwójby, zo móžemy ſo hiſchcźe wyſchſcheje ſtaroby za naſchoho
ſwjatoho wótca nadźecź. Jedyn joho bratrow je w 85. lěcźe a druhi w 81.,
ſotra pak, hrabina Benigni, je 78 lět; joho nan zemrje w 85., joho macź
w 84. a joho dźěd w 97. lěcźe ſwojeje ſtaroby.

Z Roma. Hdyž běſche kardinal Reiſach w měrcu 40 prjedy proteſtantſkich a
lětſa k naſchej cyrkwi wobrocźenych wojakow firmował, wozjewi ſo znowa
30 proteſtantſkich wojakow pola jenoho kapucinarja, zo chcedźa wo
katholſkej wěrje rozwucženi bycź a potom tež pſcheſtupicź. — Bamž je
lěkarjam a wothladarjam židowſkeje woſady w Romje, kotſiž ſu ſwojim na
choleru khorym wěrybratram pomocni byli, złotu zaſłužbnu medaillu
ſpožcžił z tymle napiſmom: „Schtóž wot mora zapſchijatym pomoc poſkicźi,
doſtanje wot Boha ſwoje myto.“

Z Roma. Kardinal Andrea je 15. meje, hdyž ſo zwonka měſta
pſchejězdźowaſche, nahle ſkhorjeł a po domojwrócźenju wjecžor wumrjeł.
Někotre dny prjedy běſche wón hiſchcźe pola bamža a doſta dowolnoſcź, w
lětnim cžaſu w Sorrentu pſchebywacź. Wón bě 1812 w Neapelu rodźeny a wot
1852 kardinal.

Z Roma. Bamž běſche po nazymſkich bitwach ſwój kraſny hród Quirinal hako
ſchpital za rekonvalescentow (t. r. na pucźu wuſtrowjenja ſo namakacych)
poſtajił. Hdyž wóndanjo cyle wuſtrowjeni ſchpital wopuſchcźichu, dachu
ſo bamžej pſchedſtajicź, a wón powita jich z tutymi wutrobnymi ſłowami:
„Moje lube dźěcźi! Bamž praji wam dźak. Wy ſcźe ſo wutrobicźe bili a
bamžej wulke wopokazma pſchiwiſnoſcźe podali. Zawěrno, kotra
pſchiwiſnoſcź móže wjetſcha bycź dyžli ta, hdyž za pſchecźela ſwoje
žiwjenjo daſch. Wy ſcźe wěc prawa, prawdoſcźe a wěrnoſcźe zmužicźe
zakitali. Hdyž k ſwojim ſwójbam ſo wrócźicźe, pſchinjeſcźe jim
požohnowanjo naměſtnika Khryſtuſowoho, kotryž wam je we cyłej połnoſcźi
ſwojeje wutroby dawa.“

Z Roma. Nětko ſo z wěſtoſcźu powjeda, zo bamž lětſa na ſ. Pětra wozjewi,
zo budźe powſchitkowna cyrkwinſka zhromadżizna (koncilium) w lěcźe 1869.

Z Roma. Na žadoſcź bamža dźerža ſo w jendźelſkim duchownſkim kollegiju
woſebite modlitwy za wobrocźenjo Wulkeje Britaniſkeje k naſchej cyrkwi.

Jendźelſka. Za katholſku cyrkej we Schottlandźe, kotraž dotal pod
arcybiſkopom we Londonje ſtejeſche, poſtaji ſo woſebite arcybiſkopſtwo,
a biſkop Lynch w Karſtars ſo hako tajki mjenuje, kiž dyrbi tute wyſoke
doſtojnſtwo doſtacź.

Jendźelſka. Pod mjenom „pokładnica k zakitanju ſwjatoho ſtoła“ je ſo w
Londonje pod pſchedſydſtwom lorda Dembinga towaŕſtwo załožiło, kiž je
hižo 4400 puntow ſterlingow nahromadźiło, zo bychu ſo z tym tſělby za
bamžowe wójſko kupiłe.

Z Jeruzalema. Z pomocu jałmožny, w katholſkich krajach nawdateje, ſu
někotre cyrkwje a khapały w Paläſtinje a Syriſkej porjedźene a někotre
natwa<pb n="88"/>rjene. Franciſkanojo maja dowolnoſcź k znowatwarjenju
cyrkwje we Kana w Galilejſkej; hoſpic we Tiberiasu ſu belgiſcy
katholikojo nimale dotwarili; biſkop Valerga twari hodźinu wot Nazaretha
cyrkej ſſ. Jana a Jakuba; karmelſcy mnichojo ſu na tym měſcźe, hdźež
woheń z njebjes Eliasowy wopor zapali, Boži dom natwarili; wyſchſcha z
rjada žónſkich z Nazaretha je w Beirutu nowy klóſchtyr załožiła; Alfons
Ratisbonne je w běhu 10 lět na měſcźe, hdźež Pilatuſowy hród ſtejeſche,
cyrkej ♣Ecce homo♠ dokonjał.

Połnócna Amerika. W zjenocźenych ſtatach je nětko 30 duchownſkich
ſeminarow, z kotrychž je 14 theologiſkich a 16 za pſchihotowace lěta; w
nich wucži pſchez 100 profeſſorow, w tych wyſchſchich ſeminarach je
blizko ſydom ſtow theologow a kandidatow.

Połnócna Amerika. W Nowym Havenje dźeržachn pſched krótkim ſobuſtawy
paulanſkoho rjada miſſion, pſchi kotrymž 8000 woſobow ſwjate ſakramenty
doſta; ſcheſcźo proteſtantojo buchu do katholſkeje cyrkwje pſchiwzacźi a
něhdźe 1000 woſobow wotpołoži ſlub, zo njebudźa žane wopojace napoje
(palenc atd.) wjacy wužiwacź. — We Staffordu Springsu bu nowa katholſka
cyrkej poſwjecźena wot biſkopa Farlanda. — We Dubuque (ſtat Jowa)
ſkładowachu tamniſchi woſadni w cyrkwi za nuzucźeŕpjacych w rańſchej
Pruſkej, pſchi cžimž ſo 70 dollarow zeńdźe; koncert, k tomu kóncej
dawany, wunjeſe 150 dollarow. W tym ſamym měſcźe zhromadźichu 72 dźěcźi,
kiž běchu prěni krócź k božomu blidu byłe, 66 dollarow za ſwjatoho wótca
a pſchepodachu je ſwojomu duchownomu k wotpóſłanju. — W haprylu wotpóſła
redakcija „Volkszeitung“ we Baltimore do Roma 1200 dollarow hako pětrowy
pjenježk; arcbiſkop w Nowym Orleansu wotpóſła tam 2000 dollarow a zběrki
w diöceſy Cincinnati wunjeſechu w cyrkwjach na jutrownych dnjach pſchez
6000 dollarow. To ſu wopory!

Połnócna Amerika. Katholikojo w Richmondu a joho wokolnoſcźi ſu pocželi
nowu cyrkej twaricź. Tež w Charlesu (ſtat Minneſota) je twar noweje
cyrkwje wobzamknjeny. — Pſchi poſlenim miſſionje w Nowym Orleansu
pſcheſtupi 12 proteſtantow do katholſkeje cyrkwje. — Cžěſka woſada we
Milwaukee je za ſwoju cyrkej nowe zwony doſtała.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. (186. Michał Schewcec z Miłocżic;) 209.
zahrodnik Jurij Kral z Pěſkec; 210. Marija Kalic z B.

Dobrowólne dary: k. knihicźiſchcźeŕ Donnerhak w B. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcz̓eni: G. Mikł., ſ. Vincenca Kreibicha z B.; G. E.
Wjacſław, ſ. Wjacſława Schönfeldera z B.; M. M. Jakub, ſ. murjerja
Michała Horjeṅka z B. — Wěrowanaj: G. B. Beckert a H. M. Amalia
Meſſerſchmiedec z B. — Zemrjety: Jakub Zarjenk, cyhelniſki miſchtyr z
Hrubjelcžie, 69 l.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 12. 20. junija 1868. Lětnik 6.♠

Wopytanjo Venediga.

(Skóncženjo.)

Kóždy cuznik pyta ſebi najprjedy kraſne, z trachytowymi a marmorowymi
quadrami pokładźene torhoſchcźo ſ. Marka. Wone je 540 ſtopow dołhe a ma
na jenym kóncu 174 a na druhim 252 ſtopow ſchěrokoſcźe. Ze tſjoch
ſtronow wobdawaja je marmorowe palaſty najwyſchſchich zaſtojnikow a na
ſchtwórtej ſteji cyrkej ſ. Marka. Pſchizemja (♣parterre♠) tychle
palaſtow wobſteji z wobłukowych khódbow (Bogengänge, Lauben), w kotrychž
je wjele khofejownjow a pſchedawaŕnjow. Torhoſchcźo ſ. Marka je
ſrjedźiſchcźo wſchoho žiwjenja we Venedigu. Z wjecžora měſchcźenjo a
cuzy ſem khwataja. Z kóždeje khofejownje ſtajeja blida a ſtólcy na
torhoſchcźo won, tak zo je z nimi ſkóncžnje cyle napjelnjene;
najwoſobniſchi wjeŕch abo zemjan, kaž khudy rjemjeſlnik wužiwa tudy ſwój
ſorbetto (zmjerzlinu, Eis) abo granita (połojcžnu zmjerzlinu).
Pſchipódla pſcheſcźěhaja woſebje cuzych wſchelacy pſchedawarjo muſchlow,
parlow a ſchkleńcžanych wěcow. Wokoło 9. hodźiny je torhoſchcźo cyle
połne, dokelž tehdom zapocžina ſo koncert wojeŕſkeje hudźby, kotryž do
połnocy traje. Wulke kandelabry a někotre ſta gazowych płomjenjow dawaja
doſcź ſwětła. Rano a dopołdnja je na torhoſchcźu mało žiwjenja. W dwěmaj
popołdnju pſchilecźa cžródy hołbjow ſem, dokelž tehdom ſo jim z
dźakownoſcźe na khóſty měſta zorno ſypa. Powjeda ſo mjenujcy, zo je w
ſpocžatku 13. lětſtotka venedigſki admiral Dandolo pſchi woblehnjenju
Kandije wažne póſelſtwa z tuteje kupy pſchez liſtynoſcheŕſke hołbje
doſtał, kotrež ſu wjele k pſchedobycźu pomhałe. Z wozjewjenjom dobycźa
póſła wón tele hołbje do Venediga, kotrychž potomnicy dotal jědź
doſtanu; wone hnězduja na wokolnych twarjenjach.

Na raniſchej ſtronje tohole torhoſchcźa ſteji cyrkej ſ. Marka (♣Basilica
di S. Marco♠), w byzantinſkim waſchnju w 10. lětſtotku zapocžata a w 14.
z gothi<pb n="90"/>ſkimi pſchidawkami bóle wutwarjena. Wona ma pjecź
kulotwarow (Kuppeln), 500 marmorowych ſtołpow, rjane wjelby, wulke
moſaikowe wobrazy na złotych polach ze 10. a pozdźiſche ze 17. a 18.
lětſtotka. Płonina wſchěch tychle moſaikow znutſka a zwonka by 40,000
ſchtyriróžknych ſtopow hromadźe wucžiniła. Pſched cyrkwju ſteja tſi
wyſoke cedrowe žerdźe na moſaznych podſtawkach z lěta 1505; na nich
běchu w prjedawſchich cžaſach khorhowje tſjoch kraleſtwow Cyprus, Kandia
a Morea pſchicžinjene, kotrež běſche Venecianſka pſchedobyła. Wyſche
hłownoho portala (wrotow) cyrkwje ſu ſchtyri moſazne, połtſecźa łochcźa
wyſoke konje Lyſippa. Te ſame běchu romſcy khěžorojo Gricham wzali a
potom w Romje poſtajili; khěžor Konſtantin da je do Konſtantinopla
pſchinjeſcź, z wotkelž je doge Dandolo 1204 do Venediga pſchewjeze;
Napoleon wza je 1797 ſobu do Pariza a 1815 da je khěžor Franc na cyrkej
ſ. Marka ſtajicź. Zo ſu w cyrkwi nutſka kraſne moſaikowe a druhe
wubjerne wobrazy, ſym hižo prajił. Cyrkej je 96 krocželi dołha a 80
ſchěroka. Pſched hłownym wołtarjom ſtejitej dwě prědaŕni (klětcy) z
rjanoho marmora. Dokelž běchmy tež na jenu njedźelu we Venedigu,
mějachmy pſchiležnoſcź, tam italſke prědowanjo ſłyſchecź. Prědaŕ, jedyn
kanonikus, rycžeſche ſedźo a mějeſche ſwoje prědowanjo pſched ſobu na
pulcźe. Kaž wſchudźom we wulkich měſtach, tak tež tudy lud na Božej
ſłužbje a prědowanju tam a ſem khodźeſche, njepſchińdźe w prawym cžaſu a
njewucžaka ani Božu mſchu ani prědowanjo.

Njedaloko cyrkwje ſ. Marka pozběhuje ſo 304 ſtopow wyſoki ſchtyriróžkny
zwonowy tórm (♣Campanile♠), woſebje ſtejacy, nic cyrkwi pſchitwarjeny.
Horjeka móžachmy derje pſchewidźecź měſto, laguny, dźěl adriatſkoho
morja a alpow, kaž tež hory pola Padua.

Wohladanja hódny je dale cžaſnikowy tórm z kónca torhoſchcźa ſ. Marka;
wón pokazuje hodźiny wot 1. do 24. Zwón, na kotryž ſo bije, je takrjec
na krywje tórma; njebije pak jón tórmaŕ, ale dwaj z moſaza lataj mužej.

Na mjeńſchim torhoſchcźu (♣Piazetta♠), kiž z torhoſchcźa ſ. Marka k
wulkomu kanalej wjedźe, ſtejitaj dwaj ſtołpaj; na jenym je znamjo
patrona republiki, kſchidłaty law, na druhich pak druhi patron, ſ.
Theodor. Jenu ſtronu torhoſchcźa twori hród dogeow (♣Palazzo Ducale♠),
230 ſtopow dołhi a 220 ſchěroki; załoženy bu w l. 800, potom pjecź krócź
zahubjeny a pſchecy rjeniſcho zaſy natwarjeny; nětcžiſchi twar je ze 14.
lětſtotka. Dołhe khódby na rjanych ſtołpach ſu na dwěmaj ſtronomaj; w
nich wotpocžuja wojacy a tež tón a druhi dźěłacźeŕ abo cžołmaŕ tam
poſpi. W dworje tohole hrodu ſu někotre wopomniki, kaž tež na ſkhodach
do horniſchich ſalow. Tam namakachu ſo něhdy wobydlenja dogeow a druhich
wyſokich zaſtojnikow republiki; nětko pak je to wſchitko muſeum a
galerija w dwěmaj poſkhodomaj. Wobrazy pſchedſtajeja z dźěla hiſtoriju
Venecianſkeje, a z dźěla ſu to hewak miſchtrowſke kruchi venecianſkich
wobrazarjow: Tiziana, Paolo Veroneſe, Tintoretto, bratrow Palma,
Pordenone, Baſſano a druhich. Knihownja wobſedźi bjez druhim wulke
bohatſtwo ſtarych wažnych rukopiſow.

Z hrodu dogeow wjedźe horjeka móſt žałoſcźow abo ſtonanjow (♣Ponte dei
Sospiri♠) do domu něhdy ſtraſchnych a nětko wjac njewužiwanych jaſtwow
ze tſěchu, z wołojowymi platami krytej, a tohodla žałoſtnje horcych.

<pb n="91"/>

Na pſchiſtorkowacym brozy, kiž ♣Riva dei Schiavoni♠ t. j. broh Słowjanow
rěka, je pſchihodna pſchekhodźowanka. We mnohich tu ſo namakacych
khofejownjach móžeſch łódźnikow (cžołmarjow) ze wſchelakich krajow
trjechicź. Na najdaliſchim wukóncu je zjawna zahroda (♣Giardini
Pubblici♠), mało wopytowana; wona nicžo woſebne nima, khiba někotre
aleje akacijow a klonow.

Wopiſanja hódne ſu dale arſenal, akademija, a wſchelake wuſtawy; ale my
jědźemy nimo a wobmjezujemy ſo na wopytanjo wažniſchich cyrkwjow.

Po cyrkwi ſ. Marka je najwjetſcha a najwoſobniſcha ♣S. Maria dei Frari,♠
franciſkanſka cyrkej ze 14. lětſtotka, bohata na wopomnikach,
rězbaŕſkich a wobrazaŕſkich dźěłach. Najſławniſchi je wopomnik Tiziana
(wumrjeł 1516), kotryž je jomu khěžor Ferdinand (nětko w Prazy žiwy)
twaricź wobzamknył w l. 1839, a kotryž je potom hakle w l. 1852
dokonjany był. Bjez ſchtyrjomi ſtołpami ſedźi tam Tizian, a wokoło njoho
figury, kiž nabožnoſcź (wěru), twarſtwo, rězbaŕſtwo a wobrazaŕſtwo
pſchedſtajeja. Na ſcźěnje ſu w reliefje tſi najſławniſche wobrazy
Tiziana: ſ. Marije do njebjes wzacźo (namaka ſo w akadamii), ſkóncowanjo
ſ. martrarja Pětra w lěſu (namakaſche ſo na hłownym wołtarju w cyrkwi
ſſ. Jana a Pawoła a je ſo wloni ſpaliło), a martraŕſtwo ſ. Ławrjenca (w
cyrkwi jeſuitow we Venedigu). Druhi nic mjenje ſławny je tam wopomnik
najwoſobniſchoho rězbarja ſwojoho cžaſa z mjenom Canova (zemrje 1822),
po joho ſamſnym nacźiſku zhotowjeny z marmora; wón je podobny na
wopomnik, kiž je Canova za arcwójwodku Chriſtinu w dwórſkej auguſtinſkej
cyrkwi we Winje natwarił, ale tola wjele wjetſchi.

Cyrkej ſſ. Jana a Pawoła je z 13. a z dźěla z 15. lětſtotka, gothiſcy we
tſjoch łódźach twarjena. Wona běſche pohrjebna cyrkej za dogeow a bu
tudy ♣requiem♠ za kóždoho z nich dźeržane. Duž ſo w njej najwjacy
wopomnikow namaka, kaž tež wubjerne wobrazy. Kaž ſmy piſali, je ſo wona
bohužel wloni wupaliła.

Wyſche tychle ſmy ſebi hiſchcźe wobhladali cyrkej ſ. Jurija, w kotrejž
je bamž Pius ♣VII.♠ w l. 1800 jenoho kardinala ſwjecźił; cyrkej ♣S.
Maria della Salute;♠ dale ♣Redemtore♠ (hdźež ſu tſi Madonny wot
Bellinia), ♣Salvatore, S. Maria dei Miracoli♠ (zaſtarſka, z powyſchenym
presbyteriom a dwěmaj klětkomaj, nětko z nowa kraſnje wudebjena), ♣S.
Crisostomo♠ z někotrymi wuſtojnymi reliefami); cyrkej jeſuitow ma
wołtarje a ſcźěny z marmora, a tež teppichi pſched wołtarjom a zawěſchki
na klětcy ſu tak rjenje z marmora wudypane, zo ſo kaž wuſchite zdadźa.

Zo bychmy tež do wotewrjenoho morja pohladali, wopytachmy kupu Lido,
dale kupu ♣S. Lazzaro♠, ¾ hodźinje wot Venediga zdalenu, hdźež je
armenſki klóſchtyr mechitariſtow ze znamjenitej orientalſkej knihownju a
knihicźiſchcźeŕnju, a ſkóncžnje do hiſchcźe daliſchoho měſtacžka Murano,
kiž je tež tak w lagunach twarjene kaž Venedig. Hdyž tam na małym
cžołmiku jědźechmy, pſchińdźe wětſik a woda ſo wyſoko žołmjeſche, ta zo
dyrbjeſchtaj wjeſłowarjej wſchě mocy napinacź. Na mokrym dompucźu do
měſta kolebachmy ſo wokoło kupy, na kotrejž je pohrjebniſchcźo za
Venedig. Tak dopomnichmy ſo na ſmjercź, w cuzbje kaž doma cžłowjekej
blizku. Nětko pak, na tele a druhe pucźowanjo myſlo a wam je powjedajo
dźakujemy ſo tomu, kiž je nas wſchudźom hnadnje zakitał, Bohu ſamomu.

Redaktor.

<pb n="92"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je ſo zańdźenu wutoru na ſchtyri
abo pjecź njedźeli do kupjelow we Karlsbadźe w Cžechach podał.

Z Budyſchina. Dreždźanſka „Conſtitutionelle Zeitung“ mějeſche we ſwojim
110. cžiſle (14. meje 1868) naſtawk, we kotrymž bu na katholſke
hornjołužiſke ſchulſke woſady rubane. Tſjo wucžerjo powjedaja tam, kak
je ſo jich towaŕſchej, wucžerjej B. we němſkej łužiſkej wſy S. zeſchło.
Tutón běſche ſo lěta dołho na ſwoje dotalne wobydlenjo wobcźežował a
ſkóncžnje tak daloko dotłócžił, zo bu jomu, hako druhomu wucžerjej,
khěža kupjena, a za zaſtojnſke wobydlenjo pſchihotowana a pſchipokazana.
Naſpomnjeny wucžeŕ ſo zapjeraſche, do nowoho wobydlenja zacźahnycź a
cžinjeſche nowe wobcźežowanja. Skóncžnje ſudniſtwo joho wěcy ze ſtaroho
wobydlenja wumjeta. — Na kotrej ſtronje je prawo było, njepſchepytujemy
tudy; to je wěc ſudniſtwow, do kotrychž je kóždomu pucź wotewrjeny,
komuž je ſo kſchiwda ſtała. — Budźiſche naſpomnjeny naſtawk tutón
podawk, byrnje wobſchěrniſcho powjedał, a pſchi tym na ſudniſtwo a na
ſchulſku woſadu we S. trochu poſwarjeł, njetrjebało ſo tudy wo tym dale
porycžecź. Tola, tamni tſjo „katholſcy“ wucžerjo pſchimaja we ſwojim
naſtawku wſchitke katholſke ſchulſke wokrjeſy we Hornjej Łužicy,
potajkim tež naſche ſerbſke. Najprjedy khwala woni lutherſke ſchulſke
wokrjeſy, měſchcźanſke a wjeſne, zo ſo wone wo wucžerjow ſwěru ſtaraja,
jich ſprawne žadanja zwólnje dopjelnjeja a jim ſamowólnje mzdu
pſchidawaja. Na to ſcźěhuje ſkóržba na wſchitke katholſke hornjołužiſke
ſchulſke wokrjeſy, dokelž žana z nich njeje „na najſnadniſche mzdy“
ſwojich wucžerjow tež wo nowy pjenjezk powyſchiła. Potom nałožuja tamni
tſjo wucžerjo na naſch katholſki lud ſłowa ſchulſkoho radźicźela
Kellera, „zo tutón lud wo ſchule[7]⁾ njerodźi a jej njerady wopory
pſchinoſcha, a by, hdyž by ſo hodźiło, ſchulu hako njetrěbny a wobcźežny
wuſtaw zahnał.“ Njewěmy, kak je ſo tamny naſtawk naſchej duchownej
wyſchnoſcźi ſpodobał, kotraž je zhromadna hłowa tutych hanjenych
wokrjeſow; tež njewěmy, ſchto na to naſche ſchulſke wokrjeſy praja,
kotrež lěto wot lěta rjany pjenjez na ſchule a jeje potrěbnoſcźe
wudawaja. Ale dźiwno, jara dźiwno ſo nam zda, kak cźile tſjo „katholſcy“
wucžerjo wſchitke katholſke ſchulſke wokrjeſy we Hornjej Łužiey, a z tym
wſchitke jich ſobuſtawy, potajkim wſchitkich katholikow we Hornjej
Łužicy hanja, z kotrychž ſu ſami wuroſtli a wot kotrychž ſo nětko žiwja.
Abo je ſnadź zahorjenjo za katholſku cyrkej, zo woni tak na katholſke
ſchulſke woſady rubaja? ♣H. D.♠

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Swjaty tydźeń božoho cźěła wobeńdźe ſo we naſchej woſadźe z
wulkej pobožnoſcźu a ſwjatocžnoſcźu. Boži dom ma pohlad rjaneje zahrody;
wſchě haſy měſtaſchka ſu wobſadźane z brězowymi hałzami a poſypane z
kwětkami a ze wſchelakim zelom; cžeſne wrota ſu natwarjene; wěncy a
pletwa cźahaju ſo <pb n="93"/>prěki pſchez drohi. Schtyri kraſnje
wudebjene wołtarje ſteja we budyſkej, kamjeńſkej, wojerowſkej a
zdźarowſkej haſy, k popołdniſchim božim ſłužbam pak twari ſo woſebity
wołtaŕ na torhoſchcźu pſchi Hórnikec wulkim železnym kſchižu. Po
wotdźeržanym prědowanju dopołdnja w woſmich zrjaduju ſo k proceſſionej
měſchnicy, ſpěwaŕſki a hudźeŕſki khór, radni knježa z palacymi ſwěcami,
12 rjemjeſniſke jednoty (innunki) ze ſwojimi khorhejemi a faklemi,
měſchcźanſcy tſělcy we uniformje a z tſělbu. Cźi poſleni pſchewodźeja
měſchnika, kotryž pod baldachinom (njebjom) khodźo najſwjecźiſchi
ſakrament w rukomaj njeſe, a hladaja na to, zo nichtó kraſny, dołho
wupſchěſtrjeny cźah njewobcźežuje a zo ſo cuzy lud, kiž ſo z
njekatholſkich wokołnoſcźow k tutej ſwjatocžnoſcźi cźiſchcźi a ju z nami
rady wobeńdźe, pſchiſtojnje zadźerži. Za měſchnikami žołmuje wěrjacy
kſcheſcźijanſki lud, mužojo a žony wotdźělene, nimale 3000 woſobow, we
najnutrniſchej pobožnoſcźi. Woni ſu wſchitcy najhłubſcho pſcheſwědſeni,
zo we tym najſwjecźiſchim ſakramencźe pod nizkej ſchtałtnoſcźu khlěba
pſchitomny je knjez Jězus Khryſtus z cźěłom a z krewju, kotryž je tutu
njewobſahnitu pótajnoſcź zeleny ſchtwórtk pſchi poſlenjej wjecžeri
nutsſtajił a we ſwojej wěrnej cyrkwi zawoſtajił hako ſtajne wopomnjecźo
ſwojeje njeſkóncžneje luboſcźe k nam cžłowjekam a hako najſłódſchu
cyrobu za naſche njeſmjertne duſche. Poklaknu tohodla a modla ſo k
ſwojomu zbóžnikej, kaž cžaſto wón nimo dźe we pótajnej ſchtałtnoſcźi
ſwjatoho woblatka abo z nim ſo ſwjate požohnowanjo dawa. Pſchez cyły
tydźeń dźerža ſo k cžeſcźi najſwjecźiſchoho ſakramenta bože ſłužby rano,
dopołdnja a popołdnju z wobkhadom po božim domje abo zwonka božoho domu.
Swjatocžnoſcź ſo napoſledku wobzanknje z prědowanjom a z khěrluſchom ♣Te
Deum♠ („tebje Boha khwalimy“). Po pſchikładźe tamneje žony we ſwjatym
piſmje, kotraž ſo kromy Jězuſoweje draſty dótkny, prajicy: „Dótknu-li ſo
jeno joho draſty, budu wuſtrowjena“, dadźa naſchi woſadni pſchez
měſchnika zela a wonjace kwětki ſo dótkacź pſchi tym ſudobju, kotrež
„monſtranc“ t. j. pokazowaŕ rěka a we kotrymž wuſtajene je bože cźěło, a
wobkhowaju je doma hako drohe wopomnjenki; njekatholſcy ludźo pak
wotłamaju ſej huſto wot mejkow, kiž pſchi wołtarjach abo we božim domje
ſtejachu, hałžki a měnja, zo tajke z božim cźěłom žohnowane hałžki a
pruty we najwoſobniſchej měrje wužitne ſu pſchi wotcźehnjenju jich
dźěcźi, ſchtož rnnje zaprěcź njecham. Zdychujmy wſchitcy z wutrobu:
Khwaleny budź Jězus Khryſtus we najſwjecźiſchim ſakramencźe toho
wołtarja wot nětka hacž do wěcžnoſcźe! Amen.

Z Barſchcźa. Pſchi ludalicženju 1867 běſche tudy 7669 wobydlerjow, a
bjez nimi 286 katholikow. Bjez tutymi njejſu ſobu licženi wobydlerjo
pſchedměſtow ſtaroho Barſchcźa a Zagory, hdźež je 176 katholikow, a
někotſi ſu w Noßdorfje. Za tutych katholikow bu w lěcźe 1849 tudy
miſſionſka ſtacija załožena, a bu na próſtwu wot woſady tudomna wjeſna
cyrkej k katholſkim kemſcham dobrocźiwje wotſtupjena. Hacž dotal běchu
ſo tudomni katholſcy najbóle kemſcham a ſakramentam do Brodow (Pförten),
dwě hodźinje wotležacych, dźerželi. Kemſche za katholſkich wotdźeržachu
ſo nětk tſi krócź za lěto, hacž do lěta 1857, hdźež buchu 15 krócźne
kemſche za lěto w katholſkej cyrkwicžcy poſtajene, dokelž běchu kemſche
pſchec ſylnje wopytane byłe. W lěcźe 1851 bu tudy katholſka wucžeŕnja
załožena, a ze 22 ſchuleŕſkimi dźěcźimi wotewrjena. Jich licžba je ſo
hacž do lěta <pb n="94"/>1868 na 85 pſchiſporiła. Hacž do lěta 1861
běſche wucžeŕnja we wotnajatym twarjenju, ale w tutym lěcźe bu z pomocu
katholſkoho hrabje Brühla nad Barſchcźom a Brodami a njeboh kardinala
Diepenbroka z Wrótſławy tudy katholſka wucžeŕnja natwarjena. Dokelž
katholikowje pſchecy pſchiběrachu, bu na to myſlene, zo by ſo tudy fara
załožiła a woſebita cyrkej natwariła. Twarniſchcźo, kaž tež pſchez 1000
tolerjow dari pomjenowany k. hrabja Brühl. A z pomocu joho ſwójby bu w
lěcźe 1857 katholſka cyrkej dotwarjena a poſwjecźena. Bjez dobrocźerjemi
mjenuja ſo tež hrabja Spee nad Heltdorfom a klóſchtyr Marijny Doł w
Hornjej Łužicy. Woſebitoho duchownoho doſta tudomna woſada hakle w lěcźe
1866; hacž dotal běſche tudy kapłan hrabje Brühla z Brodow woſadu
cyrkwinſcy zaſtarał. Hrabja dari tež hacž na dalſche nowomu fararjej
tudy jědź a zdu, a wyſche toho ſwobodne bydlenjo na hrabinſkim hrodźe w
blizkoſcźi cyrkwje. Cyrkwicžka ſteji pódla ſerbſkoho kěrchowa, na
kotrymž ta cyrkej ſteji, w kotrejž ſo hacž do lěta 1857 katholſke
kemſche dźeržachu. A ſpodźiwnje, na tutym kěrchowje bu pſched 600
lětami, po lěcźe 1200 prěnja katholſka cyrkej po pſchewinjenju pohanſtwa
twarjena, a tež ſwj. Mariji, kaž nětcžiſcha, poſwjecźena. Wyſche toho
ſteji w tudomnym měſcźe wulka cyrkej ſ. Mikławſcha, kiž bu 1266 twarjena
a nětko proteſtautam hako hłowna cyrkej ſłuži. We lěcźe 1849, hdyž ſo
tudy ſtacija załoži, běſche jenož jene katholſke mandźelſtwo, te druhe
běchu měſchane. Nětk je pak hižon 35 katholſkich mandźelſtwow. ♣K.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. W Hallſkim dekanacźe doſtanu někotre miſſionſke fary lětſa
cyrkwje. W Merſeburgu twari ſo hižon kraſna cyrkej. W Delitzſchu je
miſſionſke twarjenjo hotowe, kiž cyrkej, faru a wucžernju we ſebi
zjenocźi. Tola je za to pſchihot ſcžinjeny, zo móže ſo we pódlanſkej
zahrodźe pozdźiſcho wjetſcha cyrkej natwaricź. Tež bu tudy hody z. l.
woſebity wucžeŕ poſtajeny. Hacž dotal faraŕ ſobu ſchulu wotdźerža. We
Wittenbergu, hdźež bu lutherſka wěra pſched 350 lětami załožena, połoža
pſchichodny tydźeń zakładny kamjeń katholſkej cyrkwi. We miſſionſkim
měſtnje Zapfendorf pola Halle je w tychle dnjach ležownoſcź kupjena, a
dyrbi ſo tam pſchichodne lěto podobne miſſionſke twarjenjo za cyrkej,
faru a wucžernju natwaricź, kaž we Delitzſchu wobſteji. Nětcžiſche
twarjenjo, kotrež hako cyrkej ſłuži, je z hliny natwarjeny konjene, 13
łochcźi dołhi a 6½ łochcźa ſchěroki; ſtwa, hdźež ſo ſchula wotdźerži, je
tež jara mała. Woſada licži pſchez 300 duſchow.

Z Hamburga. Kaž jedyn paſtor w „Neue Evangeliſche Zeitung“ piſche,
woſtanje tam nětko wjele wjac dźěcźi njekſchcźenych dyžli hdy prjedy.
Wot ſpocžatka l. 1866 płacźi mjenujcy zakoń, po kotrymž maja ſtarſchi
tydźeń po narodźenju dźěſcźa je na radnej khěži wozjewicź a jomu mjeno
dacź, na cžož nakhwilne narodne wopiſmo (Interimsgeburtsſchein) doſtanu.
Wjele njerozomnych ſtarſchich ſpokoji ſo z tymle wopiſmom, „dokelž dźě
ma dźěcźo nětk ſwoje mjeno“. Pſchez to woſta w lěcźe 1866 něhdźe 500 a w
lěcźe 1867 wokoło 700 dźěcźi lutherſkich ſtarſchich njekſchcźenych!

<pb n="95"/>

Němſka. We Wormsu (w Heſſenſkej) budźe 24., 25. a 26. junija ſwjedźeń
wotkrycźa ze železa latoho wopomnika za ♣Dr.♠ Luthera, załožerja tak
mjenowaneje reformacije. Tónle wulki wopomnik (Luther ſam waži 52
centnarjow) płacźi pſchez 100,000 toleri a pſchedſtaja Luthera w tym
wokomiknjenju, hdyž wón w lěcźe 1521 na ſejmje we Wormsu wupraji, zo na
hłós katholſkeje cyrkwje wjacy njepoſłucha. Na ſpomnjeny ſwjedźeń
pſchińdźe tam najſkerje pruſki kral a někotſi druzy wjeŕchojo.

Anhaltſka. Bamž je z pſchizwolenjom tudomneje ſwětneje wyſchnoſcźe
biſkopa we Paderbornje jako japoſchtołſkoho adminiſtratora w Anhaltu
pomjenował. Hacž dotal ſtejachu 2000 katholſkich, kiž ſu we wójwodſtwje
Anhalt (we farach Deſſau, Zerbſt, Köthen a Bernburg), pod nuncijom w
Münchenje.

Heſſenſka. Zo bychu khatolſcy w kupjelach Nauheim pſchiležnoſcź měli,
njedźelſke bože ſłužby wopytowacź, je wyſchnoſcź poſtajiła, zo ma ſo
jena hižon wjele lět prózna proteſtantſka cyrkej k tomu nałožicź, zo
bychu ſo tam katholſke kemſche dźeržałe.

Bajerſka. Wóndanjo hakle bu wopomnik ſwjatocžnje wotkryty, kotryž běſche
njeboh kral Ludwik ſwojomu něhduſchomu wucžerjej biſkopej Sailerej
ſtajicź dał.

Tyrolſka. Hdyž bě pſched někotrym cžaſom kapucinaŕ ♣P.♠ Optatus w Riedu
w ſwojim prědowanju pſchecźiwo nowomu mandźelſkomu a ſchulſkomu zakonjej
rycžał, wobſkorži joho gmejnſka rada pola wokrjeſnoho ſudniſtwa. To ſu
mi pobožni poſłucharjo! Hdy by Jězus ſam w khěžorſtwje prědował,
pſchiſtaja němſki cžaſopis „Sion“, bychu joho na rakuſke ſudniſtwo
wjedli.

Z Wina. Jan Ronge je tu mało zboža měł, ſamo ſwětne nowiny jomu praja:
Hólcže! ty ſy pozdźe pſchiſchoł.

Morawſka. Pohrjeb wótcžinca a ſpiſowarja njeboh profeſſora ♣Dr.♠
Suſchila 3. t. m. běſche jara wulkotny. Biſkop ſam wjedźeſche pſchewod
(kondukt) a duchownych ze ſeminariſtami bě pſchez 200. Lud
pſchewodźeſche tež we wulkej mnohoſcźi a wokoło kaſchcźa dźěſche pſchez
100 mužſkich z faklemi. Z Prahi běſchtaj kanonikej kk. Winařický a Štulc
na pſchewodźenjo pſchiſchłoj. W měſtach Cžěſkeje a Morawſkeje bu za
njeboh k. Suſchila ♣requiem♠ dźeržane. — Duchowny Heidenreich, direktor
biſkopſkeje kencle we Wołomucu, kiž bu někotre njedźele do jaſtwa
wotſudźeny, dokelž běſche k peticijam za wobſtacźo konkordata radźił, je
nětko kanonikat we Kroměrižu doſtał.

Rakuſka. Biſkopja wozjewjeja paſtyŕſke liſty ſwojomu duchownſtwu, kak
maja ſo po zběhnjenju konkordata w naſtupanju nowych krajnych zakonjow
zadźeržecź. Cyrkej wězo njemóže ſwoje kaznje tak pſcheměnicź, kaž by to
někotrežkuli ſwětne knježeŕſtwo chcyło. W nowinach změja biſkopja
potajkim nowu wójnu ze njepſchecźelemi cyrkwje.

Z Roma. Dźěl francózkoho wójſka je dotal tudy. Duž praſcheſche ſo
italſki miniſter wóndy w Parizu, kak dołho tam wone hiſchcźe woſtanje.
Wotmołwjenjo běſche doſcź zjawnje tajkele: Francózſke wójſko tam
woſtanje, kaž dołho Italſka z Pruſkej pſchecźelſtwo dźerži, dokelž ma
Francózſka jenož pſchez tele wobſadźenjo ſwěru Italſkeje zawěſcźenu.

<pb n="96"/>

Z Roma. Z rozprawy wo bamžowych zouavach w 11. cžiſle je z
pſchehladanjom wupadnyło, zo ſo bjez nimi pſchez 2000 Hollandźanow
namaka. — Na wopomnjeńſkim dnju naſtupjenja ſwojoho knjejſtwa, 21.
junija, chce ſwjaty wótc politiſkim jatym amneſtiju (ſpuſchcźenjo
ſchtrafy) wudźělicź.

Z Roma. Měſchcźan Gordon z Clevelanda w amerikanſkim ſtacźe Ohio je tudy
do katholſkeje cyrkwje pſcheſtupił.

Amerika. We Fort Smithu w Arkanſas je wóndanjo general Cabele k naſchej
cyrkwi pſchiſtupił. Tydźeń prjedy běſchtaj w tym ſamym měſcźe wojeŕſki
wyſchſchi Duval a mandźelſka katholſke wěrywuznacźo wotpołožiłoj.

Połnócna Amerika. Žałoſne njezbóžo je ſo 11. hapryla w měſcźe Chicago
ſtało. Biſkopſka cyrkej bě na wulkim pjatku cyle z ludźimi napjelnjena,
hacž w cyrkwi wołanjo „woheń“ naſta. Wſchitko cźiſchcźeſche ſo k durjam
a pſchi tym złama ſo dźěl jenoho chora. Tſi žónſke buchu pſchez to
zaražene a někotre druhe cźežcy ranjene. — W New-Yorku běſche
tſinjedźelſki miſſion, kotryž tam ſchtyrnacźo redemtoriſtowje
wotdźeržachu.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Pětr Handrij, ſ. Jana Bränera z Małeje
Borſchcźe; Marija M., dź. Jana K. A. Laraſa, khěžnika z Budyſchina;
Hermann J., ſ. Józefa Andersa z B. — Zemrjety: Jurij Ludwik, ſ. Jurija
Bandy, regiſtratora pſchi konſiſtoriju w B.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hana, dź. Jana Almerta ze Zdźerje; Jan Franc, ſ.
Pětra Krala we Khelnje; Jurij Auguſt, ſ. Jurija Hetmanka we Łupoj;
Michał, ſ. Jakuba Brycka we Nadworju; Hana Madlena, dż. Ernſta Cymera we
Khelnje; Hana, dź Jakuba Ledźbory we Radworju; Jan Auguſt, ſ. Jakuba
Lubka we Brěmjenju; Haṅža, dź. Mikławſcha Lukaſcha we Radworju; Jan
Auguſt, ſ. Michała Handrika we Kamjenej; Marija, dź. Jakuba Pjetaſcha we
Měrkowje; Hana Marija, dź. Auguſta Hendricha we Kamjenej. — Zemrjecźi:
Madlena, m. Jana Bartuſcha z Radworja, 51 l. 11 m. 8 dn.; Madlena,
wudowa njeboh Mikławſcha Wowežeṙka z Boranec, 78 l. 9 m. 3 dn.; Johanna
Sofia, wudowa njeboh Karla G. Bellmanna w Boranecach, 60 l. 3 m. —
Wěrowani: Jan Kubaſch ze Zdżerje a Marija Rjehorkec z Bronja; Handrij
Bohuwěr Schołta z Lutowcža a Hańža Kubaṅkec z Boranec; Jan Cyž ze
Stróžiſchcźa a Hana Hantec z Hóſka; Mikławſch Cžorlich ze Zdźerje a
Marija Madlena Matheſec z Měrkowa.

Z Ralbic. Kſchcźeni: Madlena, dź. Mikł. Rocho ze Schunowa; Marija
Madlena, dz̓. Józefa Libſcha z Róžanta; Haṅža, dz̓. Mikł. Mitaſcha ze
Smjerdźaceje. — Zemrjecźi: Jakub, ſ. Pětra Ducžmana (Zarjeńka) ze
Smjerdźaceje, 2 m.; Michał Nuk z Róžanta, 65 l.; Katha, njeboh Jak.
Rocho zawoſt. mandż. ze Schunowa, 72 l.; Jurij, ſ. Mich. Kórjenka z
Koſlowa, 2 l.; Jurij, ſ. Jakuba Narcźika (Miſchnarja) ze Schunowa, 2 m.;
Jurij, ſ. Pětra Ducžmana (Zarjenka) ze Smjerdźaceje, 2 l. — Wěrowani:
Pětr Žofka z Worklec a Madlena Wałdżic (Schołcz̓ic) z Ralbic; Mikławſch
Nowak z Hranicy a Marija Hanto ze Schunowa; Mikł. Schołta z Radworja a
Madlena Bjarſchec z Łazka; Mikławſch Schneider (Khěžka) a Madlena
Kaſchporec ze Schunowa; Michał Schön ze Sernjan a Hana Rjelkec ze
Schunowa; Jakub Kral (Domaſchka) z Konjec a Madlena Błažec z Ralbic.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 13. 4. julija 1868. Lětnik 6.♠

Swjaty Pětr w podzeṁſkim Romje.

Pod ſurowym khěžorom Neronom njeſmědźachu ſo kſcheſcźenjo wjacy zjawnje
pokazowacź a tohodla załožowachu woſebje w Romje podzeṁſke měſtna,
pozdźiſcho katakomby mjenowane, w kotrychž ſchěrſchich a wužſchich
drohach ſo k Božim ſłužbam zhromadźowachu, ſwojich wotemrjetych
hrjebachu, martrarjow we wuznamjenjenych rowach wuſtajachu a ſo pſched
ſurowymi pſcheſcźěharjemi khowachu. Połtſecźa ſta lět trajeſche takrjec
wuhnanſtwo kſcheſcźanow w katakombach. Potom běchu ſurowi pſcheſcźěharjo
pſchez dźiwy cźeŕpjenja a pſchez krej martrarjow pſchewinjeni; měſto
běſche w krawnej kſchcźeńcy wucžiſcźene a kſcheſcźenjo wobſadźichu ſydom
hórkow ſtaroho Roma, bamž knježeſche na vatikanje a khěžor Konſtantin
natwari ſebi nowe hłowne měſto Konſtantinopol.

W cžaſu pſchecźahowanja ludow bu pſchi ſtajnych wójnach wobydleŕſtwo
Roma jara rědke a podzeṁſke katakomby buchu po cžaſu pozabyte. Jenož
někotre wažniſche dźěle woſtachu we ſtajnym wopomnjecźu, hacž nowiſchi
cžas zaſy cyłe njeſměrne podzeṁſke polo pſchepytacź ſo prócuje.

W tychle katakombach ſu nam wažne ſwědcženja za naſchu ſwjatu cyrkej
zakhowane; wobrazy a podpiſma na ſcźěnach, kamjeńtnych kaſchcźach a
wſchelakich ſudobjach dopokazuja wucžby a waſchnja tamnoho cžaſa, kiž ſu
nětko hiſchcźe njepſcheměnjene w naſchej katholſkej cyrkwi. Tak je z
tamniſchich wopomnikow tež dopokazane, zo kſcheſcźenjo ſ. Pětra hako
widźomnoho wjeŕcha cyłeje cyrkwje ſpóznawachu.

Wokoło vatikanſkeje hórki, hdźež hiſchcźe dźenſniſchi dźeń row ſ. Pětra
ſo namaka, załožowachu kſcheſcźenjo we cžaſu prěniſchich pſcheſcźěhanjow
ſpomnjene podzeṁſke měſtna. Tule wokolnoſcź běchu ſebi drje tohodla
zhladali, dokelž tam pohani žane khěže njetwarjachu. Tudy pohrjebachu
tež ſ. Pětra a druhi ſcźěhowa <pb n="98"/>cźeŕ toho ſamoho ſtaji jomu
wopomnik, tak zo tónle row kſcheſcźanam pſchecy znaty woſta.

We wſchěch katakombach je ſ. Pětr jara huſto wotznamjenjeny a wot
prěnjoho lětſtotka ma joho znamjo pſchecy wěſtu podobnoſcź. Hdźežkuli
pódla wobraza naſchoho Zbóžnika, japoſchtołojo ſtejo pſchedſtajeni ſu,
ma ſ. Pětr cžeſtne ſydło abo hewak debjenſtwo, kiž na joho wyſchſche
zaſtojnſtwo pſched druhimi japoſchtołami pokazuje. Na wjele wobrazach
pſchepodawa Khryſtus ſceptaŕ, znamjo knježeŕſkeje mocy, ſ. Pětrej; na
druhich wudyri ſ. Pětr z doſtatym kijom kaž Mójzes, wjedźicźeŕ
židowſkoho luda, wodu ze ſkały. Na wjacorych wobrazach je Khryſtus na
horje widźecź; wón pſchepodawa Pětrej zawalene wopismo, na kotrymž
ſteji: „Knjez dawa zakoń;“ ſ. Pětr wozmje wopiſmo, kaž na druhich
ſwjecźatach klucže, k znamjenju ſwojeje pokornoſcźe do fałdow ſwojoho
płaſchcźa. Tak bjerjechu mjenujcy naměſtnikojo abo bohotojo ſwoju
inſtrukciju (rozpokazanjo) wot romſkich khěžorow; po tajkim chcyſche
kſcheſcźanſki wobrazaŕ a rězbaŕ ſwjatoho Pětra hako naměſtnika
Khryſtuſowoho a ſwjatocžne pſchepodacźo knježeŕſkeje mocy pſchedſtajicź.
Na zaſy druhich wobrazach doſtawa ſ. Pětr wot Zbóžnika hako Eliasa
wotznamjenjenoho joho płaſchcź a z tym znamjo (ſymbol), zo je wón joho
prawomócny naſtupnik, naměſtnik a herba. Pſchi wucžownikach na łódźi
(cžołmje) wjedźe ſ. Pětr prawidło (Steuer); ſcźežor (maſt) debi
khorhojcžka z huſto pſchikhadźacym napiſmom: „Knjez dawa zakoń.“

Na tajke a podobne waſchnjo dawaja wſchelake napiſma a znamjenja
dopokazmo, zo je ſ. Pětr woſebite zaſtojnſtwo pſched druhimi měł a hako
widźomny wjeŕch cyrkwje we wſchěch lětſtotkach cžeſcźeny był, kaž to
naſcha ſwjata katholſka cyrkej wucži.

Luboſcź k ſwjatomu wótcej.

Ženje njeje ſo katholſka pſchezjenoſcź w luboſcźi a wěrje tak kraſnje
pokazała, kaž w naſchim cžaſu. Wot łońſchich wulkich ſwjedźenjow w Romje
je woſebje podpjera na wojakach a pjenjezach za bamža wulkotna.
Wutrobity biſkop z Orleansa běſche wloni najprěni, kotryž ſwój hłós
pſchecźiwo hanibnoſcźam italſkoho knježeŕſtwa pozběže. Bórzy napominachu
wſchitcy francózſcy biſkopojo k woporam, kaž tež belgiſcy, hollandſcy,
němſcy a jendźelſcy. Wěriwi wſchěch krajow poſłuchachu na hłós ſwojich
wyſchſchich paſtyrjow.

Hižo wjele lět běchu ſwěrni katholſcy ſwjatoho wótca z pětrowym
pjenježkom podpjerali, ale lědma bě Garibaldi ſwoje cžródy wobronił,
roſcźeſche horliwoſcź wěriwych. Wſchak běſche to najnuzniſche, bamžowych
wojakow zdźeržecź a wjele druhich wudawkow bamžowoho knježeŕſtwa móžne
ſcżinicź.

Katholſke nowiny a cžaſopiſy wozjewichu k tomu pſcheproſchenja. Wone
buchu ſłyſchane a zrozymjene. Redaktor Universa, ſławny Ludwik Veuillot
ma w tym woſebitu zaſłužbu. Hižo 14. oktobra wotewri wón w ſwojich
nowinach ſubſkripciju k lěpſchomu bamžowoho wójſka prajicy: Za katholika
je njemóžne, tak wulkomyſlnomu wojowanju bjez dźělbracźa pſchihladowacź,
bjeztoho zo by nadobnych zakitarjow <pb n="99"/>ſwjateje wěcy někak
njepodpjerał. Njepſchecźelſke a njewěriwe nowiny ſo jomu ſmějachu měnjo,
zo wón nicžo njedoſtanje. A hlejcźe! Lědma ſo dwě njedźeli nimyſchtej a
zapis darow wupokazowaſche hižo 10,682 frankow. Tydźeń pozdźiſcho běſche
87,256 frankow. Hacž do kónca januara tutoho lěta je Univers 851,545
frankow za ſwjatoho wótca a joho wójſko nahromadźił. Po joho pſchikładźe
ſkładowachu tež za Garibaldia w jenych nowinach, ale doſtachu jenož
4,013 frankow!

Po Univerſu cžinjachu wſchě druhe francózſke nowiny. Dwoje wulke z nich
podachu toho runja wjele: „Union“ pſchez 600,000 a „Monde“ 146,000
frankow.

Po krajinach Francózſkeje běchu pokładnicy k tomu kóncej. W Lyonje
zhromadźichu za někotre dny pſchez 100,000 frankow, hacž do kónca
łonſchoho lěta z cyła 261,212 frankow. Druhe měſta z wulkimi woporami
běchu: Nantes, Marſeille, Poitiers, Beſançon, Lille atd. Arcbiſkopja a
biſkopja tohorunja nahladne dary doſtachu w Lavalu 58,606 fr., w Mansu
51,601, w Blois 30,905, w Bourges 32500 atd. Z cyła je ſo wloni pſchez 3
milijony frankow za bamža a joho wójſko we Francózſkej ſkładowało.

Bjez dawacźerjemi ſu wſchitke ſtawy a powołanja zaſtupjene, wot
najwyſchſchich hacž k najnižſchim. Bohate ſwójby ſu po wjele tyſacach
dawali, k. ♣de Luynes♠ 500,000, k. ♣de Pontèves♠ 40,000 atd.
Najſpodobniſche pſched Bohom pak běchu małe dary dźěłacźerjow a khudych
ludźi, kotrež zhromadnje tež wulke ſummy wucžinjachu. Běchu tam dźěławe
žónſke, kiž kóždy dźeń ſous (kroſchik) wuzbytkowachu a khudźi
cželadnicy, kiž wot ſwojeje mzdy něſchto wulutowachu, kaž tež woſobne
knjenje, kotrež ſwoju pychu a debjenſtwa k woporej pſchinjeſechu.
Słužowne holcy w měſcźe Annecy ſu ſwjatomu wótcej za zuavow 500 frankow
ſkładowali. W Genfje nahromadźichu ſłužownicy 90 frankow. Samo dźěcźi we
woſobnych ſwójbach wotrjeknychu ſo darow, kiž běchu za nje poſtajene a
dachu pjenjezy za to do Roma póſłacź. W Marſeillu pſchepoda khuda žona
ſwój wopor ze ſłowami: To je nalutowanjo mojoho cyłoho žiwjenja; wona da
tſi złote a někotre tolerje, něhdźe 100 frankow, a to běſche poměrnje
zawěſcźe wjacy, hako bychu druzy bohacźi knježa tam milijon darili.
Někotſi Francózojo běchu pſchi ſkóncženju ſwětoweje wuſtajeńcy w Parizu
za 26,000 frankow wſchělakich wěcow, kiž ſu za lazarety trěbne, kupili a
je za bamžowe wójſko poſtajili. Wójwoda ze Chevreuſe, kotryž hako nizki
zuava pola Mentany wojowaſche, je bamžej 12 kanonow ze wſchěm
pſchiſłuſchacym darił, kaž ſmy to w ſwojim cžaſu ſpomnili.

Po Francózſkej ſkutkowaſche woſebje Belgiſka. Měſto Gent zhromadźi za
krótki cžas 264,570 frankow. Diöceſa Gent je ſo tež jara wuznamjeniła;
wob lěto je wona 389,572 frankow bamžej pſchepodała.

Hollandſka, kotraž je tak wjele wutrobitych wojakow ſwjatomu ſtołej
pſchipóſłała, podpjeraſche jón tež z pjenježnymi woporami. Jene nowiny
„Tyd“ nahromadźichu 200,000 frankow.

Norwegſka, kiž ma jenož 12,000 katholikow (tak wjele je tež nas
katholſkich Serbow) je bamžej 148 wojakow wuhotowanych a wobronjenych
podała.

Samo Italſka, kiž je wot Garibaldia a joho towaŕſchow tak wurubjena,
njechaſche dozady woſtacź. Wloni je cžaſopis ♣„Unità Cattolica“♠ wjele
zhro<pb n="100"/>madźił, z cyła pak wot lěta 1860 hižom nimale 3
milijony frankow; wězo je bjez tymile darami tež wjele wot tajkich, kiž
Italcženjo njejſu, ale jenož w Italſkej pſchebywaju.

Tež w Rakuſkej, hdźež ſo tak wjele pſchecźiwo bamžej a cyrkwi rycži a
piſche, je towaŕſtwo ſ. Michała k podpjeranju bamža a joho wójſka hižo
wjele dokonjało. Wſchelacy zemjenjo ſu nahladne dary woprowali. W Gratzu
nawdachu w jenej cyrkwi 4500 ſchěſnakow za bamža.

Wuheŕſka, kotraž chce pſchi khěžorſtwje nětko woſebje mjenowana bycź,
zaſłuži ſpomnjenjo. Tak je na pſchikład biſkop we Waradinje za 20 zuavow
płacźicź ſlubił a kapitel tam za 18 atd. W Peſchcźe wucžini jene
ſkładowanjo 40,000 ſchěſnakow.

Bajerſka wopokaza ſo pſchi wſchěm wotradźenju njepſchecźelow
wulkomyſlna. Prync Karl z Löwenſteina pſchepoda ſwoje ſlěborne
drohotnoſcźe w płacźiznje 8000 ſchěſnakow k wužitkej bamžowoho wójſka.

We Schwajcaŕſkej ſu wſchelake němſke a francózſke nowiny 35,299 frankow
nawdali.

Kaž ſpomnjene kraje, tak ſu tež wſchě druhe: Schpaniſka, Jendźelſka,
Iriſka, Amerika atd. ſwoju luboſcź ſwjatomu wótcej w ſkutku
wobſwědcžiłe. Wſchitke wopory njejſu ani zjawnje wopominane.

Kak hnujace wopokazma luboſcźe běchu a ſu zhromadźizny katholikow, hdźež
ſo woni za prawo ſ. wótca wuprajichu! Tak zeńdźechu ſo w lětuſchej zymje
na zhromadźiznu na hrodźe Molsbergu pola Rajna 4000 burow po
pſcheproſchenju hrabjow z Walderdorfa; dwě hodźinje ſtejachu woni w
ſnězy wonka, poſłuchachu na horliwe rycže wo naležnoſcźach ſwjatoho
wótca a pſchinjeſechu jomu hrimotacu ſławu. Wjele měſtow je potom tajke
zhromadźizny dźeržało a adreſſy z tyſacami podpiſmow buchu do Roma
póſłane. Zwjeſelace běchu tež rycže na zhromadźiznach ſchtudentow w
Němſkej a druhich krajach.

A hiſchcźe wjacy! Tyſacy młodźencow wopuſchcźichu nana a macź, bratrow a
ſotry, ſwój ſtatok a kraj, zo bychu do ſłužby Piusa ♣IX.♠ zaſtupili.
Tohorunja khwatachu knježny hako miłoſcźiwe ſotry na italſke bitwiſchcźa
a do lazaretow za bamžowe wojſko. Młodźencojo a tež mužojo pſchikhadźeja
ſamo z Aſije, Afriki, Ameriki a oceanſkich kupow. Z Indiſkeje je prync
Rofamy pſchiſchoł; młodźenc z Oceanije, prjedy dźiwoch (dźiwi), je
podwyſchk pola zuavow. Potajkim hodźa ſo na Rom nałožicź ſłowa Iſaiasa
(60, 4—6): „Knjezowa kraſnoſcź zeńdźe nad tobu. Pozběhń ſwojej wocži a
hlej, wſchitcy ſu ſo zhromadźili a pſchińdu k tebi; twoji ſynowje
pſchikhadźeju z daloka a twoje dźowki zběhaju ſo na wſchitkich ſtronach.
Potom budźeſch widźecź połnotu a twoja wutroba budźe ſo dźiwacź a
zradowacź, — — hlej woni pſchikhadźeju a wopowjeduja khwalbu toho
Knjeza.“

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Tudy je knižka wuſchła, kotraž drje bjez naſchimi Serbami
wjele pſchecźelow nadeńdźe. Wona rěka: „Hnadowny wopyt ſwjateje Marije
<pb n="101"/>we Philippsdorfje. Spiſał J. K.“ Podawk ſpodźiwnoho
wuſtrowjenja Madleny Kadec je w njej wobſchěrnje wopiſany, kaž tež
dwělětna ſtawizna tamnoho hnadnoho měſta. Wuſłyſchenja próſtwow
wſchelakich khorych z lěta 1866 a 1867 ſu tohorunja derje podate.
Pſchidawk knižki wopſchija „powitanja a cžeſcźenja najzbóžniſcheje
knježny Marije“ t. r. wſchelake modlitwy a pobožnoſcźe. Porucžamy tónle
ſpis katholſkim Serbam a pſchiſpominamy, zo je tſecźina z dobytka za
cyrkwicžku we Philippsdorfje poſtajena.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. Wjelezaſłužbny kanonikus ſenior ♣Dr.♠ Sauer, biſkopſki
official a rektor duchownſkoho ſeminara we Wrótſławje je 24. junija
zemrjeł. — Na ſſ. Pětra a Pawoła dźeržeſche nowoſwjecźeny duchowny k.
hrabja Bernhard Stolberg z Weidenhofa we Wrótſławje prěnju Božu mſchu.
Wón běſche w Innsbrucku wuſchtudował. — Kardinal-arcbiſkop wjeŕch
Schwarzenberg z Prahi běſche zańdźeny měſac w ſchlezynſkim dźěle ſwojeje
diöceſy t. r. we hrabjowſtwje Glatz. — Jeſuitowje dźerža we wſchelakich
krajinach Schlezynſkeje miſſiony.

Němſka. W ſwjatkownym tydźenju wotdźerža zjenocźenſtwo wſchěch
„ſwobodnych murjerjow“ ſwój lětny ſwjedźeń we Hagenje (we Weſtfalſkej).
Wſchě europſke a tež mnohe pſchezmóŕſke kraje běchu pſchez wotpoſłanych
zaſtupjene.

Z Aachena. Hnujace wuznacźo cžinjeſche tudy jedyn horliwy miſſionſki
prědaŕ. Běſche to pſchi tak mjenowanym wotproſchowanju na kóncu
miſſiona. Zo by wſchitkich poſłucharjow z nadźiju a dowěru napjelnił,
powjedaſche prědaŕ: „Pſched někotrymi lětami ležeſche jena macź na
ſmjertnym łožu. Dźěcźi ſtejachu luboſcźiwje a ſobuželnje wokoło njeje.
Jenož jedyn ſyn pobrachowaſche. Wón ſedźeſche w jaſtwje, na pjecź lět
wotſudźeny dla ſwojeje złóſcźe, kotraž běſche tež luboſcźiwu macźeŕſku
wutrobu złamacź pomhała. Wón dyrbjeſche tež k jeje ſmjertnomu łožu
pſchińcź. Pola kommandanta twjerdźizny bu dowolnoſcź k tomu wuproſchena;
njezbožowny ſyn bu ze zwjazanymaj rukomaj a pod wojeŕſkej eskortu k
macźeri dowjedźeny. Ale jeje móc běſche ſo hižo minyła; jeje hort
njemóžeſche žane napominanſke ſłowo wjacy wuprajicź, jenož jeje mrějace
wócžko móžeſche do wutroby zabłudźenoho ſwěcźicź. A hlej! tón krócź
trjechi wone zawěrnje. Macź zemrje, a po wrócźenju do jaſtwa cźiſnje ſo
znutskownje pſcheměnjeny a wobrocźeny na kolena, płaka a proſy, hacž
cźeža joho wutroby pſchez pokutu njeje wotewzata. Ale dobry paſtyŕ
cžinjeſche hiſchcźe wjacy. Po wotbytej ſchtrafje mějeſche želnoſcźiwy
hrěſchnik tež te zbožo, zo bu wot paſtyrja wſchěch paſtyrjow do
mnohoſcźe joho duchownych pſchiwzaty. A lubowani we tym Knjezu — tónle
ſyn běch ja! Duž mějcźe dowěru: Hnydom wotewri ſo tabernakel
Najſwjecźiſchoho. Na kolenach pſched nim proſchcźe, płakajcźe,
wujednajcźe ſo!“

Z Wormsa. Na wotkrycźo Lutherowoho wopomnika běſche tam na 10,000 ludźi
pſchiſchło. Jara wjele bjez nimi je drje tajkich było, kiž ſu wot
Lutheroweje wěry ſo na wſchelake ſtrony daloko rozeſchli a jenož w
proteſcźe pſchecźiwo katholſkej <pb n="102"/>cyrkwi pſchezjeni. Někotſi
proteſtantſcy wjeŕchowje wobdźělichu ſo na ſwjedźenju. Ze Sakſkeje
běſche tam k. miniſter kultusa a zjawnoho wucžeńſtwa.

Němſka. Swjedźeń Božoho Cźěła je ſo lětſa wſchudźom z wulkej
ſwjatocžnoſcźu ſwjecźił ſamo ſrjedź proteſtantſkoho wobydleŕſtwa. Tak
běſche w Spandawje pola Barlina wulki proceſſion. We Frankfurcźe, hdźež
je 17,000 katholikow bjez 90,000 wobydlerjemi, bu proceſſion
pſchewodźany wot wotdźělenja pruſkoho wójſka pod wjedźenjom wyſokoho
officira. Tak běſche tež we Wrótſławju, hdźež je wjetſcha połojca
proteſtantow, w Erfurcźe, Saarbrücken, kaž we Kölnje, Düſſeldorfje,
Koblenzu, Mainzu a druhich měſtach, hdźež je wjele proteſtantow.

Z Mnichowa. Japoſchtołſki nuntius tudy wozjewja, zo je jomu jedyn
železnicaŕ (Bahnwärter) 1000 ſchěſnakow za ſwjatoho wótca wotedał.

Cžěſka. Sydomdźeſaty dźeń narodźenja biſkopa Jirſika we Budźejowicach bu
jara ſwjatocžnje ſwjecźeny. Wón je wot ſwojich poddatych jara lubowany.

Z Prahi. Cžaſopis ♣„Blahověst“♠ wozjewja z woſady „Nowa Praha“ we ſtacźe
Minneſota w Americy, zo je tam nětko na jich próſtwu cžěſki duchowny
pſchiſchoł, k. Honorat Powoln♣ý♠, franciſkan z Morawy. — We wóndy
wotdźeržanej hłownej zhromadźiznje towaŕſtwa k dotwarjenju biſkopſkeje
cyrkwje rozpraji pokładnik, zo je wob lěto 85,460 ſchěſnakow dokhodow
(bjez druhim je ſwjecźacy biſkop Krejč♣í♠ 5000 ſchěſnakow darił), a
46,273 ſchěſnakow pak wudawkow było. Cžěſke zemjanſtwo ſo pſchi tymle
towaŕſtwje horliwje wobdźěla, runje kaž duchownſtwo. Pſchedſyda je
hrabja Chotek. W Prazy budźe tež lětſa ſwjedźcń ſſ. Cyrilla a Methoda 6.
julija woſebje w cyrkwi tejule ſwjateju wobeńdźeny.

Z Wina. Zańdźeny ſchtwórtk je woſebity kurir z proteſtom wot kanclerja
Beuſta w mjenje hewak katholſkoho khěžorſkoho knježeŕſtwa pſchecźiwo
bamžowej allokuciji do Roma jěł.

Z Wina. Proceſſion na Bože Cźěło njezwěri ſebi lětſa na torhoſchcźo ſ.
Schcźěpana, kaž hewak, ale wjedźeſche ſo jenož po cyrkwi. Boja ſo
tamniſchi katholſcy ſnadź židow?

Morawſka. Na ſwjedźeń do njebjes wzacźa ſ. Marije budźe arcbiſkop z
Wołomuca drohotny nowy wołtaŕ we Welehradźe ſwjecźicź, kotryž je wón ſam
twaricź dał. Swjecźenjo wołtarja je ſo tohodla wotſtorkowało do
lětuſchoho lěta, dokelž je runje 1000 lět, zo bu ſ. Method za biſkopa
powyſcheny. Lětſa ſo na Welehrad zaſy wjele proceſſionow hotuje.

Rakuſka. Na paſtyŕſke liſty biſkopow wotmołwjeja wſchelake nowiny hižo
jara krucźe a njepſchiſtojnje. We Winje a druhich wjetſchich měſtach
budźa ludowe zhromadźizny powołane wot njepſchecźelow cyrkwje, kotrymž
ſo zadźerženjo biſkopow njelubi a kotrychž allokucija ſwjatoho wótca
žałoſnje mjerza.

Ze Salzburga. Tudy ſu ſo někotſi abtojo rjada ſ. Benedikta z khěžorſtwa
a ze Schwajcaŕſkeje 16. junija zhromadźili, zo bychu wuradźowali, kak
chcedźa w naſtupanju pſchichodnoho koncila w Romje ſwoje naležnoſcźe
zaſtupowacź. Bamž je jim telegrafiſcy ſwoje ſpodobanjo a žohnowanjo
wuprajił. Najſkerje změja tež druhe klóſchtyrſke rjady tajke
wuradźowanja.

Schwajcaŕſka. Nowy póſłanc ſwjatoho wótca monſignore Agnozzi je <pb
n="103"/>ſebi měſto Luzern za ſydło wuzwolił, kaž joho prjedownicy w
tymle zaſtojnſtwje. Knježeŕſtwo zhromadneje ſchwajcaŕſkeje republiki je
pak w Bernje. Póſłanc změje nětko woſebje dla cyrkwinſkoho zrjadowanja
kantona Teſſin z knježeŕſtwom jednacź.

Italſka. We wjele měſtach kraleſtwa ſu zaſtojnicy proceſſion z Božim
Cźěłom zakazali, kajkiž tola ſamo w Konſtantinoplu ſo dowoli. We
Venedigu zadźěwachu proceſſion na torhoſchcźu ſ. Marka někotſi
njeměrnicy z pukami. — We Florenzu ſu tež ſpodźiwni ſwjecźi. Srjedu 10.
junija wozjewi pſchedſyda na ſejmje w komorje zapóſłancow, zo budźe
pſchichodne poſedźenjo pjatk. Na to ſta ſo tajkele rozrycžowanjo.
Zapȯſłane San Donato praji: K cžomu ma ſo poſedźenjo do pjatka
wotſtorcžicź? Njech je jutſe! ♣P.♠ Crotti: Ale jutſe je ſwjedźeń Božoho
Cźěła (zapóſłancy ſo pſchi tym ſmějachu). Duž pſchiſtaji wón: Njeje tu
nicžo k ſměcham; ſmy katholſcy a komora njemóže na tajkim dnju
poſedźenjo měcź. Hłós na lěwicy ſo wupraji: A tola, tola! Schto je
komorje wo ſwjedźeń Božoho Cźěła cžinicź? ♣P.♠ Crotti: Njejſmy-li wjacy
katholſcy, cźim hórje; ja njepſchińdu do poſedźenja (zaſy ſměch a
kſchicženjo). Pſchedſyda: Wopraſcham ſo komory. Ta pak wobzamkny, zo
dyrbi poſedźenjo bycź. Z tajkich podawkow ſo najlěpje widźi, kak z
nabožniſkej ſwobodu ſteji we ſwobodnej Italſkej.

Z Roma. W meji mějeſche tudy deputacija tyrolſkich burow pod wjedźenjom
duchownoho audiencu pola ſwjatoho wótca. Jedyn z burow poſtrowi bamža z
wutrobnymi ſłowami a pſchepoda jomu w mjenje deputacije 50,000 frankow
pětrowoho pjenježka w rjanym ſudobju. Bamž dźakowaſche ſo hnuty a
khwaleſche jich katholſku ſwěru a luboſcź k japoſchtołſkomu ſtołej. Wón
wupraji tež, zo ſo jomu jich narodna draſta jara ſpodoba. Skóncžnje da
kóždomu ſlěbornu medaillu a wudźěli jim požohnowanjo. — Swjaty wótc je
jeſuitu Secchi, direktora romſkeje hwězdaŕnje do Indiſkeje póſłał k
wobkedźbowanju ſłóncžnoho zacźmicźa, kotrež budźe tam 18. auguſta
widźecź.

Z Roma. Proceſſion na Bože Cźěło je ſo kaž hewak ſwjatocžnje dźeržał.
Swjaty wótc je wocžakowanu amneſtiju 21. junija wudźělił.

Z Roma. W allokuciji 22. junija je ſwjaty wótc ſo zjawnje wuprajił
pſchecźiwo zběhnjenju konkordata a pſchecźiwo nowym zakonjam w rakuſkim
khěžorſtwje. Bjez druhim praji wón kardinalam: „Wy widźicźe, cžeſcźowni
bratſja, kak zacźiſnjenja a zatamanja hódne tamne wot rakuſkoho
knježeŕſtwa wudate zakonje ſu, kotrež wucžbu katholſkeje cyrkwje, jeje
cžeſcźowne prawa, jeje nahladnoſcź a bójſke zarjadowanjo, kaž tež móc
naſchoho a tohole japoſchtołſkoho ſtoła, naſche wucžinjenja z khěžorom,
haj naturſke prawo ſame nanajbóle ranja. Wjedźeni wot ſtaroſcźe za
wſchitke cyrkwje, kotrež je knjez Khryſtus nam pſchepodał, pozběhnjemy
dha japoſchtołſki hłós w tutej waſchej zhromadźiznje a po naſchej
japoſchtołſkej nahladnoſcźi zacźiſujemy a tamamy ſpomnjene zakonje, a w
zhromadnym a jenotliwym wſchitko, ſchtož je we nich a druhdźe pſchecźiwo
prawam cyrkwje wot khěžorſkoho knježeŕſtwa abo wot poddatych
wyſchnoſcźow ſo porucžiło, cžiniło abo hdźežkuli rozpokazało; po tej
ſamej nahladnoſcźi wuprajamy tute zakonje ze wſchěmi wunoſchkami hako
njepłacźace. Dawacźerjow tychle zakonjow pak, kotſiž ſo katholikowje
mjenuja, a wſchitcy, kotſiž tele zakonje namjetowachu, wuradźichu,
wobzamknychu a wuwjedźechu, napomi<pb n="104"/>namy, zo bychu na cenſury
a cyrkwinſke ſchtrafy kedźbowali, kotrež po japoſchtołſkich wuſtawkach a
po dekretach cyrkwinſkich zhromadźiznow tajcy ♣ipso facto♠ (bjez
woſebitoho wuſudźenja) na ſo pſchinjeſu, kotſiž prawa cyrkwje ranja.“
Skóncžnje khwali bamž rakuſkich biſkopow, kiž ſu wěc cyrkwje zmužicźe
zakitali.

Z Roma. Bamžowe zjawne piſmo (bulla), kotrež powſchitkomnu cyrkwinſku
zhromadźiznu (koncil) na 8. decembra pſchichodnoho lěta do vatikanſkoho
palaſta pſcheproſchuje, bu na ſſ. Pětra a Pawoła wozjewjene. Swětne
knježeŕſtwa ſu napominane, biſkopam a duchownym pſchikhad na koncil na
kóžde waſchnjo woložicź. Pſchedmjet jednanjow na koncilu budźe cžiſtoſcź
wěry a wobkrucźenjo cyrkwinſkich zakonjow atd. Bamž pokazuje na
potrjebnoſcź, zo by ſo ſwětna móc bamžowſtwa, ſwjatoſcź mandźelſtwa a
kſcheſcźanſke wocźehnjenjo dźěcźi krucźe dźeržało a wobžaruje, zo
chcedźa njepſchecźelojo tele zaſady powalicź.

Ruſowſka. W jenym litwjanſkim měſtacžku běſche knježeŕſtwo tamniſchu
katholſku cyrkej z mocu do ruſowſkeje pſcheměniło, hacžrunje tam a w
wokolnoſcźi ſchismatikojo njejſu a hacžrunje wobydlerjo ſlubichu, zo
chcedźa za ſwoje pjenjezy nowu ruſowſku cyrkej twaricź. Hako
wotmołwjenjo na to bu 60 druhich katholſkich cyrkwjow we Litwjanſkej
zawrjenych. — W ſwojim cžaſu ſmy powjedali, zo dyrbja na porucžnoſcź
knježeŕſtwa w běhu dweju lět wſchitke zemjanſke kubła w nawjecžornych
krajach Ruſowſkeje (hdźež je lud ruſowſki abo litwjanſki) wot pólſkich
katholſkich zemjanow ſchismatikam abo proteſtantam pſchedate bycź. Tale
porucžnoſcź je nětk nimale wuwjedźena. Wulki dźěl tychle kubłow ſo
ruſowſcy wojeŕſcy wyſchcy a woſobni zaſtojnicy doſtali.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 211. Michał Bjedrich ze Schunowa; 212. Michał
Haſcha z Ratarjec; 213. Jurij Grólmus z Radworja; 214. Madlena Cźemjeric
z Radworja; 215. Pětr Kral z Bronja; 216. Wórſchla Hermannowa z
Radworja; 217. Jakub Kral ze Małſec; 218. J. Cžornak z Trupina; 219.
Jakub Wjeṅk, muleŕ z Rožanta.

Na lěto 1867 dopłacźichu: 328. J. G. z R.; 329. M. B. z. K.

Dobrowólne dary: Michał Bjedrich ze Schunowa 5 nſl.; J. H. z R. 5 nſl.;
P. L. z Kh. 5 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Z Róžanta 3 tol. za towaṙſtwo dżěcźatſtwa
Jězuſowoho, 1 tol. za ſwjatoho wótca.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Mathilda Hedwig, dź. Franca Adolfa Schlaberga,
wyſchſchoho leutnanta a adjutanta w B.; Pětr Pawoł, ſ. Michała Cžecha,
murjerja w B.; Karl G., ſ. E. W. Pöhle, piwarca we Mniſchoncu; Hana
Madlena, dź. A. Zwieblera w B. — Wěrowanaj: Jakub Kuba z B. a Marija
zwudowjena Wawrikowa z Korzymja. — Zemrjecźi: Madlena Hermannowa,
khěžeṙka w B., 66 lět; Jan Tr. Grós z B., 42 l.; Michał Cžech z B., 67
l.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 14. 18. julija 1868. Lětnik 6.♠

K cžomu trjeba bamž wójſko?

W jenym prjedawſchich naſtawkow ſmy widźeli, kak ſu bamžowje tamne kraje
doſtali, kiž cyrkwiny ſtat rěkaja. Pſchi wſchitkich njepſchecźelſkich
nadpadach wobkhowachu woni tele ſwoje wobſedźenſtwo pak ze ſwojimi
ſrědkami pak pſchez zjenocźenjo ze ſwojimi ſuſodami; druhdy doſtachu tež
pomoc wot katholſkich wulkomocow, woſebje wot Rakuſkeje a Francózſkeje.
Tak mohło a dyrbjało tam tež w pſchichodnoſcźi woſtacź, kaž je pſchez
tyſac lět ſchło, hdy bychu nic jenož ludy ale woſebje tež wjeŕchojo tu
ſamu žiwu wěru wobkhowali, kajkuž jich prjedownicy mějachu. Ale to je
wot dźewjecź lět ſem cyle hinak. W lěcźe 1859 mjenujcy bu Rakuſka pſchez
ſwoju njezbožownu wójnu w Italſkej z tutoho kraja wot Francózow won
cźiſnjena, a 1860 a 1861 wurubi kral Viktor Emanuel (dokelž Rakuſka
nicžo k tomu prajicź njeſmědźeſche a khěžor Napoleon do toho zwoli)
wſchitkich italſkich wjeŕchow a wza tež bamžej pſchez dwě tſecźinje
cyrkwinoho ſtata. Rady by wón tehdom bamžej wſchitkón kraj a tež měſto
Rom wzał był, hdy by to Napoleon pſchidał; ale tón njeda ſo tak ſtacź,
drje nic z pſchecźelſtwa napſchecźo bamžej, ale dokelž ſo bojeſche
Francózow rozhněwacź, kotſiž zwjetſcha krucźe pſchi bamžu ſteja a z
dźěla tež Italſku njerady na mocy pſchiběracź widźachu. Francózojo
dźeržachu tohodla (a dyrbjeli tež pſchichodnje tak cžinicź) měſto Rom
wobſadźene, zo by ſo Napoleon ze ſwojim ludom hako jenicžki zakitaŕ
bamža a cyłeje cyrkwje wopokazał. Ale dwojomyſlny a falſchny kaž pſchecy
wobzankny wón z Italſkej, kotraž na wobſadźenjo Roma pſchez Francózow
pſched cyłej Europu ſtajnje ſkoržeſche, tak mjenowanu ſeptembrowu
konvenciju. W tej ſamej wupraji wón ſwoju dowěru, zo Italſka ſama měr a
porjad zdźerži a cyrkwiny ſtat z Romom zakitowacź budźe, cžohož dla chce
wón na wobcźežowanjo Italſkeje Francózow domoj powołacź. Cžohož ſo
wſchitcy katholikowje dawno bojachu, ſta ſo nětko. Dokelž běſche
Napoleon prjedy ſwjatocžnje <pb n="106"/>wuprajił, zo „dokonjane ſkutki“
♣(fait accompli)♠ hako tajke pſchipóznaje, khwataſche Garibaldi w
pſchezjenoſcźi a z pomocu italſkoho knježeŕſtwa dobycźo Roma hako
dokonjany ſkutk pſchihotowacź, kotryž by potom Napoleon pſchipóznacź
dyrbjał. Wo tymle wojowanju Garibaldia a joho rubježnych cžródow
pſchecźiwo bamžej w poſlenjej nazymje ſmy ſłyſcheli; zo pak pſchi tym
Rom dobyty njebu a zo bu Garibaldi žałoſnje zbity, to běſche ſkutk —
bamžowoho wójſka.

Dokelž ſo bamž po wotcźehnjenju Francózow z Roma 1864 wot cžłowjecžeje
pomocy wopuſchcźeny widźeſche, hromadźeſche wón k ſamſnomu wobaranju
małe ale zmužite wójſko wokoło ſebje a wobſtara, podpjerany z
pſchinoſchkami katholikow cyłoho ſwěta, wſchitko k wobaranſkej wójnje
potrěbne. Njepſchecźelojo ſo k tomu ſmějachu a mjenowachu wobronjowanjo
hižo poſlenje žiwjeńſke znamjo bamžowſtwa. Bamž pak njeda pſchez
wſchitko to zamólicź, ale dowěrjeſche ſo Bohu a joho dowěra njebu
zjebana. Bamžej, joho rozhladnoſcźi a wobronjenju ma ſo katholſki ſwět
dźakowacź, zo bu Rom pſched dobycźom a wurubjenjom wſchitkoho, ſchtož je
tam k wužitkej cyrkwje załožene, pſchez Garibaldiowe cžródy
pſchelutowany a zo bu zbytk cyrkwinoho ſtata zdźeržany. Schto by Rom a
cyrkwiny ſtat nětko był, hdy budźiſche bamž na wobaranjo, kiž ſo
njemóžne zdaſche, myſlicź njechał a ſo njewobronił?! Tola bamž Pius
♣IX.♠ je z tym nic jenož Rom a cyrkwiny ſtat zdźeržał, ale je tež wulke
duchowne dobycźo dobył; wón je zmužitoſcź a dowěru wſchitkich katholikow
pſchez to wubudźił, zo ſprawna wěc tola ſkóncžnje dobudźe; wón je pſchez
to ſwojich njepſchecźelow w Italſkej naſtróžał, Francózſku k ſpodźiwanju
pſchiwjedł, katholikow wſchěch krajow k nowym woporam a k wažnomu
wobaranju romſkeje cyrkwje zahorił; wón je nahladnoſcź romſkoho ſtoła z
nowa wobkrucźił a powyſchił. A pſchi wſchim tym ſu tola hiſchcźe ſamo
katholikowje, kotſiž to, ſchtož je cyrkwi wužitne, lěpje wjedźecź měnja,
dyžli Khryſtuſowy naměſtnik; ſu katholikowje, kotſiž wobkrucźeja, zo
bamž wójſko njetrjeba a zo njedyrbi ſo z brónju wobaracź, dokelž je
wyſchſchi měſchnik cyrkwje Khryſtuſa, wjeŕcha měra atd. Tajcy
katholikowje wuſtajeja ſwojomu rozomej a tež ſwojej katholſkej wutrobje
tajke wobſwědcženjo, zo žanoho wotmołwjenja njezaſłuža; ale zo njebychu
derjezmyſleni pſchez nich zawjedźeni byli, njech ſo jim krucźe wotmołwi
na praſchenjo: K cžomu trjeba bamž wójſko?

Swjaty wótc trjeba wójſko:

1) k zakitanju ſebje ſamoho a ſwojich ſwěrnych. Pſchi poſlenich napadach
na Rom je ſo zjawnje pokazało, zo běſche nic jenož knjejſtwo a
wobſedźenſtwo ſwjatoho wótca, ale tež ſwobodnoſcź a wěſtoſcź joho
parſchony a žiwjenjo najzaſłužbniſchich ſłužownikow cyrkwje wobhrožene.
To wobſwědcžeja podawki, kiž ſo w Romje wot 22. na 23. oktobra
zańdźenoho lěta ſtachu a kotrež tudy z krótka po powjeſcźach ſwědkow z
nowa powjedamy. Garibaldiowe cžródy běchu hižo w blizkoſcźi Roma,
bamžowi wojacy pak z wuwzacźom ſnadneje wobſadki běchu po kraju
rozpjerſcheni a chcychu ſo hakle w Romje zjenocźicź. Tele wokomiknjenjo
běſche zhladane k wudyrjenju dawno pſchihotowanoho zběžka. Wſchelaka
bróń běſche potajnje do Roma pſchinjeſena, wjele bombow nakopjenych a
mnohoſcź khěžow podryta, zo móhli je do powětra tſělicź. Wjele
zběžkarjow bě ſo pſchewoblekanych do Roma <pb n="107"/>pſchiwacžiło,
druzy buchu w Romje ſamym z pjenjezami za zběžkaŕſku wěc dobycźi. Tež
běchu gazowe roły k zatykanju pſchihotowane, zo by w tamnej nocy měſto
cźěmne woſtało; tohorunja běchu telegrafy na wſchitke ſtrony ſkóncowane,
zo njeby nichtó powjeſcź doſtał, doniž by měſto wot zběžkarjow
wobſadźene njebyło. Wjecžor 22. oktobra mějeſche kapitol (hórka w Romje)
dobyty a potom z tamniſchim wulkim zwonom zwonjene bycź. Na tele znamjo
chcychu Garibaldiowe cžródy ze wſchitkich ſtronow do měſta zacźahnycź, w
měſcźe ſkhowani zběžkarjo pak z potajnoſcźe wuſtupicź, a zhromadnje
myſlachu najprjedy palaſt policije a vatikanſki hród pſchimacź a
pſchedobycź. Pſchi jenym zajatym wyſchku italſkeje armeje namakachu plan
z wjele cžeŕwjenymi a cžornymi dypkami; prěniſche woznamjenjachu khěže,
w kotrychž dyrbjeſche rubjene a mordowane bycź, poſleniſche pak, hdźež
dyrbjeſche ſo minirowacź. Na 9000 cžłowjekam, mjez nimi tež kardinalam,
běſche ſmjercź pſchiſudźena. W Romje běchu hižo žerdźe pſchihotowane, na
kotrychž dyrbjachu hłowy zamordowanych po měſcźe noſchene bycź.
Garibaldiowi běchu ſwojeje wěcy tak wěſcźi, zo jedyn Jendźelcžan w jich
cžródźe wupraji, zo chce k katholſkej wěrje pſcheſtupicź, jelizo Rom tón
krócź njepanje. Tola Boža prědkwidźiwoſcź kedźbowaſche nad měſtom a nad
widźownym wjeŕchom cyrkwje a ſkazy djabołſke wotmyſlenja. Schtó
njeſpóznaje z toho, zo ſwobodnoſcź a žiwjenjo ſwjatoho wótca a
najſwěrniſchich ſłužownikow cyrwje na hracžkach ſtejeſche? A jeli by ſo
Garibaldiej hdy radźiło Rom wobſadźicź, by ſo wón wěſcźe ſurowje wjecźił
(rachu brał) za łońſche njezbožowne nadpadowanjo! W tejle ſtraſchnoſcźi
pak namakaja ſo Rom, ſwjaty wótc a joho najſwěrniſchi. Směmy ſo potajkim
hiſchcźe praſchecź: K cžomu trjeba bamž wójſko? Njedyrbjeli ſo ſkerje
praſchecź, cžohodla njetworja katholikowje doſahacu armeju k zakitanjn
Roma a ſwjatoho wótca?

2) Bamž trjeba wójſko, zo by ſwjatnicy w Romje pſched wonjecžeſcźenjom a
wurubjenjom zakitał. Hdyž Garibaldi bamža lucifera a katholſku cyrkej
wuſad cžłowjeſtwa mjenuje, dohlada ſo kóždy, zo wón njewojuje jenicžcy
pſchecźiwo bamžowomu ſwětnomu knjejſtwu, ale pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi. Joho myſlam a ſłowam wotpowjeduja tež ſkutki joho cžródow. Wjele
tych ſamych je tak njehańbitych, zo ſo njehodźa powjedacź. To hiſchcźe
njeje najhórſche, zo w cyrkwjach wſchitko ſkóncuja, do tabernaklow
tſěleja a ſwjate hoſtije z nohomaj teptaja, měſchniſke draſty roztorhuja
a cžerwjene kruchi z nich ſebi hako rubiſchka wokoło ſchije wjazaja.
Stadło dźiwich ſwini njemohło w pyſchnej zahrodźe tajke zapuſcźenjo
dokonjecź, kajkež bychu tele ludźiſka pſchihotowali, hdy bychu do Roma
pſchicźahnyli. Cźěła ſwjateju japoſchtołow Pětra a Pawoła a wjele
druhich ſwjatych, haj ſwjaty kſchiž, hlebija, pótny rub, hózdź z kſchiža
Khryſtuſowoho a druhi ſwjate wěcy, hdźe bychu wone pſchiſchłe? A tola ſo
hiſchcźe praſcheja: K cžomu trjeba bamž wójſko?

3) Wón je trjeba, zo by nahladnoſcź a ſwobodnoſcź japoſchtołſkoho ſtoła
zakitał. Pſchiſłuſchne je, zo by bamž, kotryž ma ſwětnych wjeŕchow a
ludy na jich winowatoſcźe dopominacź, ſwoje měſto zaſtał bjez dźiwanja
na parſchonu; zdobne je, zo by wón žanoho wjeŕcha poddan njebył. Tohodla
je Boža prědkwidźiwoſcź tak wjedła, zo bamžowje w běhu lětſtotkow na
najſprawniſche waſchnjo kraj a z tym njewotwiſnoſcź ſwětnoho wjeŕcha
doſtachu. Zjawnje Bóh ſam zjenocźi w bamžowſtwje duchownu a ſwětnu móc k
znamjenju, zo matej wobě zjenocźenej jomu <pb n="108"/>ſłužicź; „ſchtož
je Bóh zjenocźił, njedyrbi cžłowjek rózno dźělicź,“ praji Bože ſłowo.
Italſki kral Viktor Emanuel je hižo kardinalow w ſwojim kraju, kotſiž ſo
jomu njeſpodobachu, do jaſtwa cźiſnył, ſchtó móže nam wěſtoſcź dacź, zo
by tež z bamžom tak njeſcžinił, hdy by tón joho žadanja dopjelnicź
njechał a njemohł — hdy by mjenujcy bamž wjacy ſamoſtatny njebył, ale
kralowy poddan? Cžeſcźelakomnoſcź to njeje, kiž Piusej ♣IX.♠ ſwětne
knjejſtwo z brónju zakitacź kaza, ale ſwobodnoſcź japoſchtołſkoho ſtoła.
Derjehicźo katholſkeje cyrkwje pſchinuzowa jomu tele wotmyſlenjo, a hdyž
je katholſki ſwět te ſame wotmyſlenjo zapſchijał a je wuwjeſcź chce,
budźe cyrkej ſwobodniſcha a njewotwiſniſcha dyžli hdy prjedy; pſchetož
wona njezměje ſo pſchichodnje žanomu jednotliwomu wjeŕchej dźakowacź,
ale ſwojim ſamſnym dźěcźom, katholikam zhromadnje.

4) Bamž trjeba wójſko, zo by prawa a wobſedźenſtwo wſchitkich katholikow
zakitał. Wjedźenjo katholſkeje cyrkwje, kotraž je pſchez cyły ſwět
rozpſcheſtrjena, žada wulke pjenježne ſrědki. Tele ſrědki je Bóh bamžam
pſchiwobrocźił, hdyž jim wobſedźenſtwo cyrkwinoho ſtata pſchepoda. A
tele wobſedźenſtwo chce Garibaldi a italſke knježeŕſtwo bamžej cyle
wutorhnycź. Schtó změje potom khóſty za wjedźenjo cyrkwje płacźicź? Na
pohanow a židow to njepſchińdźe, ale na wſchitkich katholikow. Tohodla
dyrbja ſo wſchitcy Piusej ♣IX.♠ dźakowacź, zo wón, cyrkwiny ſtat
zakitajo, po prawym tež naſche wobſedźenſtwo zakituje; woni dyrbja joho
za to, kaž wſchelake kraje a ludy hižo cžinja, w tymle wobaranju na
najmócniſcho podpjeracź! Jeli katholikowje to zanjechaja, dadźa ſami
bamža wurubicź a dyrbja potom hiſchcźe we wſchěm pſchichodnym cžaſu
potrěbnoſcźe cyrkwje płacźicź. Jenož tajki, kiž chce rubježniſtwo
podpjeracź, mohł ſo potajkim praſchecź: K cžomu trjeba bamž wójſko?

Wón je trjeba, zo to z krótka wobnowju, zo by ſebje a ſwojich ſwěrnych
pſchi žiwjenju zdźeržał, zo by romſke ſwjatnicy pſched wonjecžeſcźenjom
zakitał, zo by nahladnoſcź a ſwobodnoſcź japoſchtołſkomu ſtołej
wobkhował, zo by wſchěch katholikow prawo a wobſedźenſtwo wobarał. K
wſchomu tomu zahori wón cyły ſwět a dobudźe cžłowjeſtwu ſkóncžny měr.

Hdyž běchu něhdy njewěriwi kſcheſcźanam ſwjaty kraj (Paläſtina)
wutorhnyli, pozběže ſo cyłe nawjecžorne (europiſke) kſcheſcźanſtwo, a
ſta tyſacow cźehnjechu tam, zo bychu jón zaſy dobyli. Z Romom wutorhnje
ſo kſcheſcźanam hiſchcźe wjacy hako tehdom z Paläſtinu; a katholſcy
wěriwi njedyrbjeli wopory pſchinjeſcź k wumoženju toho ſamoho? Woni ſu
je pſchinjeſli a poſkicźeja je njepſcheſtawajcy. Pſchetož lědma běſche
bamž wuprajił: „Sam chcu ſo wobaracź; kralojo na zemi ſu mje
wopuſchcźili, ale Bóh mje njewopuſchcźi,“ dha zahorichu ſo tyſacy
(tawzynty) katholſkich wutrobow a wobſwědcžichu zwólniwoſcź k woporam,
kajkuž cyrkej lětſtotki njeje widźała! Hollandſka, Francózſka a Belgiſka
póſłachu ſwjatomu wótcej nic jenož pjenježne ſrědki, ale tež zmužicźi
ſynojo tychle krajow pſchikhwatachu najprěni, zo bychu jomu ſwoju ſłužbu
poſkicźili. Jich pſchikład ſcźěhowachu druhe kraje a ludy a tak
zhromadźi ſo wójſko, kiž wot ſpocžatka lěta 1865 jenicžki ſwětny ſchkit
cyrkwinoho ſtata a ſwojich wojeŕſkich a nabožnych ſamotnoſcźow dla tež
debjenſtwo naſcheje cyrkwje wucžinja. ♣P.♠ Jnnocenc.

<pb n="109"/>

Słowo za ſwjatoho wótca.

W poſlenim cžiſle Katholſkoho Póſła ſo powjedaſche, zo ſu bjez druhim
katholikojo w Norwegſkej, kotrychž je tam jenož 12,000, ſwjatomu wótcej
148 muži wojeŕſcy wuhotowanych pſchipóſłali. Nas katholſkich Serbow je k
najmjeńſchomu tež tak wjele. Njemóhli dha my w tymle ſtracha połnym
cžaſu tež wěſty wjetſchi wopor za dobru wěc wjelelubowanoho ſwjatoho
wótca pſchinjeſcź? Wſchak je bjez katholſkimi Serbami tež wjele tajkich,
kiž ſu z cžaſnymi kubłami žohnowani. Póſcźelmy dha tež my někotrych
wojeŕſcy wuſłuženych Serbow, jeli ſo tajcy namakaja, na naſche khćſty do
Roma, abo njebudźe-li to móžne, zjenocźmy ſo k tomu, zo na cžas
pſcheſcźěhanjow ſwjatomu wótcej khóſty k dźerženju někotrych wojakow
poſkicźimy. Zo pak bychmy z wobeju namjetow pſchihodniſchi wuzwolili a
ſo wo tej naležnoſcźi rozrycželi, wotdźeržmy w Khróſcźicach hako w
ſrjedźiznje katholſkich Serbow zhromadźiznu na ſ. Ławrjenca. Snadź mohło
ſo k tomu kóncej towaŕſtwo załožicź, kotromuž bychu ſobuſtawy na dobo
abo na wjacy razow pjenježny pſchinoſchk dawali. Wſchitcy katholſcy
Serbja, kotſiž ſu za tule dobru wěc zahorjeni, njech pſchińdu na
zhromadźiznu abo njech ſwoju podpjeru k tej ſamej poſkicźa. Wſchitkich
prawych Serbow poſtrowjejo wocžakuje daliſche

Jurij Wawrik, młynk w Kanecach.

Pſchiſpomnjenjo redaktora. Z radoſcźu wozjewjamy horniſche „ſłowo“,
kotrež wěſcźe wjele ſerbſkich wutrobow za pſchedpołožene wotmyſlenjo
dobudźe. Kraſne by to było, hdy by ta cžródka Serbow, kiž je katholſkej
cyrkwi ſwěrna woſtała, ſwoju krutu wěru a dźakownu luboſcź k
japoſchtołſkomu ſtołej z nadobnym ſkutkom wobſwědcžiła. Wězo dawaja
Serbja hižo pětrowy pjenježk abo wopor za ſwjatoho wótca; ale pſchi tym
je wotpóſłanjo abo dźerženjo někotrych „ſerbſkich zuavow abo wojakow“
(tajke mjeno bychmy jim dali) katholſkim Serbam móžne!

K tomu kóncej pſcheproſchuju ja (pſchetož něchtó dyrbi tu wěc do ruki
wzacź pſched wyſchnoſcźemi) wyſokodoſtojnych kk. duchownych a druhich
katholſkich ſerbſkich mužſkich ze wſchěch ſerbſkich woſadow na
wuradźenjo dla podpjeranja bamžowoho wójſka na dnju ſ. Ławrjenca do
Khróſcźic. Wuradźenjo budźe w tamniſchej ſchuli popołdnju w tſjoch.
Pſchede wſchitkim wuzwola tam pſchitomni jenoho pſchedſydu a jenoho
piſmawjedźerja, na cžož móže ſo kóždomu druhomu ſłowo wudźělicź, kiž
zechce rycžecź. Za dowolnoſcź k wotdźerženju zhromadźizny ſo ja
poſtaram. Daj Bóh zbožo! M. Hórnik.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny knjez biſkop je ſo z Karlsbada domoj wrócźił
a pſchebywa nětko w Dreždźanach.

Z Budyſchina. We Póſle bu pſched někotrym cžaſom ſpomnjene, zo je žadny
hóſcź naſchu Łužicu wopytał, mjenujcy biſkop Demers z Van Couver Islanda
z Ameriki. Po knižcy, wot njoho wudatej, chcu tohodla dźens něſchto
dalſche wot joho diöceſy ſobudźělicź. W lěcźe 1836 pſchepoda tehdomny
bamž Quebekſkomu arcybiſkopej w Kanadiſkej dowolnoſcź, zo by wón
miſſionarow do krajow pſchi cźichim <pb n="110"/>morju pȯſłał. Tohodla
podaſchtaj ſo tam w lěcźe 1838 dwaj duchownaj z Kanady hako prěnjej
miſſionaraj, zo byſchtaj tam njewobdźěłanu winicu Božu wobdźěłacź
ſpocžinałoj. Wot měſta Montreal pucźowaſchtaj pſchez hory, wody a lěſy,
pak w hubjenych cžołmach, pak na konjoch a pak pěſchi. Hacžrunje wonaj
Kanadu w haprylu wopuſchcźiſchtaj, dóńdźeſchtaj tola hakle 24. novembra
do twjerdźizny Van Couver Island. We wulkich wobcźežnoſcźach běſchtaj
tutón pucź dokonjałoj, a wulke bě polo, kiž mějeſchtaj nětk wobdźěłacź.
Tola połnaj dowěry na Boha zapocžeſchtaj. Tutaj mužej běſchtaj k.
Blanchet, nětk arcybiſkop w Oregoncity a naſch k. biſkop Demers.
Pohladamy-li do zady na tamny dźeń, hacž wonaj do tutych krajow z
dźiwimi wobydlerjemi pſchińdźeſchtaj, a pſchirunamy-li, ſchto je ſo bjez
tym hacž do nětk ſkutkowało, dyrbimy z wjeſołoſcźu ſo Bohu dźakowacź, zo
je pſchez joho žohnowanjo jich ſkutkowanjo bohate płody njeſło. Spocžatk
miſſionſtwa drje běſche mały; ale małe zornjatko je nětk hižom mócny
ſchtom. Dokelž njewidźimy tam wjac jenož dweju měſchnikow, kiž běſchtaj
huſto 100 mil wot ſo zdalenaj, po kraju wokoło cźahojo, ale wjele
druhich dźěłacźerjow je w běhu lětow k pomocy do winicy knjeza
zaſtupiło. Wot pomjezow Kaliforniſkeje hacž k njedawno tak mjenowanej
ruſowſkej Americy ſteja tute krajiny nětk pod 1 arcybiſkopom, pod 2
biſkopomaj a 1 japoſchtołſkim vikarom. Tyſacy Indianow ſu hižom za
Khryſtuſa dobyte. Wot biſkopow bu wjele wucžeŕnjow tam załoženych.
Holcžki ſo we wucžeŕnjach wot ſotrow ze wſchelakich rjadow rozwucžuja
nimale we wſchitkich měſtach tutych krajinow, bjez tym zo hólcžacym
wucžeŕnjam duchowni ſami prědkſteja. We lěcźe 1848 bu hako prěni biſkop
za Van Couver Island k. Demers pomjenowany. Joho prěnja cyrkwicžka, kiž
hiſchcźe wobſteji, bě mały drjewjany twar. W lěcźe 1858 pſchińdźechu 4
ſotry z rjada ſwj. Hany z Kanady z klóſchtyra, kiž bě nětcžiſchi biſkop
z Montreala tehdom hakle załožił. We lěcźe 1859 a 1863 pſchińdźe
hiſchcźe 10 ſotrow k pomocy. Jich tehdom załožena wucžeŕnja we měſcźe
Viktoria je we najrjeńſchim kcźěwje; w zańdźenym lěcźe mějeſche ta ſama
150 ſchuleŕkow. Tež w měſcźe Newweſtminſter bu pſched 2 lětomaj nowa
wucžeŕnja załožena, a we miſſiji St. Anna jena za indianſke dźěcźi. Tam
natwari mjenujcy k. Demers w l. 1864 woſebity klóſchtyr za Indianow.
Wulka cžróda indianſkich holcžkow ſo tam rozwucžujeja, a indianſcy hólcy
w woſebitych wucžeŕnjach wucžbu doſtawaju. Tola pak tam hiſchcźe wjele
pobrachuje, woſebnje dyrbi ſo tež khěža za ſyroty załožicź a khorownja
(ſchpital) we Viktoria, dokelž je tamniſchi klóſchtyr, hdźež maja ſyroty
a khori pſchiſtup, tak pſchepjelnjeny, zo žane džěcźi wjac bracź
njemóža. Zo by ſo to a druhe twaricź mohło, pucźuje k. biſkop Demers
nětk w Europje a hromadźi dary. ♣J. K.♠

Z Khróſcźic. Wot někotroho cžaſa zběra něchtó we ſerbſkich woſadach
podpiſma k někajkomu pſcheměnjenju pſchi ſerbſkim proceſſionje do
Krupki. Dokelž pſchi tajkich wěcach cžaſto njepſchezjenoſcź na jene dobo
wjacy potorha, hacž je dobrowólna pſchezjenoſcź za wjele lět natwariła,
žada nas nětko wjele tajkich, kotſiž kóžde lěto do Krupki khodźa, zo by
Katholſki Poſoł pſchecźelnje radźił: „W mjenje dobreje wěcy njech pſchi
ſtarym woſtanje! Do naſchoho proceſſiona njeměſcha ſo ani cyrkwinſka ani
ſwětna wyſchnoſcź, duž regirujmy ſo ſami bjeze wſcheje pſchekory.“

<pb n="111"/>

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Hródka. Za naſchu nowozałožomnu miſſionſku ſtaciju budźe w krótkim
duchowny poſtajeny, kiž změje katholikow w měſcźe a wokolnoſcźi
duchownſcy zaſtaracź a tež za někotre dźěcźi ſchulu dźeržecź.

Ze Žemra. Tudy wobſteji wot lěta 1848 miſſionſka ſtacija a wot
hrodowſkoho kapłana w Brodach bu najprjedy boža ſłužba wobſtarana. Nětk
wobſtara faraŕ z Gubina kemſche. Rycźeŕkubleŕ z Beerfelde je pohrjebnu
khapałku, kiž móže pak jenož 150 woſobow wopſchijecź, za tuni pjenjez
nakhwilnje katholſkim ſłužbam wotſtupił. Katholſka wucžeŕnja wobſteji
tudy wot lěta 1854.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Lětuſcha 19. generalna zhromadźizna wſchěch katholſkich
towaŕſtwow Němſkeje budźe w Bambergu wot 31. auguſta do 3. ſeptembra.

Z Osnabrücka. Najrjeniſchi tórm, pſchi cyrkwi ſ. Khatyrny, je ſo 8.
junija ſpalił. Klempnarjo běchu tam tſěchu porjedźeli a pſchez wuhlo,
kotrež mějachu k ſwojomu dźěłu pſchihotowane, běſche pſchi wětſe woheṅ
naſtał. Někotre pódlanſke khěže ſo tež ſpalichu.

Würtembergſka. Nowa ſekta „pſchecźelojo Jeruzalema“, do kotrejež pſchez
100 ſwójbow ſłuſcha (bjez nimi je wjele bohatych) chcedźa pſchichodny
měſac do Jeruzalema wucźahnycź, zo bychu tam pſchi rowje Khryſtuſowym
khorhoj wot nich tak mjenowanoho, wěrnoho japoſchtołſkoho kſcheſcźanſtwa
zaſadźili. Tale ſpodźiwna ſekta ma jenoho cyrkwiuſkoho a jenoho ſwětnoho
wyſchſchoho.

Rakuſka. Kaž w krajnych ſwětnych naležnoſcźach, tak je tež w
cyrkwinſkich tudy ſama wójna. Khěžorowy póſłauc je ſo z Roma domoj
wrócźił a nětko wocžakuje ſo nowy liſt wot bamža. Bjez tym ſcźełu němſke
měſta a měſtacžka advokatſkomu miniſterſtwej adreſſy, w kotrychž je za
wuſtupowanjo pſchecźiwo bamžej khwala!

Z Wina. Prync Don Alfonſo, ſyn arcywójwodki Beatricy z Eſte je do
bamžowych zuavow zaſtupił. Schtyri njedźele pſched tym pucźowaſche wón
do ſwjatoho kraja a tam pſchi rowje naſchoho zbóžnika wobzamkny pſchi
ſebi, zo chce bamžej hako wojak ſłužicź.

Wuheŕſka. W Sathmarje zemrje pſched krótkim generalna wyſchſcha
miłoſcźiwych ſotrow cyłeje Wuheŕſkeje Xaveria Straſſe, z Tyrolſkeje
rodźena, w 26. lěcźe ſwojoho zaſtojnſtwa.

Francózſka. Pſched někotrym cžaſom zemrje w měſcźe Angers w ſwojim 72.
lěcźe załožeŕka a prěnja wyſchſcha žónſkich (miłoſcźiwych ſotrow) wot
dobroho paſtyrja, Marija Pelletier. Wot l. 1817 w tymle rjedźe, wot l.
1826 wyſchſcha a wot lěcźe 1835 generalna wyſchſcha je wona 110 domow
ſwojoho rjada po wſchěch dźělach ſwěta załožiła. Hiſchcźe na ſwojim
ſmjertnym łožu póſła wona ſotry do Algirſkeje a do Egiptſkeje. Jeje
ſkutkowanjo bě woprawdźe žohnowane. — W Lüneville zemrje njedawno
miłoſcźiwa ſotra z rjada ſ. Karla Borromejſkoho, <pb n="112"/>kotraž je
woſebje wjele ranjenych a khorych wojakow była wothladała. Duž
pſchewodźachu ju wyſche druhoho luda wſchitcy wojacy tohole měſta,
kotſiž njeběchu pſchez ſłužbu zadźewani, bjez nimi dwaj generalej a
někotſi druzy najwyſchſchi oſſicirojo. Stary wyſchk wot jězdnych, kiž
běchu w Africy ſtali, wupraji po pohrjebje miłoſcźiwym ſotram zjawny
dźak. — We Straßburgu zemrje 20. hapryla generalna wyſchſcha
miłoſcźiwych ſotrow, Maria Vicentia Sulzer, 90 lět ſtara, wot kotrychž
běſche 62 ſobuſtaw rjada a 55 wyſchſcha w nim była. Wot macźeŕſkoho doma
w Straßburgu ſu někotre domy w Němcach załožene.

Jendźelſka. Namjet dla wuzběhnjenja proteſtantſkeje ſtatneje cyrkwje w
Iriſkej bu we wyſchſchej komorje zacźiſnjeny. Gladſtone a joho
pſchecźelojo budźa nětko zaſy w nowinach za tónle ſwój ſprawny namjet
ſkutkowacź, kiž dyrbi ſkóncžnje tola dobycź.

Iriſka. Po pſchikładźe katholſkich knjenjow w druhich krajach ſu nětko
tež iriſke zemjanki pod pſchedſydſtwom kardinala arcbiſkopa Cullena w
Dublinje ſo zjenocźiłe a žónſke towaŕſtwo k podpjeranju bamžowoho wójſka
załožiłe. Marquiſa z Londonderry, hrabinje Portalington a Granard,
knjeni French a Bellew tworja wubjerk a napominaja w zjawnej próſtwje
katholſke knjenje k pjenježnym pſchinoſchkam za bamžowe wójſko. Załoženy
foud je wot pětrowoho pjenježka njewotwiſny. Hlejcźe, zaſy rjany
pſchikład! Byrnje my katholſcy Serbja žanoho zemjana bjez ſobu njeměli,
móžemy tola ze zhromadnymi mocami tež něſchto za bamžowe wójſko
dokonjecź!

Połnócna Amerika. We Bay Settlement zemrje pſched dwěmaj měſacomaj
Marata Okeewah, 123 lět ſtara Indianka ze ſplaha Ottowa. Wona je tſjoch
mužow poměła a jeje uajſtarſchi ſyn je 97 lět ſtary. W lěcźe 1830 bu
wona wot biſkopa Fennewicka z C#cinnati kſchcźena a firmowana. Pſched
dwěmaj lětomaj padźe wona na lodźe a njemóžeſche wot toho cžaſa wjacy
khodźicź. Tſi dny pſched ſmjercźu doſta ſwjate ſakramenty.

Amerika. Dźeń 31. meje zapocža ſo hłowna zhromadźizna katholſkich
towaŕſtwow we New-Yorku. Z hłowneje cyrkwje wuńdźe na tymle prěnim dnju
rano w 8. hodźinje 15,000 katholikow ze wſchelakich měſtow połnócneje
Ameriki w proceſſionje, z wjele khorhowjemi, hudźbnikami a jězdnymi;
bamžowa khorhoj běſche wobdawana z cžeſtnej ſtražu dwanacźe jězdnych na
běłych konjoch. Wſchě měſchcźanſke drohi, po kotrychž proceſſion
dźěſche, běchu rjenje wupyſchene. Cźah proceſſioua trajeſche ſchtyri
hodźiny, potom ſcźěhowaſche Boža mſcha z prědowanjom. Tajke nahladne
proceſſiony dobywaja katholſkej cyrkwi w Americy pſchecy wjetſchu
wažnoſcź pſched wſchitkim wobydleŕſtwom a woſebje wubudźuja liwkich
katholikow k tomu, zo tež woni zjawnje ſwoju wěru wuznawaja.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Marija dź. žiwnoſcźerja Mikławſcha Robla z
Wulkoho Wjelkowa; Karl Auguſt, ſ. Michała Robla z Budyſchina. Zemrjeta:
Marija, dz. Mikławſcha Robla z Wulkoho Wjelkowa, 11 dnow.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 15. 1. augusta 1868. Lětnik 6.♠

Boža mſcha — wopomnjecźo cźeṙpjenja a ſmjercźe Jězuſa Khryſtuſa.

Boža mſcha je wopomnjecźo a wobnowjenjo Jězuſowoho wopora. „To cžińcźe k
mojomu wopomnjecźu,“ porucži naſch zbóžnik pſchi poſlenjej wjecžeri
ſwojim japoſchtołam. Tohodla wopominaja pobožni kſcheſcźenjo na Božej
mſchi woſebje huſto tež cźeŕpjenjo a ſmjercź Jězuſa Khryſtuſa. Kak móža
woni to najpſchihodniſcho cžinicź, chcu w ſcźěhowacym pokazacź. Pſcheńdu
pſchi tym Khryſtuſowe cźeŕpjenjo a ſchtož do wobłukow (parentheſow)
tomuſamomu porno ſtaju, płacźi wo Božej mſchi.

Naſch zbóžnik dźěſche do Jeruzalema a prajeſche ſwojim wucžownikam ſwoje
cźeŕpjenjo a ſwoju ſmjercź do prědka (měſchnik dźe do khapale). Pſchi
poſlenjej wjecžeri wopaſa ſo wón z trěnjom, zo by japoſchtołam nohi mył
(měſchnik hotuje ſo cyrkwinſku draſtu), a cžinjeſche to woprawdźe
(měſchnik myje ſebi rucy). Potom dźěſche na wolijowu horu (měſchnik dźe
z miniſtrantami k wołtarjej). Wón pſchińdźe do zahrody Gethſemani,
woſtaji woſymjoch japoſchtołow pſchi durjach a ſkóncžnje wopuſchcźi tež
Pětra, Jakuba a Jana, kotrychž běſche do zahrody nuts wzał, a dźěſche
ſam ſo modlicź (měſchnik dźe k wołtarjej a woſtaji miniſtrantow deleka
pſchi ſkhodźeńkach). Hdyž běſche ſo modlił, dźěſche k ſwojim tſjom
japoſchtołam (měſchnik dźe dele, zo by ſo modlił) a napominaſche jich k
modlitwje (měſchnik ſo deleka modli). Tſi krócź woteńdźe wón ſo modlicź
a modleſche ſo tak nutrnje, zo ſo k zemi khileſche a krwawy pót
pocźeſche (měſchnik khila ſo hłuboko pſchi ♣Confiteor♠ a bije ſo tſi
krócź na wutrobu). Jandźel poſylni Jězuſa a wón poſtany (měſchnik ſtupi
ſo runje). Wón prajeſche, zo ſo joho njepſchecźelojo pſchibližuja a
dźěſche jim napſchecźo (měſchnik dźe k wołtarjej horje). Njepſchecźelojo
pſchińdu a Judaſch poſtrowi Jězuſa z wokoſchenjom (měſchnik wokoſchuje
wołtaŕ). Scźeŕpnje da ſo Jězus popanycź a zwjazany do měſta wjeſcź
(měſchnik dźe na ſtronu epiſtle). Tam bu <pb n="114"/>wón w nocy
wſchelako cžwilowany (měſchnik dźe do ſrjedź wołtarja). Japoſchtołojo
cźěkaja a Pětr zaprje zbóžnika tſi krócź (měſchnik praji tſi krócź:
Kyrie eleiſon). Jězus znjeſe znowa wuſměſchenja (měſchnik dawa Bohu
cžeſcź pſchez ♣„Gloria“♠). Na ranjo bu wón po měſcźe k Pilatuſej
wjedźeny (měſchnik dźe na ſtronu evangelia abo ſwjatoho ſcźenja).

Pilatus ſpóznaje njewinowatoſcź zbóžnika a chce joho puſchcźicź, ale z
bojoſcźe to tola njeſcžini a póſcźele joho k Herodeſej (měſchnik cžita
ſwjate ſcźenjo). Herodes wuſměſchi zbóžnika a póſcźele joho zaſy k
Pilatuſej (měſchnik dźe doſrjedź wołtarja). Pilatus dyrbi tu wěc dale
pſchepytowacź a pſcheſłyſchuje Jězuſa (měſchnik ſpěwa ♣Credo♠). Wón
namaka, zo je Jězus njewinowaty (měſchnik wobrocźi ſo k ludej prajicy:
♣Dominus vobiscum♠). Pilatus z bojoſcźe pſched ludom da Jězuſa ſchwikacź
a wotrocžcy joho wuſlěkaja (měſchnik wotkrywa kheluch).

Hdyž běchu zbóžnika ſurowje ſchwikali, z cźernjemi krónowali a
wuſměſcheli, ſtupichu z nim pſched Pilatuſa, kiž joho za njewinowatoho
ſpóznaje a ſebi rucy myje (měſchnik wopruje a myje ſebi rucy). Pilatus
pokazuje Jězuſa rozbitoho ludej prajicy: Hlejcźe cžłowjeka (měſchnik k
ludej ſo wobrocźiwſchi praji: ♣Orate fratres♠). Hdyž naſchcźuwany lud
Khryſtuſowu ſmjercź žada, mjelcži wón k tomu (měſchnik ſo z cźicha
modli). Lud pſchecy bóle woła (měſchnik ſpěwa präfation). Nětk wotſudźi
a pſchepoda Pilatus Jězuſa k ſmjercźi (miniſtrant klinka). Na joho ramjo
połoža cźežki kſchiž a wón njeſe jón mjelcžo (měſchnik wupſcheſtrje rucy
a modli ſo zcźicha). Na pucźu zetkachu Jězuſa někotre ſobuželne žónſke a
wón jim rjekny: Njepłakajeźe pſche mnje, ale pſche was a waſche dźěcźi
(měſchnik wopomina žiwych). Jězus krocži dale (měſchnik pokracžuje w
cźichej modlitwje) a na kalvarſkej horje pſcheſtrjechu joho nahoho na
kſchiž (měſchnik wupſcheſtrje ſwojej rucy na kheluch). Potom pſchibichu
na tón ſamȯn rucy a nozy (měſchnik cžini pjecź kſchižow na khlěb a wino
pſched pſchežohnowanjom).

Hdyž běchu Jězuſa na kſchiž pſchibili, zběhnychu a ſtajichu jón
(měſchnik pozběhuje ſwjate woblatko a kheluch a pokaza jej). Jězus
wiſaſche na kſchižu a woni joho wuſměſchichu (měſchnik cžini na wobě
ſchtałtnoſcźi ſwjaty kſchiž). Woni prajachu: Sy-li Boži ſyn, zlěz ze
kſchiža; Jězus pak mjelcžeſche (měſchnik modli ſo dale mjelcžo z
wupſcheſtrjenymaj rukomaj). Wón modleſche ſo za wſchitkich, tež za
ſwojich kſchižowarjow (měſchnik modli ſo za wotemrjetych). Z dweju
mordarjow, kiž buſchtaj ſobu kſchižowanaj, rjekny tón na prawicy:
Knježe, ſpomń na mnje, hdyž budźeſch w paradizu (měſchnik podyri ſo na
wutrobu prajo: ♣Nobis quoque peccatoribus♠). Jězus wotmołwi jomu: Dźens
budźeſch zo mnu w paradizu (měſchnik wotkryje kheluch a pozběhnje trochu
ſwjate woblatko a kheluch). Nětk podawa ſo do wole ſwojoho wótca a praji
ſydom poſlenich ſłowow na kſchižu (měſchnik ſpěwa ſydom próſtwow
wótcženaſcha). Wón pokhili ſwoju hłowu a da ſwojoho ducha horje
(měſchnik rozłama ſwjate woblatko). Hdyž bě wumrjeł, ſtupi joho duſcha
do prědkhele (měſchnik da kuſk ſ. woblatka do khelucha panycź). Z
dźiwow, kotrež ſo pſchi Jězuſowej ſmjercźi ſtachu, ſpóznaje wjele židow,
zo je wón Boži ſyn a tohodla bija ſo na wutrobu (měſchnik bije ſo na
wutrobu prajo: Jehnjo Bože, kiž precž bjerjeſch hrěchi ſwěta atd.). Macź
Jězuſowa a joho ſwěrni <pb n="115"/>ſu jara zrudni pſchi joho ſmjercźi
(měſchnik na wutrobu ſo bijo praji tſi krócź: Knježe, njejſym doſtojny
atd.).

Nětk wzaſchtaj Józef z Arimathea a Nikodemus Jězuſowe cźěło ze kſchiža
(měſchnik wozmje ſwjate woblatko a kheluch k ſebi). Byrnje wone hižo
žałbowane było, chcychu je pobožne žónſke hiſchcźe bóle žałbowacź
(měſchnik da ſebi wino a wodu do khelucha linycź.) Dokelž bě wjecžor,
dyrbjachu te žónſke domoj hicź a Jězuſowe cźěło bu do rowa połožene
(měſchnik pſchikryje kheluch). Na tſecźi dźeṅ rano pſchińdźechu te
žónſke Jězuſa žałbowacź, ale njenamakachu joho, dokelž bě wón
horjeſtanył (měſchnik dźe na epiſtlowu ſtronu k wotewrjenym kniham). Na
porucžnoſcź jandźela woteńdźechu žónſke z wjeſołej powjeſcźu wo
horjeſtacźu k japoſchtołam (měſchnik dźe doſrjedź wołtarja a poſtrowi
lud prajo: ♣Dominus vobiscum♠). Madlena płaka pſchi rowje, a Jězus k
njej ſo wobrocźo da ſo ſpóznacź (měſchnik wobrocźi a pokhili ſo k
kniham). Hdyž bě horjeſtanjeny Jězus hiſchcźe 40 dnow z japoſchtołami
wobkhadźał a jich rozwucžał, zeńdźe ſo wón z nimi poſleni krócź
(měſchnik praji poſlenje: ♣Dominus vobiscum♠). Wón kazaſche jim na
wolijowu horu hicź (měſchnik praji: ♣Ite missa est♠) a žohnowaſche jich
(měſchnik požohnuje lud). Skóncžnje porucži jim do wſchoho ſwěta hicź a
Bože kraleſtwo prědowacź (měſchnik cžita poſlenje ſwjate ſcźenjo) a
ſpěje pſched jich wocžomaj do njebjes (měſchnik wrócźi ſo pſched
wocžomaj wěriwych do khapale).

J. Wornaŕ.

Někotſi wojacy ſwjatoho wótca.

W bamžowym wójſku je wjele tajkich mužow a młodźencow, kotſiž ſu doma w
ſwojim kraju wyſoke zaſtojnſtwa měli a je wopuſchcźili. Wjele zemjanow
tam je, kotſiž hako nizcy wojacy ſłuža. Woni tam njeńdu zdy dla;
pſchetož mnozy pſchinjeſu wjacy ſobu dyžli doſtanu; tak maja na
pſchikład dobrowólnicy z Kanadiſkeje tak wjele pjenjez ſobu, zo móža na
dwě lěcźe ſebi wſchitke ſwoje potrěbnoſcźe ſami dźeržecź. We ſcźěhowacym
pomjenuju někotrych, kotſiž ſo pſchez ſwoju woſobnoſcź, wuſtojuoſcź a
njeſebicžnoſcź wuznamjenjeja.

General Kanzler, wójnſki miniſter. Wón je w Badenſkej rodźeny a tam
wyſchk pobył. Joho zmužitoſcź je wſchudźom znata. Pola Ancony běſche wón
wjedźicźeŕ na najwažniſchich wobtwjerdźenjach. Hdyž tele měſto
bombardirowachu, prajeſche wón generalej Lamorici♣è♠rej w mjenje druhich
officirow, zo woni w žiwjenju a ſmjercźi pſchi nim woſtanu. Jomu ſłuſcha
cžeſcź, dokelž je njepſchecźela hiſchcźe ſtraſchnje pobił, hdyž hižom
kralowſke khorhowje na baſtionach zmahowachu. Hako miniſter ſkutkuje
nětko jara pilnje a rozhladnje.

Oberſt D’Argy. Wón je z nahladneje ſwójby we Francózſkej a ſłuži, wot
ſwojich wojakow lubowany, we wotdźělenju, kiž ſo ♣legion d’Antibes♠
mjenuje.

Oberſt Allet. Wón je ze ſchwajcaŕſkeje ſwójby z kantona Wallis, kotraž
hižo dawno we francózſkim wójſku ſłuži. Hako wjedźicźeŕ zuavow dźerži
wón na krutu diſciplinu, ale zwonka ſłužby je z nimi jara pſchecźelny.

Baronojo ze Charette. Pjecźo ze ſchěſcź ſynow ſławnoho generala Cha<pb
n="116"/>rette ſłuža w bamžowym wójſku. Z nich je Athanaſius
najſtarſchi, kotryž bu pola Kaſtelfidardo ranjeny. Ferdinand zaſtupi w
cžaſu woblehnjenja Ga♣ë♠ty hako lieutenant k artillerii a nawjedowaſche
najprědkowniſche batterije. Hdyž pozdźiſcho do zuavow pſcheſtupi,
wupraji wón, zo žane wyſchſche měſto na ſo njewozmje, ani měſto
korporala. Albin je kapitan pſchi zuavach. Urban běſche pſchi
woblehnjenju Ga♣ë♠ty adjutant generala Riedmatten. Armand njeběſche
hiſchcźe wojak a je hakle njedawno zaſtupił. Wón je doſcź bohaty, dokelž
kóždolětnje rentu nimale 300,000 frankow wužiwa.

Hrabja z Bourbon-Chalus. Wón ſłuži we generalnym ſtabje. Joho ſtarſchi
ſyn žadaſche hižo hako ſchtudenta wo dowolnoſcź, zo ſměł pola zuavow
ſłužicź. Nan da jomu hakle njedawno tu ſamu, hdyž bě ſwoje pruhowanja
derje wobſtał.

Hrabja Chriſten. Wón je z krajiny Franche-Comte we Francózſkej a běſche
podwyſchk we wójnje na Krymje. W lěcźe 1867 běſche wón francózſki
oberſt, a tola zaſtupi hako nizki wojak do bamžowoho wójſka. W nazymſkim
njeměrje wjedźeſche wón derje nócne rekognoſcirowanja.

Zuava Möller. Tónle Belgicžan zemrje w Romje na rany, kiž bě pola
Mentany doſtał. W měſcźe Löwenje běſche wón zjawny liſt ſchtudentam
wozjewicź dał, na kotryž je jich wjacy za nim do Roma pſchiſchło. Wón
wojowaſche hižo pola Kaſtelfidardo a tehdom prajeſche joho nan, kiž je
tam hako profeſſor zemrjeł: „Je-li mój ſyn za wěc cyrkwje a jeje
widźownoho wjeŕcha panył, zaſtupi joho jedyn druhi mojich ſynow pod
bamžowymi khorhowjemi.“ Młody Möller běſche najprěni, kiž do měſta
Mentany ſebi zwěri. Wón cźiſny ſwoju cžapku (měcu), kaž daloko móžeſche,
do jeneje haſy, kiž běſche hiſchcźe wot Garibaldiowych wobſadźena a
pſchiwoła ſwojim towaŕſcham: „Do prědka, pójmy zaſy po nju!“ Wón ju
woprawdźe zaſy doſta, ale tež tu rann, na kotruž pozdźiſcho zemrje.

Wójwoda z Luynes. Tónle njedawno w Romje zemrjety woſobny zemjan běſche
jara bohaty. Wón podpjeraſche wědomnoſcźe a nuzucźeŕpjacych. Hdyž bě
50,000 frankow za bamžowe wójſko woprował, dźěſche byrnje we wyſokej
ſtarobje ſam do Roma, nic zo by ſo pſchi wojowanju pſchecźiwo
Garibaldiej wobdźělił, ale zo by ſo na druhe waſchnjo japoſchtołſkomu
ſtołej wužitny cžinił. Wón pucźowaſche na poſledku wokoło, zo by małe
wopomniki ſtajicź dał, hdźež běchu bamžowi ſwěrni panyli. Pola Mentany
běſche wón tež pſchitomny a wožeſche ranjenych do Roma. Junu chcyſche
někotrych w khłódnej nocy zakitacź, ſlecže ſo tohodla ſuknju a wodźe
jich z njej.

Wójwoda ze Chevreuſe, wnuk (enkel) pſchedkhadźacoho, ſłuži hako nizki
zuava.

De Jonghe, Hollandźan, wumrje zmužitu ſmjercź pola Monte-Libretti. Wón
bu pſchi wrotach tohole měſtacžka wot ſwojich wotrěznjeny a wot
cžeŕwjenokoſchlakow (Garibaldiowych) popanjeny; dokelž njemějeſche cžaſa
k nabijenju ſwojeje tſělby wobaraſche ſo z njej machajo, doniž pſchemocy
njepodleža.

Hrabja Urban z Quelen. W tej ſamej krawnej bitwje pola Monte-Libretti w
nocy wot 13. na 14. oktobra, hdźež bu bamžowe wotdźělenjo pod němſkim
podwyſchkom Bachom z pſchemocu pſchimane, padźe tónle młody ſyn ſtareje
<pb n="117"/>zemjanſkeje ſwójby z Bretagne. Wón běſche pſched dlěſchim
cžaſom do Roma k wójſku khwatał, bu pak puſchcźeny, dokelž běſche
khorowaty. Hdyž pak ſo nazymu Garibaldiowi do cyrkwinſkoho ſtata
cźiſchcźachu, njedaſche ſo wón wotpokazacź z nowej próſtwu, zo ſměł zaſy
zaſtupicź. Wón wojowaſche ze ſwojimi towaŕſchemi kaž law, hacž z
tſinacźe ranow krawjeſche. Nichtó na panjenoho njedźiwaſche; jenož
Garibaldiowi joho hiſchcźe wurubichu a wottorhnychu jomu tež ſwjecźenu
medaillu, kotruž bě jomu joho macź dała. Tak wurubjenoho namakachu joho
na ranjo na bitwiſchcźu a joho prěnje praſchenjo bě, kak je bitwa
wupanyła. Hdyž jomu prajichu, zo je dobra wěc dobyła, rozjaſni ſo joho
woblicžo a hdyž bě hiſchcźe ze ſwojim Bohom ſo wujednał, woteda
radoſcźiwje ſwoju pobožnu duſchu ſwojomu ſtworicźerjej.

Tajcy mužojo zahorja tež wſchěch ſwojich wójnſkich towaŕſchow abo
poddatych za ſwjatu wěc, za wěrnoſcź a prawo. A nam, katholſkim
kſcheſcźanam, dyrbjało cźežko abo njelubo bycź, za bamžowe wójſko
pjenježnu podpjeru podacź po naſchich mocach? Schtož je w druhich
diöceſach abo dźělach diöceſow (kaž vikariatach abo archipresbyteratach
móžne), hdźež tohorunja wſchitcy bohatſtwa nimaja, to je po měrje
naſcheje wulkoſcźe abo małoſcźe tež móžne!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je ſo lětſa pſchi proceſſionje do Rumburga
wjele ludźi wobdźěliło. Hako prědaŕ a ſpowjednik poda ſo tam zańdźeny
pjatk k. kapłan J. Nowak z Khróſcźic.

Z Brunjowa. Hrabja Franc Stolberg, kotryž w bamžowym wójſku hako zuava
ſłuži, je ſem na krótke wopytanjo pſchiſchoł.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Hornja Schlezynſka. Duchowni archipresbyterata Ujezd ſu na namołwjenjo
fararja Möſera po pſchikładźe druhich ſchlezynſkich archipresbyteratow
(duchownſkich wokrjeſow) 500 frankow (133⅓ toleri) ſkładowali k
dźerženju jenoho zuavy w bamžowym wójſku.

Z Wrótſławy. Cyrkej ſ. Michała, kotrejež jedyn tórm běſche, kaž ſmy
piſali, do hromady panył, je nětko zaſy wotewrjena, dokelž ſu twarcojo z
kedźbnoho pſchepytanja druhoho tórma a cyrkwje ſameje ſpóznali, zo ſo
žanoho daliſchoho tajkoho njezboža bojecź njetrjebaja. Powjeda ſo, zo
wjeŕchbiſkop, kotryž twar cyrkwje ſam płacźi, njecha tón zeſypnjeny tórm
z nowa twaricź dacź.

Z Barlina. Nowy pólny (wojeŕſki) probſt Namſzanowſki, dotal w
Königsbergu faraŕ, doſtanje biſkopſku ſwjecźiznu hako biſkop z
Agathopolis ♣in partibus infidelium♠ a pſchecźehnje w bližſchim cžaſu do
Barlina. Tajkoho pólnoho biſkopa, pod kotrymž cyłe wójſko a wſchitcy
pólni duchowni ſteja, ma tež rakuſke khěžorſtwo.

Němſka. Pſchedſydſtwo towaŕſtwa ſ. Bonifaca (k. biſkop) w Paderbornje
wozjewja, zo je cžaſopis „Sendbote“ z Augsburga 2450 ſchěſnakor
pſchepodał. <pb n="118"/>Faraŕ F. je 300 toleri na kupjenjo katechismow
a k polěpſchenju wucžeŕſkeje zdy na miſſionſkich ſtacijach pſchipóſłał.

Z Wina. Na liſt khěžorſkoho kanclerja Beuſta, kotryž běſche wotmołwjenjo
na bamžowu allokuciju, je nětko kardinal Antonelli w bamžowym mjenje ſem
piſał. Hacžrunje te piſmo hiſchcźe wozjewjene njeje, praja tola, zo je
pſchecźelnoho wopſchijecźa.

Schwajcaŕſka. Wjeſni prědkſtejicźerjo woſady Bremgarten w kantonje Argau
poſtajichu za organiſtu (piſchcźelehrajerja) katholſkeje cyrkwje —
jenoho žida! Katholſcy woſadni proteſtirowachu, dokelž tola žid
katholſku cyrkwinſku muſiku wjeſcź njemóže. Ale jich proteſt bu
wotpokazany. Duž ſo woſadni nětko wyſchnoſcźe praſcheja: Njewuzda ſo wam
něhdy, zo nam žida za fararja pſchinuzujecźe?

Italſka. Knježeŕſtwo zběha wſchitke klóſchtry, kotrež dotal w
Lombardiſkej hiſchcźe wobſtejachu. Sta khudych mnichow a klóſchtyrſkich
knježnow ſu bjez wobydlenja a budźa nětko na wuſtajenu jaru ſkupu penſiu
cžakacź dyrbjecź. W Mailandźe ſamym bu ſydom klóſchtrow zběhnjenych.

Italſka. Znaty republikanaŕ Mazzini bu zańdźeny měſac za wulkomiſchtra
italſkich „ſwobodnych murjerjow“ wuzwoleny. Hako tajki bjerje wón nětko
połnu hubu, kotruž je Garibaldiej pawk hižo zapſchadł. Wón napomina
ſwojich ludźi w zjawnym liſcźe, kiž wſchelake italſke nowiny wozjewjeja,
takle: „Njeknježi wot Alpow hacž do Siciliſkeje hubjenſtwo a nuza?
Njejſmy pſched cyłym ſwětom poniženi? Na cžo hiſchcźe cžakamy?
Njedyrbimy monarchiju (kralowe knjejſtwo) z korjenja wutupicź? Na
poſtajenym dnju, we poſtajenym cžaſu dyrbja wſchitke drohi wſchěch
italſkich měſtow z barrikadami poſyte bycź — ze wſchelakimi brónjemi
dyrbimy ſo bicź — a kóždoho ſkóncowacź, kiž nam njepſchecźelſcy
napſchecźo ſtupi! Do Roma! Do Roma! Sława republicy, wjecźenjo (racha)
za Mentanu (hdźež bu Garibaldi zbity)!“ Hlejcźe zła wola tu je, ale hacž
móc, to ſo praſcha.

Z Roma. Khěžorſki wyſchk Kodolicź, kotryž je njedawno bamžowe wójſko
pola Frascati wopytał, piſa w jenym cžaſopiſu: Na pohlad je bamžowe
wójſko kaž francózſke. Najwoſobniſchi dźěl z njoho ſu zuavojo, wokoło
4000 muži, bjez kotrymiž 2000 zemjanow z Francózſkeje, Hollandſkeje,
Belgiſkeje hako nizcy wojacy ſłužitaj. Wyſchcy ſu z wjetſcha Francózojo,
zbytk ſu Romjenjo, Němcy a ſynojo druhich ludow. Duch tychle wojakow je
wubjerny a tale mała armeja je k wulkim ſkutkam pſchihotowana. Jězdni
maja wubjerne konje. Pſchecźiwo zběžkaŕſkim dobrowólnikam a tež
pſchecźiwo regularnomu njepſchecźelſkomu wójſku budźe bamžowe wójſko
krucźe ſtacź. Pſcheſwědcženjo wo ſwojej mocy zahorja jich zmužitoſcź.

Z Roma. Zo ſu we bamžowym wójſku tež proteſtantojo, je hižo znate. Nowa
je powjeſcź, zo běſche ſo jutry 125 proteſtantſkich bamžowych wojakow w
khapałcy pruſkoho póſłanca na proteſtantſkim woprawjenju wobdźěliło.
Woni ſu z tych proteſtantow, kotſiž tohodla za bamža wojuja, dokelž wón
za prawo ludow, za kſcheſcźanſtwo a zdźěłanoſcź wuſtupuje pſchecźiwo
nadpadam revolucije.

Z Roma. We wójnſkim lěhwje pola Rocca di Papa, kotrež je bamž wóndy
wopytał, je 4700 wojakow. Khorych je jenož 27. Dwójcy za dźeń jědźa w
hromadźe, w 10. a 5. hodźinje; wyſche toho doſtanu wino a khofej.
Deſertirowało je jich jenož 40, kotrychž ſu republikanarjo z pjenjezami
dobyli.

<pb n="119"/>

Z Roma. Zo njeměrna ſtrona pſchecy dale dźěła, je dopokazane. Wóndanjo
namaka policija ſpocžatk jeneje miny (podrywa), w kotrejž bě pulver
pſchihotowany k roztſělenju wobtwjerdźenjow na hórcy Aventinje. Tež
ranichu wóndy dweju wojakow na ſtraži (waſche).

Z Roma. Kardinal hrabja Reiſach je biſkopſtwo w Magliano doſtał.

Belgiſka. W Brüſſelu je Eduard Ducpetiaux, załožeŕ a generalny ſekretaŕ
katholſkich kongreſſow (zhromadźiznow) w Mechelnje wumrjeł.

Belgiſka. W Lüttichu běſchtaj dwaj ſlubjenaj, nawoženja bě žid a
njewjeſta katholſka. Ani katholſki faraŕ ani židowſki rabbin njechaſche
jej zwěrowacź. Duž ſcžini to proteſtantſki faraŕ.

Jendźelſka. Sławny wjelewucženy ♣Dr.♠ Puſey, dotal proteſtantſki
duchowny a hłowa teje ſtrony, kotraž bě pſchecźiwo katholſkej cyrkwi
pſchecźelna, je nětko k naſchej cyrkwi pſcheſtupił. Joho pſchikład je
tež proteſtantſki biſkop we Salisbury ſcźěhował. Pſcheſtupjenjo druhich
wucženych ludźi móže ſo z wěſtoſcźu wocžakowacź.

Jendźelſka. Z Liverpoola je wóndanjo zaſy 650 ludźi z Jendźelſkeje,
Schwediſkeje a Danſkeje po morju wotjěło, zo bychu we nawjecžornej
Americy do ſekty mormonow, kotraž bjez druhim wjeležónſtwo wucži,
zaſtupili a w jich „ſlubjenym kraju“ pſchi ſłonym jězorje ſo zaſydlili.

Algirſka. Wot mnichow a knježnow, kiž arabiſke nuzucźeŕpjace ſyroty a
wudowy wothladowachu, je 22 zemrjeło na khoroſcźe a tradanjo.

Z Jeruzalema. Porjedźenja w cyrkwi Božoho rowa ſu nimale dokoncžene.
Kulotwar (Kuppel) je z wołojom kryty. Grichiſkokatholſki patriarch
dźeržeſche tam 2. junija ſwjatocžne Bože ſłužby.

Auſtralia. Jedyn miſſionar piſa ze Sevenhilla 24. hapryla:
Najwobcźežniſchi cžas, mjenujcy lěcźo je ſo minyło; lěcźo je tu hiſchcźe
horcyſche dyžli w ſrjedźnej Europje. Pobrachuje tudy jara na duchownych,
woſebje dokelž ſtaj lětſa dwaj wumrjełoj; duž dyrbju hako zaſtupnik jenu
ſtaciju wobſtaracź, hdźež běchu prjedy ſwětni duchowni. Wona je 27
jendźelſkich mil zdalena a na konju trjebam pjecź hodźinow na tónle
pucź. Tamniſcha woſada wobſteji z Ircžanow, kotſiž ſu z cyła dobri a
horliwi katholikowje. Bratrſtwo wutroby Jězuſoweje a japoſchtołſtwo
modlenja, kotrejž ſym tu załožił, ſtej z wulkim dźělbracźom pſchiwzatej
a njeſetej bohate płody. Dyrbju nětko wjele huſcźiſcho jendźelſcy dyžli
němſcy prědowacź, ſchtož drje wjacy prócy žada, ale tola z tym ſo
wolóžuje, zo tu ludźo tak na ſłowa njehladaja, kaž na wěc ſamu, a
prědarja tak njeſudźa, kaž ſo to druhdźe ſtanje. Wobydleŕſtwo, woſebje
katholſke, ſpěſchnje roſcźe; pſchecy wjacy kraja ſo wobdźěła, woſebje za
pſcheńcu; roſcźe tu tež wjele wina; howjazoho ſkotu a koni je tu doſcź,
a mjaſo je jara tunje. Jenož wody je mało a ta je hiſchcźe ſólojta; ſu
tu jenož małe rěki, kotrychž wjele w lěcźu wuſkhnje. Železnicy tež
twarja; z tym roſcźe wobydleŕſtwo a dźěło duchownych. Naſchomu
duchownomu zaſtojnſtwu knježeŕſtwo w nicžim njezadźewa; pſchetož wone
njeſmě ſo wo nabožniſtwo (wěru) ſtaracź a dyrbi wſchěm wěrywuznacźam
ſwobodu dacź. Bjeze wſchěmi ſo katholſka wěra najbóle rozpſcheſtrjewa a
na nahladnoſcźi dobywa. Pſched někotrymi měſacami zemrje w měſcźe
Adelaide kralowſki naměſtnik, katholik, kotromuž bu ſwjatocžny <pb
n="120"/>pohrjeb pſchihotowany; we hłownej cyrkwi bu za njoho wulke
♣requiem♠ dźeržane, na kotrež tež wjele druhowěriwych pſchińdźe.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1868: kk. 220. Boſcźij Žofka z Budyſchina; 221. Pětr
Bjarſch z Cźemjeric; 222. Madlena Schołcźina z Radworja; 223. Michał
Wólman z Łuha.

Dobrowólne dary: H. Zarjenkowa z Dżěžnikec 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźena: Marija Haṅža, dź. Ignaca Franca Trulleja,
měſchcźana a kóžnika w Budyſchinje.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija, dź. Jak. Hantuſcha z Radworja; Marija
Helena, dź. Karla Bjedricha Petzolda z Měrkowa; Marija Hana, dź. Ernſta
Roſtoka z Radworja. — Zemrjetaj: Marija Madlena, dź. Jurija Schramy z
Radworja, 9 m. 4 dn.; Hana, dź. Jakuba Ledźbora z Radworja, 2 m., 4 dn.
— Wěrowani: Karl Auguſt Jänchen z Khelna a Madlena Měrcżinkec z
Radworja; Franc Grubert z Radworja a Hana Lehmannec ze Sernjan.

Katholſcy Serbja!

Z nizkim titlom njepłacźenoho ſerbſkoho redaktora zwažich ſebi w
poſlenim cžiſle, Was na wuradźenjo dla podpjeranja bamžowoho wójſka na
dnju ſ. Ławrjenca popołdnju w tſjoch do Khróſcżic na ſchulu
pſcheproſycź. Wot duchowneje wyſchnoſcźe ſo tajke wotmyſlene podpjeranjo
porucžicź njetrjeba; pſchetož to je dobrowólne zjawne wuznacźo luboſcźe
k japoſchtołſkomu ſtołej ze ſtrony luda. Schtož mje naſtupa, ſym za
podpjeranjo pſchez dźerz̀enjo někotrych wojakow, hdyž móža ſo jich
wotpóſłanju wſchelake zadżěwki napſchecźo ſtajecź. Tajke dźerženjo
někotrych wojakow je pak 12,000 Serbam we 7 ſerbſkich woſadach móžne,
dokelž ſo za jenoho 500 frankow abo 133 toleri a 10 nſl. lětnje płacźi.
Pſchiſtojne a takrjec doſahace hižom by było, hdy bychmy za dweju
płacżili; pſchetož hdyž wſchitcy katholſcy, kotrychž je 200 milijonow na
zemi, po naſchim pſchikładźe cžinja, kaž my po druhich wězo hiſchcźe
rjeniſchich pſchikładach ſebi wotmyſlimy: dha by ſwjaty wótc 33,000
wojakow měł a to je w tu khwilu doſcź hako wobaranſka móc. Zeṅdźe-li ſo
wjacy pſchinoſchka hacž 266 tol. 20 nſl., dha by to tež wjetſchej
horliwoſcźi katholſkich Serbow khwalbu dawało. Kak zechcemy pſchinoſchki
hromadźicź a wotpóſłacź (ja ſym na pſchikład za to, zo bychu ſo hnadnomu
knjezej biſkopej k michałſkomu woporej abo pětrowomu pjenježkej z
adreſſu a pomjenowanjom woſebitoho wotmyſlenja katholſkich Serbow
pſchepodałe), kaž tež wſchelake druhe wěcy rozpomnimy ſebi na
zhromadźiznje, — jeli Wy pſchiṅdźecże. Pſchez hortnoho póſła njemóžach
Was pſcheproſycź, dokelž naſch cźiſchcźany „Poſoł“ tuniſchi pucź
znajeſche. Cžas, na ſ. Ławrjenca popołdnju, bu wuzwoleny, zo njebychmy
nikoho wot wopytanja Božich ſłužbow wotdźerželi. Někotſi kk. duchowni ſu
pſchiſlubili, na zhromadźiznu pſchiṅcź; wot druhich njejſmy ſebi to
ſlubicź dali, myſlo, zo mužojo ſerbſkoho luda pſchez ſwoje dźělbracźo na
zhromadźiznje zjawnje ſwoju katholſku ſkutkownu luboſcź wobſwědcžicź
zechcedźa. Redaktor.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchiuje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 16. 15. augusta 1868. Lětnik 6.♠

Katholſka zhromadźizna we Khróſcźicach.

Wſchitke woprawdźe žiwe ſtawy katholſkeje cyrkwje ſu we cžaſu nuzy a
pſcheſcźěhanja ſwjatomu wótcej hako ſwojomu widźomnomu prèdkſtejicźerjej
dźělbracźo a luboſcź z nadobnymi ſkutkami wopokazali. Tak ſo tež
pſchiſłuſcha, a hdyž wſchitcy wſchitko móžne cžinja, potom pſchikrótſchi
Bóh cžaſy cźeŕpjenja.

Naſchi Serbja maja khwalbu nabožnych ludźi a dobrych katholſkich. A hdyž
tajcy bycź chcedźa abo lěpje bycź dyrbja, tež jim pſchiſłuſcha, zo to
zjawnje wuznaja pſched cžłowjekami, nic jenož ze ſłowami, ale po
potrjebnoſcźi z woporami. Schtož woprawdźe lubujemy, za to pſchinjeſemy
rady wopory. Hdy bychmy ſo tychle woporow bojeli, mohło nas wuſudźenjo
trjechicź, kiž we wozjewjenju ſ. Jana (3, 16) ſteji: „Dokelž ſy liwki,
ani zymny ani cźopły, chcu tebje z mojoho horta wuplunycź.“

Hacž runje naſchi katholſcy Serbja hižo wjacy lět wopory za bamža
ſkładowachu, dha běchu tola zwjetſcha wopory naſchich woſadow, z
pohladnjenjom na jich zamožnoſcź, hiſchcźe ſnadne. Duž dyrbjeſche ſo
ſpytacź, hacž ſo njebychn wſchitke ſydom ſerbſke woſady zjenocźicź
hodźiłe k wjetſchomu luboſcźiwomu ſkutkej za ſwjatoho wótca po
pſchikładźe druhich ludow, krajow a diöceſow. Tajki dobrowólny zwjazk
luboſcźiwych wutrobow, tajki za naſche wobſtejnoſcźe wjetſchi wopor wot
katholſkoho dźěla naſchich Serbow by ſwjatoho wótca zwjeſelił, joho po
naſchich mocach podpjerał a nam pſchez njoho Bože žohnowanjo pſchinjeſł!

W tajkich myſlach bu katholſka zhromadźizna abo zhromadźizna katholſkich
Serbow na dnju ſ. Ławrjenca 10. auguſta t. l. w Khróſcźicach pſchez
Kath. Póſła powołana, zo by ſo zhromadnje wuradźiło, na kajke waſchnjo
móhli Serbja najpſchihódniſcho wójſko ſwjatoho wótca podpjeracź. Na tule
zhromadźiznu zeńdźe ſo 75 Serbow ze wſchěch ſydom ſerbſkich woſadow,
bjez kotrymiž běſche 11 duchownych, mjenujcy k. kanonikus a faraŕ Barth
z Khróſcźic, k. adminiſtrator <pb n="122"/>♣P.♠ Benno Kral z Róžanta, k.
faraŕ Wels z Wotrowa, knjezaj kapłanaj Wornaŕ a Nowak z Khróſcźic, k.
♣P.♠ Innocenc Jawork z Marijneje Hwězdy, k ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta,
k. kapłan Ducžman z Radworja, k. kapłan Wowcžeŕk z Kulowa, k. kapłan
Łuſcźanſki z Ralbic a kapłan Hórnik z Budyſchina.

Zhromadźiznu wotewri kapłan Hórnik, zjewi pſchedmjet wuradźenja a
zamołwjeſche ſo, zo je runje wón zhromadźiznu powołał. Porjada dla
žadaſche wón wuzwolenjo pſchedſydy za zhromadźiznu a porucži pſchitomnym
hako najpſchihódniſchoho k. kanonikusa fararja Bartha, kotryž bu potom z
poſtanjenjom jenohłóſnje wuzwoleny a te cžeſtne měſto luboſcźiwje na ſo
wza. Nětko bu najprjedy ſłowo date knjezej ♣P.♠ Innocencej. Wón
rozeſtajeſche jara wuſtojnje, cžohodla my hako katholikowje a hako
Serbja ſwjatoho wótca mócnje podpjeracź dyrbimy. Bjez druhim ſpomni wón,
zo ſnadź je nam poſleni krócź pſchiležnoſcź data, ſo z nadobnym ſkutkom
hako dobrych katholſkich wopokazacź, dokelž ſnadź ſo cžas
pſcheſcźěhanjow cyrkwje w Italſkej ſwojomu kóncej bliži. Tež wuwjedźe
wón derje, kak móhli Serbja porokowanjo a zaſpěcźo, kiž ſo jim tu a tam
doſtanje, najrjeniſcho z tajkim ſkutkom wotpokazacź. Woſebje dźěſche
joho wotmyſlenjo na to, zo by pſchitomnych k wjetſchim woporam pohnuwał
na podłožku epiſtle na dnju ſ. Ławrjenca: Schtóž ſkupje ſyje, budźe
ſkupje žnycź, a ſchtóž we žohnowanju (t. r. bohacźe, dobnje) ſyje, budźe
tež we žohnowanju žnycź. Za tajkich, kiž njejſu na zhromadźiznje byli,
by derje było, hdy by nam k. Innocenc ſwoju rycž hako naſtawk do Póſła
pſchipóſłał. Druhi rycžnik běſche k. faraŕ Wels. Wón khwaleſche z
horliwymi ſłowami cžeſcźehódnu parſchonu ſwjatoho wótca a ſpominaſche na
tu cžeſcź, kotraž ſo jomu w Romje wot kóždoho, ſamo wot njekatholſkich
dawa; dale wubudźeſche tež wón k woporam za potrjebnoſcźe ſwjatoho wótca
we wobaranju pſchecźiwo njepſchecźelam. Nětko bu rozrycžowane, ſchto je
lěpje, hacž podpjeranjo bamža pſchez wotpóſłanjo někotrych wojakow, jeli
bychu ſo tajcy namakali, abo hacž pſchez poſkicźenjo wjetſchoho
pjenježnoho dara z wuprajenjom, zo je tón ſamy za bamžowe wójſko wot
zhromadnych katholſkich Serbow póſłany. Dokelž to prěniſche bjez
poſleniſchoho njeje móžne, wupraji ſo zhromadźizna za to, zo by pſchede
wſchim ſo wubjerk wuzwolił, kotryž měł hromadźenjo pjenježnych darow
zapocžecź a ſpěchowacź. Do tohole wubjerka buchn wuzwoleni: k. kanonikus
Barth hako pſchedſyda, k. kapłan Wornaŕ hako naměſtnik, k. młynk Wawrik
z Kanec hako ſwětny wubjerkownik. Pod tymle wubjerkom ſteja (a ſu k tomu
wot zhromadźizny naležnje pſcheproſcheni) wubjerki wſchitkich ſydom
woſadow a dweju klóſchtyrſkeju cyrkwjow. Do tychle woſadnych wubjerkow
ſłuſcheja hako pſchedſydojo k. kanonikus Barth za Khróſcźicy, k. faraŕ
Benſch za Ralbicy, k. faraŕ Kucźank za Budyſchin, k. faraŕ Nowak za
Radwoŕ, k. faraŕ Schneider za Kulow, k. faraŕ Smoła za Njebjelcžicy, k.
faraŕ Wels za Wotrow, k. adminiſtrator ♣P.♠ Benno za Róžant, a k. ♣P.♠
Innocenc za Marijnu Hwězdu. Kak cźile woſadni pſchedſydojo druhich
wubjerkownikow pſchiwzacź a na kajke waſchnjo pjenježne dary zhromadźicź
zechcedźa, njechaſche zhromadźizna poſtajicź, ale zawoſtaji to tym
wyſokodoſtojnym knjezam. My ſebi tudy hako zjawny hłós radźicź zwažimy,
zo by ſo hromadźenjo dobrowólnych darow w kóždej <pb n="123"/>wſy dwór
wot dwora, khěžu wot khěže wot dowěryhódnych a k tomu zwólniwych
katholſkich mužow ſtało, kotrychž knježa fararjo wuzwola a kotrymž woni
liſtu k zapiſowanju jenotliwych darow pſchepodadźa. Wopor w cyrkwi,
kajkiž hižo ſu ſo za pětrowy pjenježk dźerži, znatych winow dla na žane
waſchnjo njemóže wotpohladanjo katholſkeje zhromadźizny ſpokojicź.
Kóždomu dyrbi w joho domje po dlěſchim rozmyſlenju a po pſchedkhadźacym
wozjewjenju za cyłu wjes pſchiležnoſcź data bycź, zo by po ſwojej
móžnoſcźi a luboſcźi woprował.[8]⁾ „Maſch-li wjele, dawaj nadobnje;
maſch-li mało, pytaj tež mało rady dawacź.“ Tob. 12, 9. Dale wobzamkny
zhromadźizna, zo ma ſo tón lezhromadny pjenježny dar bamžej na jene lěto
dacź a pſchinoſchki k tomu hacž do 21. ſeptembra t. l. (do ſ. Mateja)
wotedacź. Po dokonjenju wuradźenjow, na kotrychž ſo duchowni a ſwětni
pſchitomni žiwje wobdźělichu, pſcheproſy k. kanonikus Barth zhromadźiznu
k ſebi. Skóncžnje dowoli ſebi hiſchcźe kapłan Hórnik někotre ſłowa a
dźakowaſche ſo k wobzamknjenju zhromadźenym za to, zo běchu pſchi wſchej
horcocźe dnja z daloka a z blizka w tajkej mnohoſcźi pſchiſchli. Krótki
protokoll tuteje połdra hodźiny trajaceje zhromadźizny, kiž bě redaktor
Póſła potom napiſał, ſo na farje pſchecžita, pſchiwza a podpiſa.

To běſche zwjeſelace znamjo žiwjenja katholſkich Serbow, hiſchcźe bóle
zwjeſelacoho pak ſo nadźijamy. Dźak, wulki dźak Wam, kiž ſcźe na
zhromadźiznje pobyli; dźak, wulki a wjetſchi dźak Wam, kiž wobzanknjenjo
a myſle zhromadźizny we ſkutku wuwjedźecźe! Dźak, wulki a najwjetſchi
dźak je Wam wěſty wot zapłacźerja kóždoho dobroho ſkutka!

Lubje rady wozjewimy hiſchcźe tudy, ſchtož ſo k wubudźeju abo
wuwjendźenju naſchoho zhromadnoho wotmyſlenja wot druhich duchownych a
njeduchownych nam pſchipóſcźele. Rycžcźe a piſajcźe! Radźcźe a dawajcźe!

Hdyž budźa dobrowólne dary po wſchitkich wſach zhromadźene, potom hodźi
ſo na ſ. Mateja ſnadź zhromadźizna wubjerka powołacź a na ſ. Michała
zaſy hłowna zhromadźizna katholſkich Serbow, na kotrejž mohło ſo
ſkóncžne wuwjedźenjo wuradźicź a ſnadź ſerbſka adreſſa abo liſt (wězo z
łacźanſkim pſchełožkom) za ſwjatoho wótca pſchitomnym pſchedpołožicź.
Wotmołwjenjo z požohnowanjom bychmy z Roma runje tak derje doſtali, kaž
druhe tajke katholſke zhromadźizny.

Duž, da-li Bóh, na zaſywidźenjo wjetſcheje katholſkeje zhromadźizny.
Sława naſchomu ſwjatomu wótcej, Piusej dźewjatomu! Redaktor.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny knjez biſkop je na někotre njedźele do
dreždźanſkeje diöceſy wotjěł, zo by tam ſ. ſakrament firmowanja wudźělał
a viſitaciju dźeržał.

<pb n="124"/>

Z Wotrowa. Naſch wucžeŕ k. Kral bu do Cžornec pſcheſadźeny a na joho
měſto je k. M. Jencž z Cžornec k nam pſchicźahnył.

Z Khróſcźic. Pola nas běſche 10. auguſta zhromadźizna katholſkich
Serbow, na kotruž běſche 75 muži pſchiſchło. Hacžrunje je to hižo
zwjeſelace, dha wocžakujemy tola pſchichodny krócź hiſchcźe wjacy
wopytarjow, jeli wubjerk za podpjeranjo bamžowoho wójſka zaſy
zhromadźiznu powoła. Wězo je někotryžkuli cžłowjek pſchecźiwo wſchomu,
ſchtož było njeje; tola myſlu, zo bjez katholſkimi Serbami ſo w krótkim
wſchitcy pſchecźiwnicy tajkeje naležnoſcźe, kiž je ſama na ſebi cžeſtna
a khwalobna, cyle zhubja. Daliſche wopiſanjo zhromadźizny podawa
redaktor we woſebitym naſtawku.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. Tachant a faraŕ Macan we Cželakowicach ſwjecźeſche 12. t. m.
ſwój 50lětny měſchniſki jubilej, kiž ſo woſebje pſchez to wuznamjeni, zo
buchu tam na tym ſamym dnju tſi złote kwaſy abo mandźelſke jubileje
dźeržane.

Němſka. W Halli mějachu 13 miſſionſcy duchowni ze ſakſkeje provincy
zhromadźiznu, kajkaž ſo tam wot 300 lět dźeržała njeje. Jich duchownſke
ſtacije ſu wſchě hakle w běhu poſlenich 12 lět naſtałe.

Z Kölna. Na tórmomaj doma ſo lětſa pilnje dale twari a je nadźija, zo
budźetaj za 8 lět wobaj hotowaj.

Bajerſka. Zańdźeny měſac mějachu bajerſcy arcbiſkopja a biſkopja
zhromadźiznu we Würzburgu.

Badenſka. Towaŕſtwo ſ. Michała we Freiburgu chce bjeſadźe za bamžowych
němſkich wojakow, kajkaž ma ſo w Romje po pſchikładźe francózſkich,
belgiſkich a druhich bjeſadow załožicź, kóžde lěto 500 frankow
pſchiwobrocźicź.

Rakuſka. Wójna z pjerom ſo bjez katholſkej a bjez njewěriwej ſtronu
krucźe dale wjedźe. Biſkopojo ſo wězo njeboja njepſchecźelow cyrkwje;
tak je na pſchikład biſkop we Linzu knježeŕſtwu, kotrež wudacźo aktow
mandźelſkoho ſuda žadaſche, zjawnje prajił, zo pſchecźiwo tomu
proteſtiruje.

Rakuſka. W Linzu běſche 2. a 3. auguſta 16. zhromadźizna katholſkich
towaŕſtwow cyłeje diöceſy. Hdyž bě hrabja Brandis ju z wotſpěwanjom
japoſchtołſkoho wěrywuznacźa wotewrił, dźeržeſche hrabja Stolberg w
uniformje bamžowoho zuavy rycž a wuzběhowaſche, kak wjeſele bamžowe
wójſko za cžeſcź cyrkwje a ſwjatoho wótca ſwoje žiwjenjo wopruje;
woſebje napominaſche wón naležnje k podpjeranju bamža a joho wójſka
pſchez towaŕſtwo ſ. Michała a na wſcho druhe waſchnjo a ſlóncži ze ſławu
na Piusa ♣IX.♠ Baron Stillfried wopiſowaſche nuzu ſ. wótca a pokaza na
ſtraſchnoſcź wottorhnjenja wot Roma (kajkež njewěriwi we Winje a druhdźe
ſebi pſcheja). Na to rycžachu k. Dika hako pſchedſyda katholſkoho kaſina
(kaž ſo katholſke bjeſady tu a tam mjenuja), k. ♣Dr.♠ Gruſcha z Wina a
druzy. Jedyn rycžeſche bjez druhim tež wo wažnoſcźi katholſkich
wozjewjenjow we adreſſach. Duž myſlimy ſebi, zo je kaž tam tež pola nas
wotpóſłanjo tajkeje adreſſy móżne.

<pb n="125"/>

Morawſka. Faraŕ a zapóſłanc J. Berger z Pozlowic bu jenoho prědowanja
dla w tſecźej inſtancy k ſchtrafje 20 ſchěſnakow abo k 4 dnam jaſtwa
wotſudźeny. Kapłan R. Lukeſch z Teſchetic je ſwoje tſinjedźelſke jaſtwo
naſtupił. Kaž w Morawſkej tak ſu tež z Cžech pſchecy hiſchcźe tajke
wotſudźenja ſłyſchecź, hdyž duchowni nowe cyrkwi njepſchecźelſke zakonje
někak popſchimaja.

Schtyrſka. W Kirchbachu mějeſche 12. julija nowoſwjecźeny duchowny J. F.
prěnju Božu mſchu. Na tule ſwjatocžnoſcź wjeſeleſche ſo woſebje joho
dźěd. Wón mějeſche wjele žadanjow. „Hdy bych jenož tak dołho žiwy był“,
běſche joho zdychowanjo, „hacž mój wnuk (enkel) do duchownſkeje khěže
pſchińdźe“. A wón to docžaka. Tola ze ſtarobu ſłaby dyrbjeſche hižo
wjele we łožu ležecź. „Hdy by mi Bóh jenož tak dołho žiwjenjo zdźeržał,
hacž ſłyſchu, zo mój wnuk měſchniſku ſwjecźiznu doſtanje!“ To bě joho
dalſche žadanjo. Bóh je wuſłyſcha. Tola joho mocy jara wotebjerachu, wón
bližeſche ſo hladajo k ſmjercźi a myſleſche ſam, zo ſkoro wumrje. „Hdy
bych jenož tak dołho žiwy był, hacž mje mój wnuk požohnuje!“ praji wón
zaſy. Wón woſta tak dołho žiwy a płakaſche z wjeſołoſcźu. „Hdy by mi
tola Bóh luby Knjez tón dźeń widźecź dał, na kotrymž wón prěnju Božu
mſchu dźerži.“ A wón jón widźeſche. „Dźenſa,“ tak zdychowaſche wón na
tamnym dnju, „dźenſa njechał wumrjecź, ale jutſe póndźelu, hdyž je cyła
ſwjatocžnoſcź nimo, zo by moja ſmjercź wjeſelo njezadźeržała.“ A tak ſo
ſta. Wjecžor ½7 (13. julija) zemrje dźěd, hižo prjedy derje wobſtarany,
wobdaty wot ſwojich dźěcźi a dźěcźidźěcźi, w ſtarobje 86 lět, zawoſtajo
10 dźěcźi a 40 žiwych wnukow.

Vorarlberg. (Tyrolſka). Jedyn po mjenje katholſki haptykaŕ we Feldkirchu
je ſpodźiwny teſtament cžinił. Wón wotkaza bjez druhim 500 ſchěſnakow za
měſchcźanſkich khudych z wuměnjenjom, zo pſchi rozdźělenju tychle
pjeujez žadyn duchowny ſobuſkutkowacź njeſmě. Dale wotkaza měſtej ſwoju
knihownjn a wuſtaji 1000 ſchěſnakow k dokupowanju knihow, ale zaſy z
wuměnjenjom, zo žadyn duchowny w tym nicžo cžinicź njeſmě a zo ſo žane
katholſke knihi njekupja. Skóncžnje wotkaza 2000 ſchěſnakow tomu, kotryž
we Feldkirchu prěni do civilnoho mandźelſtwa (bjez wěrowanja) zaſtupi; k
tomu běſche naſtawk wo woſobnoſcźi civilnoho mandźelſtwa pſchipołoženy.
Tu maſch dźiwnoho pſchecźela katholſkeje cyrkwje!

Schwajcaŕſka. We Carouge zemrje njedawno muž, kotryž bu prjedy k
njewěriwomu zwjazkej ſolidairow (ſwobodnych murjerjow) ſłuſchał, pſched
ſmjercźu pak ſo želnoſcźiwje do cyrkwje wrócźił a ſwjate ſakramenty
doſtał. Joho ſwójba žadaſche cyrkwinſki pohrjeb, kotryž faraŕ wězo
dowoli. Ale ſchto ſo ſta? Solidairojo pſchińdźechu we wulkej mnohoſcźi
na pohrjeb, wzachu kaſchcź z cźěłom prajicy, zo jim ſłuſcha a
pohrjebachu jón ſami pſchi wſchim proteſtirowanju ze ſtrony zrudźeneje
ſwójby.

Z Roma. Bamžowe wójſko mějeſche ſkónc julija 684 officirow, 14,181
wojakow, 150 žandarmow, 40 inženirow, 1205 kanonirow, bataillon tſělcow
(898 muži), regiment zuavaw (3223 muži). Wójſko ma 940 koni; kanonow je
w Romje 30, we Civitavecchia 120 a 40 w polu, bjez nimi 24 cźehnjenych.

Z Roma. Z Kanadiſkeje je zaſy 50 młodźencow pſchiſchło, zo bychu do
bamžowoho wójſka zaſtupili.

<pb n="126"/>

Z Roma. Po najnowiſchich ſtatiſtiſkich powjeſcźach ma měſto Rom 217,378
wobydlerjow. Cyrkwinſki ſtat po wottorhnjenju wjacy hacž dweju tſecźinow
kraja licži 720,000 duſchow. W měſcźe Romje pſchebywa 29 kardinalow, 28
patriarchow, arcbiſkopow a biſkopow, 1372 prälatow a měſchnikow, 799
ſeminariſtow, 2947 mnichow a 2191 mniſchkow (knježnow). Wyſche toho je
tam 4602 židow a 488 ſchismatikow a proteſtantow. Farſkich duchownych je
54 a do ſchulow khodźi 26,017 dźěcźi.

Z Roma. Wo zaſtupjenju ſchpaniſkoho kralowſkoho prynca Alfonſa z Bourbon
do bamžowych zuavow piſaja francózſke nowiny tole. Na dnju ſſ. Pětra a
Pawoła poda ſo młody prync (wón je 1849 rodźeny) ze ſwojim
pſchewodźeŕſtwom do vatikanſkeje cyrkwje a doſta ſwjate woprawjenjo. Po
Božej mſchi widźeſche prync na rowje ſſ. japoſchtołow někotre wěncy,
kotrež běchu pobožni tam połožili, a žadaſche wo dowolnoſcź, zo ſměł
ſebi dwaj ſobu wzacź, ſchtož bu jomu dowolene. Prync prajeſche: „Dźeń,
na kotrymž pſchez naměſtnika Khryſtuſowoho uniformu a doſtojnoſcź
bamžowoho zuavy doſtanu, je jedyn z najrjeniſchich mojoho žiwjenja;
tohodla pſcheju, zo by moja macź wopomnjecźo na tón ſamy wobkhowała a je
z tymile kwětkami w myſlach zjenocźiła.“ Prync Alfonſo póſła wobaj
wěncaj ſwojej macźeri, rodźenej z Eſte, kotraž we Grazu w khěžorſtwje
bydli a ſebi za wyſoku cžeſcź waži, zo je jeje ſyn do ſłužby cyrkwje
zaſtupił a hako wojak prawo a ſprawnoſcź wobara. Wona piſaſche bamžej,
zo jomu najdróžſchi dar wopruje, kotryž macź woprowacź móže; bamž jej
wotmołwi, zo wón tónle dar wozmje, jón pſchiſłuſchnje cžeſcźi a pobožnej
prynceſnje w mjenje Boha toho Knjeza ſo dźakuje, kotryž wopory macźerjow
a poddatoſcź dźěcźi bjez myta njewoſtaji. Politika ze zaſtupjenjom
prynca nicžo cžinicź nima; pſchetož hdyž ſo ſchpaniſki póſłanc kardinala
Antonelli praſcheſche, ſchto to rěka, praji tón: „Nicžo druhe to
njerěka, hacž zo ma bamž jenoho katholika wjacy we ſwojim wójſku.“ Prync
njeda hako wojak ſwoje kralowſke ſempſchińdźenjo póznacź, je ponižny,
pſchecźelny a wozmje najwobcźežniſche ſłužby na ſo. Kaž ſmy piſali,
běſche wón ſwój ſlub, zo chce we bamžowym wójſku ſłužicź, pſchi rowje
naſchoho zbóžnika we Jeruzalemje wotpołožił.

Z Roma. W juniju bu zakład połoženy k wopomnikej, kotryž bamž ſwojim w
nazymſkich bitwach padnjenym wojakam na pohrjebniſchcźu pódla cyrkwje ſ.
Ławrjenca zwonka měſta ſtajicź da. Na ſchěrokim podłožku pozběhnje ſo
wulki wóſomróžkowny kamjeń z mjenami padnjenych wojakow. Na jenym boku
budźe łacźanſke napiſmo, kotrež pſchełožene takle rěka: „Najmužniſchim
wojakam z kraja a wukraja, kotſiž w lěcźe 1867 napſchecźo cžródam
napadowarjow we wjacorych bitwach za wěru a njezranjenoſcź měſta
wojowajo we dobycźu ſamym žiwjenjo z krewju pſchelachu, da bamž Pius
♣IX.♠ tónle wopomnik ſtajicź, zo byſchtej pſchez njón joho dźakownoſcź
pſchecźiwo najzaſłužbniſchim ſynam a ſwjate wopomnjecźo jich zmužitoſcźe
potomnikam ſo wobſwědcžiłoj.“ Nad wóſomróžk pſchińdźe pyramida a na nju
ſ. Pětr a jedyn wobrónjeny wojak z khorhowju.

Z Roma. Pola měſta Viterbo ſu ſo zaſy Garibaldianojo w małych cžródkach
pokazali. Woni noſcha nětko cžorne koſchle měſto prjedawſchich
cžeŕwjenych z wuſchitymaj piſmikomaj ♣V. M.♠ (t. r. ♣vendetta Mentana♠
abo wjecźenjo za po<pb n="127"/>bicźo pola Mentany). — W ſwětnych
nowinach ſteji, zo je wjele bamžowych wojakow deſertirowało, ale te
powjeſcźe ſu najſkerje pſchěhnate; pſchichodny krócź wjacy wo tym
powjemy.

Z Roma. Swjaty wótc je wóndanjo zaſy pſchi ſwojim wójſku pola Fraskati
pobył.

Francózſka. Jene francózſke nowiny wozjewjeja zapiſk woſobnych a
ſławnych ludźi, kotſiž ſu ſo w poſlenim cžaſu cyrkwinſkomu žiwjenju
poſwjecźili. Prync Broglie, prjedawſchi leutenant, doſta w Parizu
ſwjecźiznu ſubdiakonata; cźeta generalow Trochu a Neumayera je we Nantes
do klóſchtra zaſtupiła, tohoruuja knježna de Quartrebarbes a knježna de
Lezej, dźowka khěžorſkoho radźicźerja we Douay, a někotre druhe woſobne.

Francózſka. Viennet, ſobuſtaw akademije a wulkomiſchtyr ſchottiſkich
ſwobodnych murjerjow we Francózſkej, je 11. julija 91 lět ſtary we Val-
Saint-Germain zemrjeł. Wón běſche maire (rychtaŕ) tamneje woſady. W
poſlenich dnach ſ# ojeje khoroſcźe žadaſche wón za duchownym k.
Lancienom, ſpowjedaſche ſo, chcyſche hako ſobuſtaw katholſkeje cyrkwje
wumrjecź. Powjeſtwo wo tym, zo je wulkomiſchtyr ſo ſpowjedał a z cyrkwju
ſo wujednał, je wulki hněw pola ſwobodnych murjerjow wubudźiło.

Jendźelſka. Sławny ♣Dr.♠ Puſey njeje hiſchcźe k naſchej cyrkwi
pſcheſtupił, ale wón ſo pſchecy bóle k njej pſchibližuje we ſwojich
piſmach.

Lappland. Z tutoho blizko połnócnoho cžopa naſcheje zemje ležacoho kraja
piſche miſſionar Bohler: Dwaj 14 lětnaj lappiſkaj hólcaj pojědźetaj w
krótkim do Francózſkeje, hdźež jej bohata knjeni za naſch miſſion
wuſchtudowacź da. Wonaj pſchińdźeſchtaj hłodu dla z Finnlanda k nam do
Tromſöa. Ja mam tudy tež jenoho talentnoho hólca ze Norwegſkeje, ale
nimam hiſchcźe žane pjenjezy na pucź a žane ſwobodne měſto na ſchuli.
Druhi młodźenc z Norwegſkeje z Nordkapa ſchtuduje hižo 8 lět w
Belgiſkej. Tak změje naſch miſſion z Božej pomocu za někotre lěta
měſchnikow, kiž ſu tudy rodźeni. Rady bych tež jenoho do Roma póſłał,
ale boju ſo, zo pſchebywanjo tam za ludźi z połnócnoho kónca njeje
ſtrowe.

Ruſowſka. W juniju transportirowachu 20 židow pſchez Petersburg; woni
pſcheſtupichu tam k ſchiſmatiſkej wěrje, zo bychu pſchiſudźenu ſchtrafu
woloženu doſtali. Měſto dźěła w podkopkach Sibiriſkeje trjebaja nětko
jenož tam ſo zaſydlicź.

Turkowſka. W Konſtantinoplu je nětko ſchěſcź katholſkich cyrkwi, bjez
nimi 4 farſke, tola ſu wſchitke małe. Nowa jara kraſna cyrkej je
znapſchecźa Konſtantinopla, na aſiſkim brozy mórſkeje wuzcžiny, we
Kadi-Keu♣ï♠. Pſched 10 lětami ſmědźachu w tymle měſtacžku jenož
muſulmanojo (turkowje) bydlicź, nětko ſu tam katholikowje (ze wſchěch
krajow pſchekupſtwa dla tudy zaſydleni) hižom wjetſchina. Rjad
ſchulſkich bratrow ma tam wulku ſchulu.

Z Jeruzalema. Wulki kſchiž nad kulotwarom cyrkwje Božoho rowa je ſtajeny
a budźe na dnju donjebjeswzacźa ſ. Marije z wulkej ſwjatocžnoſcźu
wotkryty. Wotpóſłani wſchěch kſcheſcźanſkich wulkomocow, nabožne
zjenocźenſtwa a turkowſcy zaſtojnicy budźa pſchitomni. Wotkrycźo kſchiža
budźe z 21 wutſělemi z kanonow powitane.

Połnócna Amerika. W juniju doſta w Troyi 23 ſeminariſtow za <pb
n="128"/>provincu New-Yorkſku duchownſku ſwjecźiznu. Tak wjele jich tam
njebu hiſchcźe na jene dobo ſwjecźenych.

Połnócna Amerika. Biſkop we Philadelphia wudźěli na ſwjedźenju Božoho
Cźěła 298 parſchonam ſ. firmowanjo, bjez nimi 26 konvertitam
(wobrocźenym). — Arcbiſkop z Baltimora firmowaſche pola Cotonsvilla 115
parſchonow, bjez nimi 16 konvertitow. — We Cincinnati bu na Bože ſpěcźo
židowſki kapitan Hatch, prjedy měſchcźanoſta w tymle wulkim měſcźe,
kſchcźeny a nazajtra po doſtacźu najſwjecźiſchoho ſakramenta firmowany.

Połnócna Amerika. W juniju bu zakładny kamjeń k nowej katholſkej cyrkwi
we Brooklynje, ſchtož je po wulkoſcźi tſecże měſto w Americy,
ſwjedźeńſcy połoženy. Pſchitomni běchu ſydymjo arcbiſkopja a biſkopja.
Arcbiſkop New-Yorkſki (rodźeny z Brooklyna) ſpomni we ſwjatocžnej rycži,
zo ſo hiſchcźe dopomni na cžas, hdyž běſche tele měſto njewažna wjes
bjez katholſkoho duchownoho a bjez katholſkeje cyrkwje. Nětk je tam 26
cyrkwjow za wjacy hacž 120,000 katholikow.

(Statiſtika židow.) Bjez něhdźe 13000 milijonami cžłowjekow je jenož 7
milijonow židow, kotrychž połojca na Europu pſchińdźe. Najwjacy bydli
jich w Ruſowſkej, hdźež jich 1,220,000 licža; Rakuſka ma 853,300; Pruſka
284,500; druhe němſke kraje 192,000; zbytk je rozpjerſcheny. We
Frankfurcźe pſchińdźe 1 žid na 16 kſcheſcźanow, w Pruſkej 1 na 73. W
Sakſkej je jara mało židow a Schwediſkej a Norwegſkej pſchińdźe 1 žid na
6000 kſcheſcźanow. Spodźiwne woſtanje, zo mnohoſcź židow we Francózſkej,
Jendźelſkej, a Belgiſkej, hdźež ſu jim rune krajanſke a politiſke prawo
we wſchim dali, wotebjera, bjez tym zo jich tam pſchibywa, hdźež je
tónle lud mjenje ſwobodny a pſcheſcźěhanjam wuſtajeny. Po powjeſcźi
miſſionara Krügera wobſteji 33 miſſionſkich towaŕſtwow, kiž jenož za
wobrocźenjo židow ſkutkuja; wone licža 200 miſſionarow, z kotrychž je
połojca pſcheſtupjenych židow. Wot ſpocžatka naſchoho lětſtotka bu
20,000 židow hižon kſchcźenych.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1868: kk. 224. kubleŕ Handrij Guda z Hornjeje Kiny;
225. kubleŕ Jakub Libſch z Hornjoho Hunjowa; 226. gymnaſiaſt Franc
Löbmann ze Schěrachowa; 227. gymnaſiaſt Józef Leidler z Khróſcżic; 228.
kubleŕ Mikławſch Matijeſchk z Nowoſlic; 229. kubleṙ Jakub Benſch z
Nowoſlic; 230. Jan Hěblak z Njebjelcžic; 231. Hana Strancowa z
Njebjelcžic; 232. faraṙ Mikławſch Smoła z Njebjelcžic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jakub, ſ. Pětra Delanka z Słoneje Borſcheźe;
Karl Oskar, ſ. Ferdinanda Lohmana z Budyſchina; Michał Jurij, ſ. Jakuba
Kſchižanka z podhroda; Eduard Michał, ſ. Jana Leſchawy khěžnika z B. —
Zemrjecźi: Jakub, ſ. Pětra Delanka ze Słoneje Borſchcże; Marija Madlena,
dź. Franca Gäblerja ze Zajdowa, 1 lěto, 10 njedź.; Hanža rodź. Jurkec,
Michała Auguſta Bräuera, wuſłuz̀enoho wucžerja w B. mandź., 69 lět a 10
měſ.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchiuje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 17. 5. septembra 1868. Lětnik 6.♠

Bratſtwo ſwjatoho ſkapulira we Kulowje.

Z dowolenjom ſwjatoho japoſchtołſkoho ſtoła we Romje, kaž z dowolenjom
najwyſchſchoho prědkſtejerja duchownoho rjadu Karmelitarjow a hnadnoho
wrótſławſkoho knjeza biſkopa je ſo na ſwjatym dnju Marijnoho
donjebjeswzacźa, na 15. auguſta 1868, pſchi farſkej cyrkwi we Kulowje
bratſtwo ſwjatoho ſkapulira k cžeſcźi ſwjateje macźerje božeje załožiło.

Swjaty ſkapulir je mała draſcźicžka po ſchtałtnoſcźi bancźika, kotruž
pobožni kſcheſcźenjo na ſwojim cźěle wokoło ſchije noſcha a kotruž je
ſwjata Marija ſama pſched 600 lětami (na 16. julija 1251) we potajnym
zjewjenju ſwjatomu mnichej Symanej, jendźelſkomu Karmelitarjej, podała z
tymi ſłowami: „Bjeŕ, lubowany ſyno, tutón ſkapulir hako znamjo
duchownoho bratſtwa. Schtóžkuli we tejle draſcźe pobožnje wumrje, tón
njebudźe wěcžnoho wohnja cźeŕpjecź. Hlej, tutón ſkapulir je znamjo
ſpomoženja, je wumoženjo we ſtrachach a zwjazk měra a wěcžnoho
ſlubjenja“.[9]⁾

Bratſtwo ſwjatoho ſkapulira wupſchěſtrje ſo z hory Karmel — na kotrejž
Karmelitarjo na tym ſamym měſcźe, hdźež něhdy w cžaſu ſtaroho teſtamenta
ſwjaty profeta Elias bydleſche, klóſchtyr k cžeſcźi ſwjateje Marije
natwarili běchu — we krótkim po cyłym kſcheſcźanſkim ſwěcźe, woſobnje
hdyž bamžojo, hako najwyſchſchi prědkſtejerjo ſwjateje cyrkwje, bratram
a ſotram tutoho bratſtwa wſchelake duchowne hnady a doſpołne wotpuſki
poſkicźili běchu.[10]^(*)) Swjata macź boža běſche pak tež hiſchcźe
ſlubiła, zo wona wotemrjetym a we cžiſcźu cźeŕpjacym bratram a ſotram
<pb n="130"/>woſobnje ſobotu (kotryž dźeń je ſwjatej Mariji poſwjecźeny)
ze ſwojim zaſtupjenjom a mócnym modlenjom k pomocy pſchińcź chce.[11]⁾

Tele bratſtwo ſwjatoho ſkapulira je ſo lětſa z dowolnoſcźu
najwyſchſchich duchownych wótcow we Kulowje załožiło a joho ſtajny
prědkſtejeŕ je kulowſki faraŕ, kotryž ma móc ſkapulir woſwjecźicź a
bratrow a ſotry do ſwjatoho bratſtwa pſchiwzacź. Tule móc móže kulowſki
faraŕ tež druhim duchownym, woſebje ſwojim knjezam kapłanam, podacź.

Schtóž chce do bratſtwa ſwjatoho ſkapulira zaſtupicź, tón dyrbi:

1) ſo pola kulowſkoho fararja wozjewicź a ſwoje mjeno do bratſkich
knihow zapiſacź dacź.

2) dyrbi wón woſwjecźeny a žohnowany ſkapulir z ruki měſchnika doſtacź a
ſtajnje wokoło ſchije noſycź. Woſobnje pak dyrbi wón ſwjaty ſkapulir
noſycź na khorym łožu a we ſmjertnej ſchtundźe.

3) dyrbi wón cžeſnje, póccźiwje a pobožnje žiwy bycź a ſwjatu Mariju
prawje cžeſcźowacź.

4) ſchtóž pak chce ſobotu mócne tróſchtowanjo a zaſtupjenjo ſwjateje
Marije we cžiſcźu doſtacź, tón dyrbi:

a) we ſwojim ſchtancźe (hako młodźenc abo knježna, hako mandźelſki abo
mandźelſka, hako wudowc abo wudowa, hako duchowny abo ſwětny) póccźiwe
žiwjenjo wjeſcź;

b) ſrjedu a ſobotu ſo poſcźicź, abo za tele poſcźenjo druhi dobry ſkutk
cžinicź, kotryž jomu ſpowjednik we ſpowjednym ſtole nakłaſcź budźe.

Bratſja a ſotry ſwjatoho ſkapulira bjeru na duchowne waſchnjo dźěl na
wſchitſkich pobožnoſcźach, pokutnych a dobrych ſkutkach Karmelitarjow a
cyłoho ſkapulirowoho bratſtwa, kiž tež jim k dobrocźe pſchińdu a
duchownomu wužitkej ſu. Woni pak tež doſtawaja wjele doſpołnych
wotpuſkow, hdyžkuli k ſwjatej ſpowjedźi a k ſwjatomu woprawjenju khodźa,
a to;

1) na tym dnju, hdyž zaſtupja do ſwj. bratſtwa;

2) na ſwjedźenju ſwjatoho ſkapulira (16. julija) a pſchez cyły tydźeń
tutoho ſwjedźenja;

3) hdyž woni měſacžne njedźele popołdnju na nyſchporje pſchi
proceſſionach pſchitomni ſu;

4) we ſmjertnej ſchtundźe, hdyž woni pobožnje wupraja najſwjecźiſche
mjeno „Jězus“;

5) hdyž woni rócžne cžaſy (hody, jutry, ſwjatki), abo na ſwjatoho
kſchiža (3. meje a 14. ſeptembra), abo na wjetſchim dnju ſwjateje Marije
(njewoblakowanoho podjecźa, naroda, woprowanja 21. novembra,
pſchizjewjenja, cžiſtoſcźenja 2. februara, domapytanja a
donjebjeswzacźa), na ſwjatoho arcjandźela Michała, ſwj. Józefa, ſwj.
Jana kſchcźenika, ſwj. Pětra a Pawoła, ſwj. Fabijana <pb n="131"/>a
Boſcźijana, wſchitkich ſwjatych abo na druhich ſwjatych dnjach[12]⁾ k
ſwjatej ſpowjedźi a k ſwjatomu woprawjenju du.[13]^(*))

K doſtacźu tychle doſpołnych wotpuſkow dyrbja ſo tež ſobuſpěwacź znate
porucžane wotpuſkne pacźerje na měnjenjo ſwjatoho wótca (za powyſchenjo
ſwjateje cyrkwje po cyłej zemi, za wukorjenjenjo błudnych wěrow, za měr
a pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow a kſcheſcźanſkoho ludu).

Wſchě tele doſpołne wotpuſki móža ſo tež woprowacź za khude duſche we
cžiſcźu, a ſwjaty wótc bamž Pius ♣IX.♠ je na 22. junija 1865 dowolił, zo
maju bože mſchě za wotemrjetych bratrow a ſotry naſchoho bratſtwa prawo
privilegirowanoho wołtarja.

Zawěrno, bratſtwo ſwjatoho ſkapulira je bohaty pokład duchownych hnadow,
za žiwych kaž za wotemrjetych, a njenakładuje ſobuſtawam žane
wobcźežnoſcźe. Nadźijemy ſo tohodla we Knjezu, zo tele we naſchim
ſerbſkim kraju[14]^(**)) zapołožene bratſtwo z božej pomocu ſpěchowacź
budźe cžeſcźowanjo ſwjateje Marije a duchowne ſpomoženjo cyłoho
ſerbſkoho ludu. A k tomu daj Bóh tón knjez na próſtwy najzbóžniſcheje
knježny a patronki ſkapulira ſwoje ſwjate žohnowanjo! Amen.

Cžohodla dyrbimy ſwjatoho wótca podpjeracź?

Katholſkim Serbam móžu na tele praſchenjo z krótka takle wotmołwicź: My
dyrbimy ſwjatoho wótca podpjeracź hako katholikowje a hako Serbja.

Hako katholikowje wěmy, k cžomu je Jězus Khyrſtus, njewidźowny wjeŕch
cyrkwje, widźownoho wjeŕcha abo bamža poſtajił. Z tym ſmy a woſtanjemy w
nutrnym zwjazku. Na njoho wjaza nas dźě:

1) Poſłuſchnoſcź pſchecźiwo Khryſtuſej, kotrohož my z prěnim bamžom,
japoſchtołom Pětrom, hako ſyna žiwoho Boha wuznawamy.

2) Horliwoſcź za prawu wěru, kotraž bu kóždy cžas a najwěſcźiſcho wot
romſkeje cyrkwje a bamža cžiſta zdźeržana.

3) Staroſcź za naſchu zbóžnoſcź; pſchetož hdyž bamža a we nim cyrkej
podpjeramy, cžinimy dobry ſkutk wulkeje wažnoſcźe.

4) Dźakownoſcź pſchecźiwo bamžam, kiž ſu ſo prjedy za nas ſtarali, hacž
ſmy ſo my za nich ſtaracź móhli; pſchetož woni ſu pȯſłow kſcheſcźanſkeje
wěry do naſchich krajow ſłali a jich wobkrucźeli.

<pb n="132"/>

Hako Serbja dyrbimy pſchede wſchim dobry pſchikład naſchich wótcow
ſcźěhowacź a ſami zaſy dobry pſchikład potomnikam zawoſtajicź. Hdyž
pſched nětko 300 lětami wjetſchina Serbow z połojcu Němcow ſo k
Lutherowej nowej wěrje pſchewjeſcź da, woſtachu wobydlerjo naſchich
hiſchcźe nětko zwjetſcha katholſkich wſow ſwěrni ſwojej katholſkej wěrje
a podachu tak pſchikład ſwojeje horliwoſcźe. A my njedyrbjeli tak wjele
ſwěry a horliwoſcźe we ſebi měcź, zo njebychmy w zrudnych cžaſach
ſwjatoho wótca a z nim cyrkej po potrjebnoſcźi podpjerali? Stawizny
naſchich ſerbſkich woſadow budźa zapiſowacź, ſchtož my wobzamknjemy a
cžinimy. Chcemy tam hako podpjerarjo cžeſtneje katholſkeje wěcy abo hako
pſcheradnicy na njej mjenowani bycź?

Cžeſcź ſerbſkoho luda ſebi naſche podpjeranjo žada. Kak daloko ſu Serbja
znacźi? Kak jara ſu wot tych, kiž jich znaja, hiſchcźe hidźeni a
hanjeni? Nětko mamy jenu tajku pſchiležnoſcź k dopokazanju, zo Serbja
tež nadobne wotmyſlenja zapſchijeja a za nje wopory pſchinoſcheja. My
chcemy dopokazacź, zo pſchikłady wulkich ludow znajemy a zo je po měrje
ſwojich ſłabych mocow ſcźěhowacź ſo prócujemy. Pſchi tym njepytamy my
cžeſcź naſcheje parſchony, ale wuwjedźemy ju zhromadnje k cžeſcźi Božej
a k wužitkej joho ſwjateje cyrkwje.

Na kajke waſchnjo ſo to wuwjedźe, wotwiſuje wot dobreje wole katholſkich
Serbow. Pſchede wſchitkim dyrbja ſo k tomu pjenježne dary hromadźicź a
kóždomu ma ſo pſchiležnoſcź dacź, zo by ſo na tymle ſkutku wobdźělił.
Někotſi ſu hižo ſwoju pomoc poſkicźili, tak n. pſch. jedyn khěžkaŕ N. N.
6 toleri. Njemyſli nichtó, zo je to, ſchtož ſo k tomu da, zhubjene; Bóh
móže a zechce nam to bohacźe wotrunacź. Wſchak dyrbimy drje wſchitcy
wuznacź, zo cžaſto pjenjezy wudawamy, za kotrež wot Boha žane zarunanjo
wocžakowacź njemóžemy!

Podpjeranjo zhromadnoſerbſkoho wotmyſlenja je, kaž ſo ſamo rozymi,
dobrowólne a my móžemy jenož proſycź: daj kóždy po ſwojich mocach. Na
dobrych pſchikładach njepobrachuje. Schtóž je w Poſołu cžitał, njech ſo
dopomni, ſchto je ſo we Francózſkej, Belgiſkej, Hollandſkej, Němſkej,
Norwegſkej atd. za ſwjatoho wótca a joho wójſko dawało. Jednota
poſylnja! Tohodla, lubi katholſcy Serbja wſchitkich ſydom woſadow,
zjenocźmy ſo k dobromu ſkutkej, kajkiž bu w katholſkejzhromadźiznje w
Khróſcźicach wobzamknjeny.

Po rukopiſu k. ♣P.♠ Innocenca.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Knjez diakon Michał Róla z Ralbic je ſo zańdźeny tydźen z
Kölna domoj wrócźił a doſtanje ſchtwórtk 10 t. m. z k. diakonom H.
Salmom z Radeburga w tachantſkej cyrkwi měſchniſku ſwjecźiznu.

Z Budyſchina. W ſpocžatku lěta buchn w Brüſſelu (w Belgiſkej) cžeſtne
myta za cyrkwinſku muſiku wupiſane, a to za tſi najlěpſche pſchewodźenja
Božeje mſchě, kiž dyrbjachu za tſi mužſke hłoſy a za piſchcźele
pſchiprawjene bycź. Na to pſchipóſłachu komponiſtojo (zeſtajerjo muſiki)
wſchelakich krajow 81 tajkich pſchewodow; <pb n="133"/>pſchez 20 druhich
njeběchu po žadanju wupiſowarja zeſtajene. Kaž nowiny piſaja,
doſtaſchtaj ſo nětko prěnjej dwě cžeſtnej mycźe (500 frankow ze złotej
medaillu a 300 fr. ze ſlěbornej) naſchimaj krajanomaj, k. Kretſchmerej
rodź. z Oſtrica a nětko druhomu organiſtej w Dreždźanach, a k. kantorej
Löbmannej w Oſtricu, rodź. ze Schěrachowa. Tſecźe myto pſchińdźe do
Pariza. Tak ſu tež w cuzych krajach zhonili, zo mamy w Sakſkej tež
wuſtojnych komponiſtow.

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk mějeſche naſcha tachantſka ſchula z
druhimi měſchcźanſkimi ſchulemi pſchi najrjeniſchim wjedrje wulki
ſchulſki ſwjedźeń na tudomnym tſělniſchcźu.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je kapucinaŕ ♣Frater♠ Pankrac Glawſch rodź.
z Worklec z rumburgſkoho klóſchtra do klóſchtra w Brnje (Brünn) we
Morawſkej pſcheſadźeny.

Z Budyſchina. Redakcija rozpóſcźele do wſchitkich woſadow próſtwu „Za
ſwjatoho wótca“ woſebje za tajkich, kiž Poſoł njecžitaja, zo bychu ſo na
zhromadnoſerbſkim daru za bamža wobdźělili.

Z Budyſchina. Tón tydźeń bu bratſka cedla nowozałoženoho bratſtwa
ſwjatoho ſkapulira w Kulowje tudy cźiſchcźana, a móže ju nětko kóždy,
kiž do tohole bratſtwa zaſtupi, w Kulowje na farje doſtacź.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, ſu hnadnoho knjeza biſkopa w měſtach
herbſkokrajneje diöceſy, hdźež je viſitaciju dźeržał, jara ſwjedźeńſcy
powitali.

Z Marijnoho Doła. Pſched někotrym cžaſom je Khryſtina Benatſka rodźena
Feurichec w klóſchtyrſkej cyrkwi katholſke wěrywuznacźo wotpołožiła.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Altenburga. We tutym měſcźe bu 4. juniju zakładny kamjeń katholſkeje
cyrkwicžki połoženy. Twar dyrbi w běhu lěta hacž pod kryw hotowy bycź a
w juniju 1869 cyrkwinſkim ſłužbam ſo pſchepodacź. Wójwoda Ernſt je 50
tol. k zwonej darił, a tohodla budźe cyrkwicžka tórmik doſtacź dyrbjecź,
k cžomuž pak hiſchcźe pjenjezy pobrachuja. Jenož twarej cyrkwicžki budźa
twarſke pjenjezy, kiž ſu wot 28 lět w Bajerſkej a druhich krajach k tomu
hromadźowali, doſahacź. Hacž dotal buchu tudy bože ſłužby za katholſkich
w privatnym twarjenju kóždu ſchtwórtu njedźelu wot duchownoho z Lipſka
wotdźeržane. Te druhe njedźele běchu jenož nyſchpory. We
Sakſko-Altenburgſkim wójwodſtwje běſche w l. 1864 z cyła 310 katholikow.
Wot tutych bydla pſchez 200 we hłownym měſcźe Altenburgu a wokołnoſcźi.

Z Magdeburga. We tudomnym dekanacźe buſchtej w zańdźenym lěcźe tutej
nowej ſtaciji załoženej: miſſionſka vikaria w Otterslebenje a w
Bahrendorfje. We Lippſpringe bu katholſka wucžeŕnja załožena. Pſchi
farſkej cyrkwi w Eikelu bu tež kapłan poſtajeny. Miſſionſka vikaria w
Bünde bu k farje pozběhnjena.

Wjecžorna Pruſka. Pſched někotrymi lětami bu w Zechendorfje khěža
kupjena. Hako bě něſchto pſchetwarjena, bu zańdźenu jutrownicžku hako
katholſka khapałka za tudomnu wokolnoſcź poſwjecźena, a budźa ſo lětnje
4 krócź bože ſłužby tam wotdźeržecź. ♣K.♠

<pb n="134"/>

Pruſka. Towaŕſtwo ſwj. Bonifacija je wobzanknyło, we měſcźe Staßfurth
pola Magdeburga, hdźež je 500 katholikow a 73 katholſkich ſchulſkich
dźěcźi, duchownoho poſtajicź, a te wot duchownych Reklinghauſenſkoho
dekanata lětnje pſchizwolene 178 toleri k tomu ſobu nałožicź.

Z Regensburga. Kaž we druhich němſkich měſtach (Köln, Geldern atd.), tak
běchu tež tudy knjenje lotteriju wſchelakich darjenych wěcow k
podpjeranju ſwjatoho wótca zrjadowali a wjele wuzbytkowali. Pius ♣IX.♠
je nětko zwjeſeleny nad tajkej luboſcźu, prynceſnje z Thurn-Taxis,
kotraž běſche pſchedſyda tamnoho lotterijowoho zjenocźenja, ſamorucžny
dźakowny liſt póſłał.

Rakuſka. Biſkopja zarjeknu ſo jedyn po druhim, hdyž wyſchnoſcź ſebi akty
mandźelſkich proceſſow žada za ſwoje nowe ſwětne mandźelſke ſudniſtwa.
Runje je zakoń wuſchoł, zo móža biſkopja nuzowani bycź; ale wón je
trochu njejaſny, dokelž ſebi wyſchnoſcź luda dla prawje na biſkopow
njezwaži. Z cyła roſcźe njeſpokojnoſcź khěžorſkich ludow a ſłaboſcź
knježeŕſtwa.

Wuheŕſka. Trappiſtojo (kruty a dźěławy klóſchtyrſki rjad) chcedźa ſo we
tych krajinach, kiž tudy z dźěla puſte leža, zaſydlicź. Tónle rjad ma
nětko 30 mužſkich a 10 žónſkich klóſchtrow; wſchěch ſobuſtawow je 3002.

Z Roma. Zo běſche powjeſcź někotrych ſwětnych nowinow, po kotrychž
běſche na 300 němſkich wojakow deſertirowało a potom do jaſtwa
pſchiſchło, tołſta łža, to móžeſche kóždy zhudacź. Kak tołſta bě, je
nětko zjawne, hdyž z Roma wěryhódni ludźo němſkim nowinam piſaja, zo je
jich lědma 30 było.

Z Roma. Hacž runje ſo kralowe knježeŕſtwo jara prócuje, zo bychu
Francózowje z bamžowoho kraja woteſchli, je tola Napoleon tajkele
žadanjo wotpokazał ze ſłowami: „Za někotre měſacy budźemy widźecź, kajke
podawki pſchińdu a potom, jelizo to móžno, ſcžinimy po woli italſkoho
knježeŕſtwa“. Napoleon ſo mjenujcy na wójnu hotuje a budźe we tym padźe
widźecź, hacž budźa Italſcy jomu ſwěrni abo hacž z joho njepſchecźelemi
póńdźa. Tola budźe potom pſchecy hiſchcźe praſchenjo, hacž budźe
Napoleonej wotwołanjo wójſka z bamžowoho kraja móžne! Na dnju
donjebjeswzacźa ſ. Marije, hdyž Francózowje tež Napoleonowy dźeń
ſwjecźa, je bamž francózſkomu póſłancej w Romje zbožopſchecźa za khěžora
Napoleona, za joho ſwójbu a za Francózſku pſchipoſłał.

Z Roma. W bližſchim cžaſu wocžakuje to tudy někajki zběžk. Garibaldi je
mjenujcy z Jendźelſkeje pjenjezy k tomu doſtał.

Portugalſka. Pſchi wſchitkich prócowanjach tudomnych ſwobodnych
murjerjow woſtanje lud krucźe katholſki. We wjele měſtach bu lětſa 13.
meje wjeſele ſwjecźeny, na kotrymž bě naſch ſwjaty wótc 76. lěto doſpěł.
We druhich měſtach ſwjecźachu 16. a 23. junija hako hako dźeń bamžowoho
powyſchenja a krónowanja. Swobodni murjerjo na to jara złobja. Tež
zhromadźenjo darow za ſwjatoho wótca ſo tudy ſpěchuje.

Francózſka. Katholikowje z Bretagne (ſchtož je wokrjes abo krajina)
podawachu wot někotrych lět ſwjatomu wótcej na dnju donjebjeswzacźa ſ.
Marije wſchělake woporne dary, kaž cyrkwinſke ſudobja atd. Lětſa
póſłachu jomu batteriju kanonow, kotrež běchu w Belgiſkej lecź dali. Na
kanonach je bamžowy wopon ze <pb n="135"/>wſchelakimi dobrymi
pſchecźemi. Pſchi tajkich darach budźe tón, kiž ſu ſebi katholſcy Serbja
wotmyſlili, tež jara pſchiſprawny!

Z Londona. We dźěle měſta, kiž Weſtminſter rěka, budźe ſo wulka
katholſka kathedrala (biſkopſka cyrkej) k wopomnjecźu na njeboh
kardinala Wiſemana twaricź, a dyrbi ſo z twarom w nalěcžu pſchichodnoho
lěta zapocžecź. Blak, kiž je ſo k tomu kupił, wopſchija 6 kórcow a
płacźi 50,000 ſterlingow. Do tuteje cyrkwje budźe potom Wiſemanowe
cźěło, kiž nětk na kěrchowje St. Mary wotpocžuje, pohrjebane. — Knjeni
Herbert of Lea, kiž je pſched krótkim cžaſom k katholſkej cyrkwi
pſchiſtupiła, je wulki klóſchtyr za miłoſcźiwe ſotry we Salisbury
twaricź dała, a wóndanjo bu tutón klóſchtyr pſchez biſkopa ♣Dr.♠
Clifforda poſwjecźeny.

Ruſowſka. Hdyž je knježeŕſtwo katholſku cyrkej w Litwjanſkej a
Běłoruſkej hižo nimale potłocžiło, ſpytuje wone to ſame nětko w Pólſkej.
K tomu kóncej ſu kommiſſije wuzwolene, kiž maja katholſke cyrkwje a
ſchule do ſchismatiſkich pſchewobrocźecź atd. Wot 1. januara 1869 dyrbi
ſo we wſchěch wyſokich a nizkich ſchulach Pólſkeje z pomocu ruſowſkeje
rycže wucžicź, kaž to na pſchikład we ſłowjanſkich krajach rakuſkoho
khěžorſtwa z pomocu němſkeje ſo ſta hacž do najnowiſchoho cžaſa.
Naturſki pucź wucžby je wſchudźom macźeŕna rycž, kaž pola Němcow němſka,
tak pola Słowjanow ſłowjanſka.

Ruſowſka. Kaž w prjedawſchim pólſkim kraleſtwje we wſchulach, tak
zahanja knježeŕſtwo nětk w prjedy pólſkich „zabranych krajach“ pólſku
rycž we wſchědnym žiwjenju, zo ſmědźa jenož ſtarſchi z dźěcźimi a
mandźelſcy bjez ſobu pólſcy rycžecź. Z cuzymi a na zjawnych měſtach ma
ſo ruſowſcy rycžecź. Tale kruta kaznja naſtupa woſebje měſta; dokelž w
tych je tójſchto Polakow a jara wjele židow, kotſiž ſo němſkeje rycže
dźerža a tež pólſcy kaž ruſcy powjedaja, bjez tym zo na wſach lud njeje
pólſki (zwuwzacźom wulkich kublerjow, kiž ſu w poſlenich lětach
pſchedacź dyrbjeli), ale ruſowſki a na delnim kóncu kraja litwjanſki.
Pſchiſpomnicź móžemy, zo je ruſowſka rycž runje kaž pólſka rycž
ſłowjanſka a zo je tohodla wjele w nimaj jenajkoho.

Ruſowſka. Knježeŕſtwo je wobzamknyło, za katholſkich měſto bamža
duchownu wyſchnoſcź po podobnoſcźi ſynody grichiſkeje cyrkwje w
Petersburgu załožicź. Katholſcy biſkopja ſu nětko napominanjo doſtali,
zo dyrbja za nowu katholſku ſynodu, pod kotruž maja ſłuſchecź, kóždy
jenoho połnomócnika do Petersburga póſłacź. Wězo dyrbja ſo biſkopja tomu
ſpjecžicź. Biſkop we Płocku je hižo zajaty a do Sibiriſkeje
transportirowany, dokelž je ſo zarjekł, tajkoho połnomócnika wuzwolicź,
a dokelž je hako winu toho prajił, zo wón hako katholſki biſkop wot
bamža wotwiſuje a tajku wyſchnoſcź kaž ſynodu njeznaje. Schto budźa ſebi
mócni tohole ſwěta hiſchcźe wumyſlicź k podcźiſchcźowanju cyrkwje? A k
wſchomu tomu a podobnomu pſcheſcźěhanju njepraja mócni katholſcy
wjeŕchojo (kaž Napoleon) nicžo?

Z Jeruzalema. Turkowſki ſultan je francózſkomu khěžorej pſched někotrym
cžaſom cyrkej ſ. Hany darił. Iſmael paſcha naměſtny kral w Egiptowſkej
dari njedawno khěžorcy Eugeniji zahrodu ſwj. Marije we Heliopolis, hdźež
je ſw. Marija z Jězus dźěcźatkom na pucźu do Egiptowſkeje wotpocžowała.
Knjeni Nicolai je klóſchtrej franciskanow khěžu Marije a Marthy dariła.

<pb n="136"/>

Połnócna Amerika. K měſtam, hdźež je ſo katholſka cyrkej jara ſpodźiwnje
rozſchěriła, ſłuſcha woſobnje Milwaukee. Schtóž něhdźe pſched 20 lětami
tute měſto wopyta, a ſo za katholſkej cyrkwju praſcheſche, tomu bu mała
drjewjana cyrkwicžka pokazana. A nětk nadeńdźemy tudy cyrkej ſ. Marije,
cyrkej ſ. Trojicy, kathedralnu (biſkopſku) cyrkej ſ. Jana, cyrkej ſ.
Hawoła, khapalu ♣Notredame♠ a cyrkej ſ. Józefa. W nowiſchim cžaſu
załožichu tudomni Cžechowje woſadu ſ. Jana Nepomukſkoho, a Polakowje
kupichu ſebi jenu proteſtantſku cyrkej, zo bychu tudy pólſku woſadu
załožili. Kapucinarjo ſu ſebi wulki blak kupili a chcedźa pſchichodne
nalěcźo rjany klóſchtyr a cyrkej twaricź.

Połnócna Amerika. Pſchi miſſionje, kotryž redemtoriſtowje we hłownej
cyrkwi ſ. Patrika w New-Yorku dźeržachu, je 11,000 wěriwych k Božomu
blidu pobyło. Na kóncu miſſiona bu 1583 woſobow wot arcbiſkopa
firmowanych, bjez kotrymiž běſche wjele konvertitow. — Pſched krótkim
cžaſom wrócźi ſo w kathedralcyrkwi we Klevelandźe pjecźdźeſat
proteſtantow do klina katholſkeje cyrkwje. Tam woſebje tohodla jich
wjele k nam pſcheſtupi, dokelž tamniſche wſchelake ſekty ze ſwojimi
njemudrymi wucžbami ſwojich najſwěrniſchich wjacy njeſpokoja, tak zo za
wěrnoſcźu pytaja, hacž ju w katholſkej cyrkwi namakaja. Tež poſlenja
wójna je w Americy wſchelakim wocži wocžiniła.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 233. Franc Jänchen z Cžornoho Hodlerja; 234.
Jakub Wjerab z Khelna; 235. Hana Běrkowa z Radworja.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Ota Pawoł, ſ. kryjerja Auguſta Lehmanna z B.;
Johanna Khata, dź. expedienta Karla A. Schwarzbacha z B.; Hana Marija,
dź. Jana G. Larasa z B. — Zemrjetaj: Jan Mikławſch, ſ. khěžnika Jana
Benſcha na Židowje, 1 lěto 10 měſ.; Jan Jurij, ſ. rěznika Pětra Auguſta
Lukaſcha, 1 l. 1 měſ.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jakub, ſ. Jana Žura z Khelna; Mikławſch Pawoł, ſ.
Karla Krempki z Khaſowa; Jan, ſ. Jana Dubſkoho z Khelna; Jan Auguſt, ſ.
Jana Liſchnarja z Khaſowa; Mikławſch, ſ. Handrija Wjerſcha z Brěmjenja;
Madlena, dź. Jakuba Běrka z Khelna; Guſtav Adolf, ſ. Karla Bohumiła
Palicža we Radworju. — Zemrjetej: Marija, dź. Jakuba Pecha z Nowoho
Bronja, 5 měſ.; Marija Helena, dź. Karla Bjedricha Petzolda z Měrkowa, 1
měſ.

Rjana knižka wo Philippsdorſje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecźi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Bydyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóždomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 18. 19. septembra 1868. Lětnik 6.♠

Zaſłužby bamžow.

Zaſtojnſtwo bamžow, wot Khryſtuſa załožene, a jich ſkutkowanjo, w běhu
cžaſow pſchehladane, je žiwe žórło cžłowjecžoho zboža. Hdyž chcemy tudy
jich zaſłužby wopominacź, dyrbimy wjedźecź, kajke měridło mamy pſchi tym
wužiwacź. Wězo te, zo bamžowſtwo ſpóznawamy za bože poſtajenjo abo
zarjadowanjo, kotrež cžłowjekowje wjedu k zbožu cžłowjekow. Duch ſwjaty
rycži pſchez hort japoſchtołſkoho wjeŕcha a joho naſtupnikow, ale
tohodla njejſu cźile wuwzacźi wot cžłowjecžeje pſchirodźenoſcźe.
Bamžowſke zaſtojnſtwo wjedu cžłowjekowje, a nic ſnadź jandźele. Wone
njemóžeſche pſchecy a wſchudźom bjez zadźěwkow ze ſtrony ſwěta a hele
ſkutkowacź.

Potajkim dyrbi ſo pſchi rozſudźowanju ſkutkowanja bamžow na tſoje
dźiwacź.

1. Najprjedy dyrbi ſo wopomnicź, zo ſu tež bamžowje Hadamowi ſynowje t.
r. cžłowjekowje, hdyž chcemy jich ſudźicź hako cžłowjekowje abo hako
kſcheſcźenjo. Zo ſu bamžowje tež cžłowjekowje, zo to běchu a budźa, to
njepſcheměnimy; my dyrbjeli hewak morkotacź pſchecźiwo Synej božomu, zo
wjedźenjo cyrkwje njeje jandźelam pſchepodał, ale ſłabym a ſmjertnym
cžłowjekam.

2. Dale dyrbimy ſkutki bamžow ſudźicź pſchecy po nahladach, zaſadach,
wobſtejnoſcźach toho cžaſa, we kotrymž běchu žiwi. Měridło naſchich dnow
njehodźi ſo na zańdźene ſtare cžaſy. Woſebje dyrbi ſo wobkedźbowacź, zo
ſtej ſo we běhu cžaſow z doſtojnoſcźu ſwjatoho wótca hiſchcźe dwě druhej
zaſtojnſtwje zjenocźiłoj, mjenujcy zaſtojnſtwo njewotwiſnoho ſwětnoho
wjeŕcha a wyſchſche knjejſtwo w kſcheſcźanſkich krajach. Tele tſi
zaſtojnſtwa dyrbja ſo rozeznawacź. Potajkim je bamž 1. Khryſtuſowy
naměſtnik, ſcźěhowacźeŕ abo naſtupnik ſ. Pětra, widźowna hłowa cyłeje
cyrkwje; ſchtož je jadro bamžoweje mocy. 2. Pozdźiſcho bu bamž tež
ſwětny knježicźeŕ w ſrjedźnej Italſkej a tele ſwětne knjejſtwo je dotal
joho njewotwiſnoſcź <pb n="138"/>tež w cyrkwinych wěcach zakitało. Z
teju dweju doſtojnſtwow wuroſcźe potom 3. joho wyſchſche knjejſtwo nad
wſchitkimi kſcheſcźanſkimi ludami na boku khěžora w ſrjedźnym cžaſu.
Tale tſoja móc zjenocźi ſo w jenej woſobje — w bamžu. Tola jenož bamžowa
duchowna móc wukhadźa runje wot Boha a budźe pſchecy tracź; joho
ſwětnoknježeŕſka móc je po cžaſu naſtała, a móže — jeli Bóh dopuſchcźi —
zaſy zańcź; tſecźa móc je po padźe němſkoromſkich khěžorow (z domu
Hohenſtaufen) ſpadnyła.

3. K tſecźomu dyrbimy wobkedźbowacź, zo žohnowane ſkutkowanjo bamžow ſo
jenož po něcžim w cyłym cžłowjeſtwu wozjewja. W cžaſu pſcheſcźěhanjow
dyrbjeſche cyrkej w podzeṁſkich khódbach a khowankach bycź, hakle
pozdźiſcho móžeſche ſo jeje zjawne ſkutkowanjo rozwijecź.

Po tychle zaſadach dyrbimy potajkim zaſłužby bamžow měricź, kotrež
chcemy nětko w zhromadnožiwjeńſkim (ſocialnym), zdźěłańſkim a
nabožniſkim naſtupanju wopiſacź.

♣I.♠ W zhromadnožiwjeńſkim naſtupanju móžemy ſcźěhowace dopokazacź.

1) Bamžowje ſtaraja ſo wo zjawny porjad. Bjez doſtojnſtwa njeje rjad,
bjez rjada njeje zhromadne žiwjenjo. Tutón nuznje požaduje, zo bychu
ludźo do Boha wěrili a duchownu a ſwětnu wyſchnoſcź cžeſcźili hako
zaſtupjeŕku božeje mocy na zemi. Pak wěra, pak mjecž dyrbi knježicź.
Hdźež njeje wěra (nabožniſtwo), tam wojuja wyſchnoſcźe ſtajnje z
poddatymi. Tam njemdri ſpjeranjo pſchecźiwo mócnym, tam kowaja
wyſchnoſcźe krucźiſche puta (rjecźazy) poddatym. To pak je wěſte, zo ani
pſchemóc wot horjeka ani ſpjecženjo wot deleka zbožo cžłowjekow
njeſpěchuje. Hdźež pak ſo evangelium (kſcheſcźanſka wěra) na ſtronje
knježicźerjow ſwěcźi, tam ſu wyſchnoſcźe ſprawne, poddani ſwěrni, kraje
zbožowne. Zhromadnožiwjeńſki rjad njeda ſo doſpěcź bjez zakładow wěry.

Swjaty wótc pak je wyſchſchi wucžeŕ, kotryž wjeŕcham a ludam cyłoho
ſwěta kſcheſcźanſku zaſadu (Grundſatz) prěduje: „Kóžda duſcha budź
wyſchſchim mócnoſcźam poddata; pſchetož njeje mócnoſcź, khiba wot Boha,
a kotrež ſu, te ſu wot Boha poſtajene. Pſchetož ſchtóž ſo mócnoſcźi
ſpjecži, ſpjecži ſo Božomu poſtajenju. Dokelž wyſchnoſcźe njejſu k
ſtrachej derje cžinjacym, ale złocžinjacym. Chceſch=li pak ſo mócnoſcźe
njebojecź, cžiń dobre a změjeſch wot nich khwalbu. Wona je Boža
ſłužownica, tebi k dobromu. Jeli pak budźeſch zło cžinicź, bój ſo,
dokelž wona podarmo mjecž njenoſy . . . . Duž budźcźe poddacźi, nic
jenož ſtracha dla, ale tež ſwědomja dla. Dawajcźe wſchitko, ſchtož ſcźe
winowacźi: komuž dawk, tomu dawk; komuž cło, tomu. cło; komuž bojoſcź,
tomu bojoſcź; komuž cžeſcź, tomu cžeſcź. Njewoſtańcźe nikomu nicžo
dołžni, jenož zo byſchcźe ſo bjez ſobu lubowali; dokelž ſchtóž
bližſchoho lubuje, je zakoń dopjelnił. Pſchetož: njedyrbiſch mandźelſtwo
łamacź, mordowacź, kradnycź, falſchnoho ſwědcženja dawacź, njepožadacź,
a kóžda druha kaznja je w tej porucžnoſcźi wopſchijata: Lubuj twojoho
bližſchoho kaž ſebje ſamoho. Luboſcź k bližſchomu njecžini złoho:
luboſcź je potajkim dopjelnjenjo zakonja.“ (Romſk. 13, 1—10).

Tónle zakoń Khryſtuſowy za zhromadne žiwjenjo ſu bamžowje ſwětej we
wſchitkich cžaſach wozjewjeli. Słowa ſ. Pětra ſłyſcha ſo hiſchcźe nětk z
horta <pb n="139"/>Piusa ♣IX.:♠ Budźcże poddacźi kóždej cžłowjecžej
wyſchnoſcźi Boha dla atd. (1. Pětr. 2, 13—17.

Tohodla ſu ſebi kſcheſcźanſcy mócnarjo wot bamžow krónowanjo žadali, zo
bychu ſwojomu ſceptarjej wyſchſchu wažnoſcź dali, ludy pak mějachu ſo za
zbožowne, hdyž jich knježicźerjo ſo nic jenož mjenowachu, ale tež
woprawdźe knježachu z Božeje miłoſcźe. Duž mjenuje J. z Müller bamža
„zakitarja zhromadnožiwjeńſkoho porjada“ a z nim ſudźa runje tak Luden,
Raumer a druzy proteſtantſcy ſpiſowarjo.

2) Bamžowje zakitaja ſwobodu. Prěnja a hłowna krocžel k ſwobodźe ſta ſo
zawěrno pſchez zběhnjenjo wotrocžſtwa (ſklavſtwa). Schtó pak wojowaſche
tele cźežke wojowanjo za cžłowjeſku ſwobodu z tajkej horliwoſcźu?
Bamžowje to běchu. Lětſtotki woni njewuſtawachu, zo bychu zahnali hanibu
wotrocžſtwa (podźiſnjenjo), w kotrymž je ſo z cžłowjekom, Božim
wobrazom, kaž z němym ſtworjenjom wobkhadźało. Najprjedy pytachu woni
puta wotrocžſtwa z próſtwami a potom z hroženjom woložicź, hacž je
doſpołnje rozbichu.

Rjehoŕ ♣I.♠ pſchipuſchcźi tež njewólnikow (ſklavow) k duchownſkej
doſtojnoſcźi; Rjehoŕ ♣III.,♠ Zacharias, Rjehoŕ ♣IX.♠ a Alexander ♣IV.♠
prócowachu ſo wſchomóžnje wo puſchcźenjo njewólnikow. Jan ♣IV.♠ póſła
wſchě ſwoje pokłady do Dalmacije, zo by z nimi podcźiſnjenych
kſcheſcźanow wukupił. Innocenc ♣III.♠ załoži woſebity duchowny rjad k
wukupowanju njewólnikow, kotryž w krótkim 30,000 tajkim ſwobodu kupi.
Pius ♣II.,♠ Alexander ♣VI.,♠ Rjehoŕ ♣XVI.♠ wobrocźichu ſo horliwje na
ſwětne mocy, zo by wſchudźom hanibne pſchekupſtwo z ludźimi ſkóncžnje
zběhnjene było. Z jenym ſłowom, ſchtož njenapadny pohanſkim mudrym,
ſchtož njewumyſli pohanſka Grichiſka a Romſka, to dokonjachu romſcy
bamžowje bjez krewjepſchelecźa, na pucźu luboſcźiwoho powucženja;
wotrocžſtwo zběhnywſchi dachu wjetſchinje cžłowjeſtwa najdróžſchi dar —
ſwobodu woſoby.

Pſched Khryſtuſom zdychowachu tſi tſecźiny cžłowjeſtwa w najhanibniſchim
wotrocžſtwje. W Athenach běſche bjez 60,000 wobydlerjemi 40,000
njewólnikow; w Romje w cžaſu republiki pak lědma 2000 ſwobodnych ludźi
bjez 1,200,000 wobydlerjemi. Tam hakle kſcheſcźanſtwo pocža prědowacź,
zo ſmy wſchitcy dźěcźi jenoho Wótca, ſtawy jenoho cźěła Khryſtuſa, w
hromadźe bratſja jenajkoho ſplaha.

Z tymle wucženjom je hakle cyrkej změrniła cźeŕpjenja wbohich cžłowjekow
a womjechcžiła wutroby podcźiſchcźowarjow, zo bychu pomału rozbili te
puta, z kotrymiž běchu prjedy ſwojich ſobubratrow ſpinali.

Hdyž pak běſche hižo zakład połoženy, pytachu bamžowje tež na druhe
waſchnjo ludźacu ſwobodu rozſchěrjecź, najprjedy z tym, zo žanomu
waſchnju knježenja prjednoſcź njepſchirjeknychu a w tym ludam ſwobodu
zawoſtajichu. Bamž pſchipóznawa za ſwojoho ſyna katholika, kotryž
republicy pſchiſłuſcha, runje tak kaž poddana abſolutnoho knježeŕſtwa.
Katholſka wucžba nima žadyn artikel wo tym, kotre waſchnjo knježenja je
wužitniſche. Tale wucžba wocźehnje ludźi za njebjeſa, ſchtož pak cžaſne
zarjadowanjo naſtupa, pſcheje jim ſwobodu, jenož porucža wſchudźom Bože
zakonje dźeržecź. A woprawdźe tak ſu naſtawali republiki na ſamych
mjezach cyrkwinoho ſtata w ſrjedźnym cžaſu, tak je zaſy ſwjaty wótc
žohnował khěžorow a kralow ze ſłowom: „Spominaj, zo je Bóh tak nad tobu,
kaž ty <pb n="140"/>nad poddanami; rozmyſluj, zo je kral kralow tón,
kotryž ma ſwój trón na njebjeſach.“

Na poſledku ſu ſo bamžowje tež wo zakhowanjo ſwobody z tym ſtarali, zo
ſu ſchkódne błudy potłocžowali. Najſchkódniſchi błud je wyſokomyſlnoſcź
a ſpjecženjo. Z nabožniſkich błudow je huſto ſpjecženjo a zběžk naſtał,
z toho pak wſchudźom wotrocžſtwo, kaž ſtawizny wucža. Dokelž ſu ſo
bamžowje pſchecźiwo tajkim błudam pozběhnyli a wyſokomyſłnoſcźi hacźenja
ſtajili, maja zaſłužbu wo zakhowanjo praweje ſwobody.

2) Bamžowje wobkhowaja měr. „Pokoj cžłowjekam na zemi“, modli ſo kóždy
dźeń ſwjaty wótc pſchi wołtarju, „pokoj wam“ pſchipowjeda wón pſchecy
cžłowjeſtwu; hdy bychu jenož joho wótcowſki hłós poſłuchali! Wſchak
twori kſcheſcźanſki lud jenu ſwójbu, kak bychu tu móhłe dźěcźi jeneje
ſwójby pſchecźiwo ſebi wojowacź?

Pomjenujemy jenož někotry z wjele podawkow, zo ſu ſo bamžowje wo ſwětny
měr ſtarali. Bamž Rjehoŕ Wulki (w 9. lětſtotku) wujedna měr, hdyž khěžor
Ludwik mjecž pſchimaſche pſchecźiwo ſwojim ſynam. Bamž Formoſus změrowa
zwady kralow w Gallii a wotwobrocźi ze ſwojej doſtojnoſcźu Arnulfa wot
daliſchich napadow na Karlowy kraj. W 10. lětſtotku prócowaſche ſo
Schcźěpan ♣VIII.♠ wo změrowanjo Ludwika ♣IV.♠ z Hugonom a doby
zběžkaŕſke krajne ſtawy zaſy kralej. W 11. lětſtotku doby ſebi Benedikt
♣IX.♠ zaſłužby wo měr w Pólſkej. Krajno wójna bě hubjenſtwo
rozpſcheſtrjeła. Poſlenja nadźija běſche naſtupnik tróna Kazimir,
kotrohož bamž wot klóſchtyrſkich ſlubow wotwjaza, zo by krajej měr
wrócźił. W 11. lětſtotku poda ſo tež Leo ♣IX.♠ hacž na mjezy Wuheŕſkeje,
zo by khěžora z wuheŕſkim kralom wujednał. A tak buchn bamžowje tež w
12., 13., 14. lětſtotku do Němſkeje, Schpaniſkeje, Danſkeje,
Portugalſkeje na zjednanjo žadani. Haj ſam ſchismatiſki Iwan z Moſkwy
dźakowaſche ſo bamžej za měr z pólſkim kralom, hdyž běſche Poſſevin hako
bamžowy póſłanc wobeju wujednał.

Najwjacy pak ſu bamžowje za měr a pokoj ſwěta ſkutkowali, zo ſo
njewuſtawajcy prócowachu z cžłowjecžich wutrobow ducha wjecźenja (rachi)
a wójnſkeje žadoſcźe wutorhnycź. W ſrjedźnym cžaſu běchu woſebje w
Němcach ſtajne wójny. Najmjeńſcheje kſchiwdy dla hižo pſchimachu za
mjecžom, mordowachu a rubjachu po cyłym kraju; to běſche pjaſtne prawo
ſylniſchoho. Jenož cyrkej móžeſche to wotſtronicź, a dokonja to ze
ſwojim, wot bamža wudatym zakonjom wo „božim měrje“ (♣treuga Dei,♠
Gottesfrieden), kotryž cyrkwinſke ſchtrafy na tych połoži, kotſiž bróń
njewotpołožichu w advencźe, poſcźe, njedźelu, ſwjaty dźeń, abo
ſchtwórtk, pjatk a ſobotu. Z tym pſchibjeraſche pomału eźichoſcź a
měrniwoſcź we wutrobach a pokoj w krajach.

A tak hacž do dźenſniſchoho dnja cyrkej wobara njeměrej, hdyž duell
krucźe ſchtrafuje (ſwětne zakonje ſu w tym ſłabuſchke) a kóždych 25 lět
jubilejſke (miłoſcźiwe) lěto ſwjecźi, zo bychu wſchitcy měr z Bohom a
cžłowjekami ſebi dobyli. Hdy bychu jenož ſwětni wjeŕchowje pſchecy
poſłuchacź chcyli na hłós ſwjatoho wótca; kak cźiche a zbožowne žiwjenjo
by na ſwěcźe było!

(Pokracžowanjo.)

<pb n="141"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wurjadny wopor katholſkich Serbow za ſwjatoho wótca je
drje ſo nětko zwjetſcha zhromadźił. Schtóž chce w naſchich ſerbſkich
woſadach k tomu hiſchcźe pſchiſtupicź, njech ſwój pſchinoſchk ſwojomu
wyſokodoſtojnomu k. fararjej woteda. Je=li chce tón abo druhi Serb abo
Serbowka z daliſchich ſtronow ſo tomule woporej pſchizanknycź, móže ſwój
dar tež redakciji póſłacź, kotraž jón w Póſłu kwitiruje a pſchedſydźe k.
kanonikusej Barthej póſcźele. We pſchichodnym cžiſle bychmy rady
wotedate dary po wſach a woſadach wozjewili, jeli to pſchichodna
zhromadźizna, kotruž chcemy na ſ. Michała w Khróſcźicach wotdźeržecź,
tak wobzanknje.

Z Budyſchina. Schtwórtk 10. t. m. wudźěli naſch hnadny k. biſkop w
tachantſkej cyrkwi měſchniſku ſwjecźiznu diakonomaj, k. M. Róli z Ralbic
a k. H. Salmej z Radeburga. Pſched tej ſamej dźeržeſche wón rycž pſchi
wołtarju, w kotrejž rozeſtaji, na kajke waſchnjo mataj nowoſwjecźenaj
tſoje měſchniſke doſtojnſtwo (hako wucžerjej, hako měſchnikaj, hako
duchownaj paſtyrjej) wjeſcź a zaſtaracź. Pſchi tejle ſwjatocžnoſcźi
běſche tójſchto ludźi. Knjez Róla mějeſche zandźenu njedźelu w Ralbicach
prěni Božu mſchu a k. Salm budźe ju jutſe w Njebjelcžicach dźeržecź.
Rozprawu z Ralbic podawamy dźenſa a wo rozprawu z Njebjelcžic proſymy
knjezow, kiž budźa tam pſchitomni.

Z Ralbic, 13. ſeptembra. Dźenſniſcha njedźela bě za naſchu woſadu
ſwjedźeń hnujaceje wjeſołoſcźe; jedyn z naſchich woſadnych ſynow, knjez
Michał Róla z Ralbic ſwjecźeſche na ſwjatocžne waſchnjo we
pſchitomnoſcźi cyłeje woſady a wjele cuzych prěni krócź wopor božeje
mſchě. Wokoło 8 poda ſo woſada z khorhowjemi wjedźena wot naſchoho knj.
fararja J. Benſcha, kiž bě wot Kulowſkoho knj. kapłana Wowcžeŕka,
nowoſwjecźenoho duchownoho k. Salma z Radeburga a naſchoho knj. kapłana
pſchewodźany, z farſkeje cyrkwje k macźeŕnomu domej knj. primicianta, a
poſtrowi z japoſchtołſkim poſtrowjenjom: „Pokoj budź z tutym domom a ze
wſchěmi we nim bydlacymi“ knj. primicianta a wſchěch pſchitomnych. Na to
dopomni knj. faraŕ knj. primicianta z pſchihodnymi ſłowami, zo by nětko
z dźakownej wutrobu „Božemje“ prajił tutomu domej, z kotrohož je tejko
dobrotow wužiwał a hłoſej zwonow farſkeje cyrkwje poſłuchawſchi tam ſo
podał, hdźež joho tón Knjez woła. Pod ſpěwanjom khwalbnoho khěrluſcha:
„Tebje my Boha khwalimy“ wjedźeſche ſo nětko wyſokodoſtojny primiciant
do domu božoho. Tſi hako družki wuhotowane ſchuleŕki njeſechu jomu wěnc
a krónu. We cyrkwi ſpěwachu ſo te pſchi tutej pſchiležitoſcźi wužiwane
pacźerje a modlitwy a potom bě prědowanjo. Z podłožkom ſłowow: „Žně drje
ſu wulke, dźěłacźerjow pak je mało“ wupraji knjez faraŕ ſwoje a cyłeje
woſady wulke wjeſelo, zo jenoho nowoho dźěłacźerja do winicy toho Knjeza
dóſtanjemy, a rozeſtaji potom na wuſtojne waſchnjo wulku wažnoſcź
duchownſtwa za cžłowjeſki ſplah. Wjele ſylzow, kiž ſo tu ronjeſche,
dopokaza, zo běchu joho ſłowa wutroby hnuło. Na to ſwjecźeſche młody
měſchnik njekrawny wopor nowoho zakonja, woprawjeſche pſchi tym ſamym
ſwoju macź a ſwoje tſi ſotry a wudźěleſche po ſkóncženych božich
ſłužbach primiciantſke požohnowanjo a po dokonjanej cyrkwinſkej
ſwjatocžnoſcźi zhromadźi ſo wjele pſchecźeli, dobrocźerjow a znatych z
dźěla we <pb n="142"/>macźeŕnym domje knjeza primicianta, z dźěla we
ſuſodnym domje joho njeboh kmótra, zo bychu ſo we wjeſołym towaŕſtwje
cžeſnje zabawili. Bjez nimi běchu tež wſchitcy pražſcy ſchtudencźi ze
naſcheje ſerbſkeje krajiny a tež dwaj z němſkeje. Knjezaj fararjej z
Kulowa a z Radworja, kaž tež knj. duchownaj z ſuſodnoho Róžanta
pſchinjeſechu knjezej primiciantej ſami ſwoje wjeſołe zbožopſchecźa.
Hdźe knj. Róla pſchińdźe, njeje hiſchcźe poſtajene. Bóh zdźerž nam joho
we naſchich ſerbſkich woſadach a žohnuj joho prócu a ſkutkowanjo! ♣J.
Ł.♠

Z Khróſcźic. Na ſ. Michała budźe zhromadźizna katholſkich Serbow na
ſchuli w Khróſcźicach wot tſjoch popołdnju. Bjez druhim poda ſo tam
rozprawa wo wulkoſcźi zhromadźenoho wurjadnoho wopora katholſkich Serbow
k podpjeranju bamžowoho wójſka a potom wuradźi ſo, na kajke waſchnjo ma
ſo tónle dar do Roma póſłacź. Najſkerje pſchipołoži ſo k tomu rjenje
piſana abo cźiſchcźana ſerbſka adreſſa z łacźanſkim pſchełožkom, kotraž
mohła ſo bórzy tam cžitacź, jeli tón abo druhi z knjezow duchownych
nacźiſk (Entwurf) teje ſameje ſobu pſchinjeſe. Na zhromadźiznu ſmě kóždy
katholſki Serb pſchińcź, kotryž je pſchecźel tohole prědkwzacźa.

Z Kulowa nam piſaja: Woſada a duchowni ſu k wurjadnomu woporcj za
ſwjatoho wótca woprowali 16 tol. 15 nſl. Wyſche toho ſu darili M. W. ze
Sulſchec 5 tol., H. B. a mandźelſka z Rachlowa 1 tol., J. B. tam 1 tol.,
J. W. a mandźelſka tam 1 tol. Potajkim je z cyła 24 tol. 15 nſl. Tſi
wulke wohenje ſu lětſa w naſchej woſadźe byłe, cžohoždla naſcha woſada
wjacy woprowacź njemóžeſche. Pſchiſpomnjenjo redaktora. Kulowſka woſada
je woſebje tohodla khwalby hódna, zo je ſo na woporje tych woſadow
wobdźěliła, kiž pod budyſkim tachantom ſteja, hacžrunje je ſama pod
wrótſławſkoho biſkopa ſtajena. Nětk móžemy woprawdźe prajicź, zo je tón
wopor wot wſchěch ſerbſkich woſadow.

Z Jawory. Pſchi woporje za ſwjatoho wótca je ſo Jawora z 76 tol. 15 nſl.
5 np. wobdźěliła; w tym je jedyn dar 25 tol. a potom 5 tol. 2 nſl. 5 np.
wot cželadnikow. Zo bych ponižnoſcźi cžeſcźomnych dawacźerjow blizko
njeſtupił, njecham wjele wo tym piſacź; jenož tak wjele ſpomnju, zo je
Jawora k ſwojomu prjedawſchomu dobromu mjenej rjane nowe dopokazanjo
pſchipołožiła. Hdyž pſchi wſchěm hubjenym cžaſu tak mała wjes ſo takle
pſchi dobrym ſkutku wobdźěli, dha je to wobſwědſenjo, zo jeje wobydlerjo
tu ualežnoſcź derje rozſudźicź wjedźa a zo maja tež wutrobu za tu ſamu.
Daj Bóh, zo by wjele tajkich „ſerbſkich wſow“ było, potom móžemy ſebi
hanjenjo Serbow wot někotrych hordych ſuſodow w měrje lubicź dacź. Za
Jaworu ſamu pak, a za wſchitſkich, pola kotrychž je piſaŕ tychle
ryncžkow hromadźił, njewěm lěpſche pſchecźo hacž: Zapłacź Wam Bóh tón
Knjez! Bóh daj, zo by kóždy bohate myto we wěcžnoſcźi doſtał! ♣I.♠

Z Budyſchina. Tachantſki vikar a ſeminarſki wucžeŕ k. Dienſt, kotryž je
ſo na dwaj měſacaj do kupjelow w Davos we Schwajcarſkej podał, dźerži w
tamniſchej ſchuli z dowolnoſcźu k. biſkopa z Chura na tak mjenowanym
njeſomnym wołtarju (♣altare portatile♠) Božu mſchu. Tale wjes je
reformirtſka a wȯn je po 300 lětach zaſy prěni katholſki duchowny, kiž
tam kemſche dźerži za katholſkich tam pſchebywacych kupjelſkich hoſcźi.
Bȯh daj, zo by ſo naſch k. kollega zaſy z prawje wobkrucźenej ſtrowotu
domoj wrócźił!

<pb n="143"/>

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Jutſe budźe hnadny k. biſkop tudy ſ. ſakrament firmowanja
wudźělecź. W Zwikawje bu wot njoho 16. auguſta 51 firmowanych, we
Freibergu 26. auguſta pak 20. Bjez 332 firmowanymi w Annabergu (20.
auguſta) běſche jich 29 z woſady; cźi druzy běchu ze ſuſodnych cžěſkich
woſadow.

Z Annaberga. Tudomni katholſcy dyrbjachu ſo dotal wot lutherſkoho
paſtora pohrjebacź dacź. Njedawno je nětk dowolnoſcź pſchiſchła, zo ſmě
katholſki faraŕ ſwojich woſadnych (kiž tu žadyn woſebity kěrchow nimaja)
na lutherſke měſchcźanſke pohrjebniſchcźo zjawnje po katholſkim waſchnju
pohrjebacź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Weſtfalſka. W zańdźenym měſacu zemrjety faraŕ Karl Böckler we Beleke je
ſwoje zamoženjo wokoło 40,000 toleri hólcžomu ſeminarej a theologiſkomu
konviktej me Paderbornje wotkazał. Jenož 350 toleri lětneje renty
doſtanu tſjo z pſchecźelſtwa na cžas žiwjenja. Hacž do lěta 1880 ma ſo
dań ke kapitalej pſchirazycź.

Schwajcaŕſka. Na wyſokej horje Sankt Bernhard je, kaž je wjele cžitarjam
znate, mniſchi klóſchtyr, kotryž ſo za pucźowarjow derje ſtara a woſebje
w cžaſu njezboža jim k pomocy ſteji. Njedawno ſu zaſy tſjo mniſcha
tohole klóſchtra ſwoju zmužitoſcź a ſkutkownu luboſcź njezbožownym
dopokazali. Cuzy knjez a cuza knjeni pſchińdźeſchtaj z wjedźicźerjemi
(kotſiž za pjenjezy cuzych wodźa), wot Aoſta, italſkoho měſta, do horow
a poſleniſchi běchu myſlili, zo do nocy hiſchcźe horje hacž k
mjenowanomn klóſchtrej dóṅdu. Ale nahle zběhny ſo njewjedro, kotrež
pucźowarjow na hórſkej drozy blizko pſchi hłubokim dole z tołſtej cźmu
wobda. Naſtróžena wot błyſkow a z njemocu zapſchijata knjeni ſo wobſuny
a pany do bjezdna. Cźi wjedźicźerjo khwatachu nětko do klóſchtra wo
pomoc; bórzy pſchińdźechu tſjo mnichojo ze ſwojimi pſami, kotrež ſo na
pytanjo njezbožownych a huſto w ſnězy zahrjebanych derje wuſteja. Na
měſcźe toho njezboža ſkocži jedyn tych pſow bórzy do hłubiny, hdźež po
krótkim tu knjeni namaka. Wjedźeni pſchez joho wucźo ſtupachu
wjedźicźerjo a mniſcha dele k tej knjeni, a pſchinjeſechu ju zbožownje
do klóſchtra. Wona bě pſchez panjenjo do hłubiny cźežcy ranjena, tola
nic ſmjertnje.

Schwajcaŕſka. Katholikowje tuteje republiki wopokazuja wulku horliwoſcź
za cyrkej. To je woſebje widźecź pſchi jich dźělbracźu na Piusowych
towaŕſtwach. Dźeń 19. a 20. auguſta běſche w cyrkwi ſ. Hawła we Wylu
hłowna zhromadźizna tychle towaŕſtwow, na kotruž duchowni a ſwětni ze
wſchěch kantonow pſchijědźechu. Pſchedſyda, hrabja Scherer=Boccard
wopiſowaſche we wotewrjenſkej rycži pſchecźiwokſcheſcźanſke wojowanjo,
kotrež pſchez cyłu Europu dźe, zo by cžłowjeſtwo k nowomu pohanſtwu
pſchewjedźene było. Po nim rycžachu hiſchcźe wſchelacy druzy, bjez
kotrymiž ſo woſebje ſpodobaſche k. Heinzer ze Sankt=Gallena.

Rakuſka. Adreſſa katholikow biſkopſtwa Graza, kotraž bamžowu allokuciju
pſchecźiwo někotrym nowym khěžorſkim zakonjam za prawu ſpóznawa, bu wot
52,000 muži ze 91 woſadow podpiſana.

<pb n="144"/>

Khrowatſka. Katholſke knihowne towaŕſtwo ſ. Hieronyma w Zagrjebje jara
pſchibjera a doſtawa wſchelake pjenježne dary. Z woſebitym liſtom na
wubjerk je ſławny podpjeraŕ wſchoho khwalobnoho bjez Słowjanami, biſkop
Stroßmayer do towaŕſtwa zaſtupił, prócowanjo wubjerka požohnował a ſam
2000 ſchěſnakow darił.

Jendźelſka. Znaty ſpiſowaŕ a nowinaŕ Higgins (kiž ſo tež ♣Jacobus
Omnium♠ we Times atd. podpiſowaſche), je krótko pſched ſmjercźu k
naſchej cyrkwi pſcheſtupił. Wot dlěſchoho cžaſa běſche wón hižo
katholſkomu wuznacźu pſchikhileny a daſche tohodla ſwoje dźěcźi we nim
wocźahnycź; joho mandźelſka běſche katholſka.

Z Jeruzalema. W juniju doſtaſchtaj dwaj młodźencaj z tamniſchoho
ſeminara ſwjecźiznu diakonata; jedyn je z Nazaretha a druhi z
Beit=Djalla rodźeny. Poſleniſchomu je ſo woſebje wjele zadźěwkow
napſchecźo ſtajało. Wón bě wot ſchismatiſkeju ſtarſcheju rodźeny. Hdyž
wonaj pſcheſtupiſchtaj, bu ſyn do ſeminara daty. Hdyž běſchtaj
pozdźiſcho joho bratraj zemrjełoj, bě wón jenicžki mužſki potomnik.
Tohodla nałožeſchtaj ſtarſchej wſchě móžne ſrědki, zo byſchtaj joho wot
duchownſtwa wotwobrocźiłoj, ale jeju prócowanjo bě podarmo. Pſchi kóždej
ſwjecźiznje, a tež pſchi diakonacźe, ſcźěhowaſche macź płacžo a žałoſcźo
za nim, zo by joho wot zapſchijatoho wotmyſlenja wottraſchiła hacž do
cyrkwje na kalvarſkej hórcy, hdyž ſo ſwjecźizny wudźěleja. Wona
njeſpominaſche na ſ. Mariju, kotraž na tej ſamej hórcy naſchoho zbóžnika
pſchewodźeſche a z nim jeneje myſle běſche, zo by wón wopor ſwojoho
žiwjenja za nas dał. To móže wulku wažnoſcź za Paläſtinu doſtacź, hdyž
budźa tam duchowni, kiž ſu tam rodźeni.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 236. kubleṙ Mikławſch Schołta z Róžanta; 237.
Hana Bukowa ze Zyjic; 238. Pětr Herrmann ze Smjecžkec; 239. Hańža
Kubaṅkec z Khróſcźic; 240. Jakub Bryl ze Stareje Cyhelnily; 241. Jakub
Schołta z Khróſcżic; 242. Mikławſch Nowak z Hory.

Na l. 1867 dopłacżi: 330. gymnaſiaſt Klimant z Pěſkec.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Hana Madlena, dź. Mikławſcha Bjedricha z B.;
Hana Marija, dź. Jurija Auguſta Kokle ze Zajdowa; Karl Auguſt, ſ.
Handrija Gudy ze Židowa. — Zemrjety: Jakub Žur, wobydleŕ w B. (ze
Sernjan), 60 lět, 9 měſ.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecżi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Bydyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóždomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósć a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 19. 3. oktobra 1868. Lětnik 6.♠

Druha katholſka zhromadźizna w Khróſcźicach.

Po wobzanknjenju prěnjeje katholſkeje zhromadźizny na ſ. Ławrjenca
běſche na dnju ſ. Michała zaſy w tudomnej ſchuli zhromadźizna k
daliſchomu wuwjedźenju znatoho ſerbſkokatholſkoho prědkwzacźa. Na tu
ſamu zeńdźe ſo 58 katholikow ze ſerbſkich woſadow, bjez nimi 12
duchownych, mjenujcy: k. kanonikus faraŕ Barth z Khróſcźic, k.
adminiſtrator ♣P.♠ Benno Kral z Róžanta, k. faraŕ Smoła z Njebjelcžic,
k. ſchulſki direktor Schołta z Budyſchina, k. faraŕ Wels z Wotrowa,
knjezaj kapłanaj Wornaŕ a Nowak z Khróſcźic, k. kapłan Ducžman z
Radworja, k. ♣P.♠ Innocenc Jawork z Marijneje Hwězdy, k. ♣P.♠ Tadej
Natuſch z Róžanta, k. kapłan Łuſcźanſki z Radworja a kapłan Hórnik z
Budyſchina.

Po wotewrjenju zhromadźizny, kotraž bu wot kanonikusa Bartha a z dźěla
wot kapłana Hórnika wjedźena, wozjewi ſo hako pſchedmjet (Gegenſtand)
tſoje praſchenjo: 1) Kak wjele pjenjez je ſo nahromadźiło k podpjeranju
bamžowoho wójſka; 2) kak maja ſo te ſame nałožicź; 3) hacž ma ſo
ſerbſkokatholſkomu darej tež adreſſa na ſwjatoho wótca pſchipołožicź.

Na prěnje praſchenjo móžeſche ſo tajkale powjeſcź ſobudźělicź. Katholſcy
Serbja wſchitkich ſydom woſadow ſu ſo pſchi dobrowólnym wurjadnym
woporje k podpjeranju bamžowoho wójſka wobdźělili a něſchto pſchez 1000
toleri, kotrež ſu zwjetſcha w Budyſchinje na khwilu deponirowane, k tomu
nawdali. To je najprjedy kraſne wobſwědcženjo jich katholſkoho
wěrywuznacźa, jich ſkutkowneje luboſcźe k ſwjatomu wótcej a jich
pſchipóznacźa zaſłužbow tych mužow a młodźencow, kotſiž krej a žiwjenjo
woprowacź chcedźa za ſwjatoho wótca. Pſchipódla móžemy prajicź, ſo ſu
Serbja pſchez tónle zhromadnje wobzanknjeny a zhromadnje wuwjedźeny
wopor tež wobſwědcžili ſwoje zjenocźenjo we wěrje a krewi bjez ſobu;
hdźež ſo wo winowatoſcź, cžeſcź a zbožo katholſkich Serbow jedna, tam
ſtejimy wſchitcy w hromadźe.

<pb n="146"/>

Na druhe praſchenjo bě ſo prjedy bjez nami dwoje měnjenjo wotmołwiło.
Jedyn dźěl pſchitomnych chcyſche někotrych wuſłuženych a khmanych
wojakow bamžej póſłacź a druhi pjenjezy k wuprajenomu podpjeranju
bamžowoho wójſka. Hacžrunje ſtaj ſo dwaj ſerbſkaj cžeſcźehódnaj
młodźencaj k zaſtupjenju do wójſka wozjewiłoj, bu tola po dobrym
rozmyſlenju wſchoho tónle namjet nětko wrócźo wzaty a wſchitcy
pſchitomni wuprajichu ſo za wotpóſłanjo pjenježnoho dara do Roma. Tónle
dar njeſmě ſo po wobzanknjenju pſchitomnych na žane waſchnjo z pětrowym
pjenježkom změſchecź a zjenocźicź, ale dyrbi ſo hako woſebity wurjadny
wopor wotpóſłacź. Zhromadźizna chce pſchez k. kanonikusa Bartha a
kapłana Hórnika tohodla naſchoho hnadnoho knjeza biſkopa Ludwika
proſycź, zo by wón naſch wurjadny wopor z woſebitej adreſſu direktnje
abo pſchez nuntiusa ſwjatomu wótcej ſkerje a lěpje do Roma póſłał.

Na tſecźe praſchenjo wotmołwi ſo pſchede wſchěm, zo je adreſſa něſchto
jara pſchihódne pſchi tajkim woporje a zo na tajke waſchnjo tež zaſy
wotmołwjenjo wot ſwjatoho wótca doſtanjemy; te móže ſo potom
wocźiſchcźecź a dawacźerjam rozdźělicź. Tohodla ſu tež wſchitcy
pſchitomni za wotpóſłanjo adreſſy, kotraž ma, kaž ſo ſamo rozymi, we
naſchej narodnej ſerbſkej a potom we cyrkwinſkej łacźanſkej rycži
zeſtajana bycź. Tajku bě k. kapłan Ducžman hižo ſerbſcy wudźěłał a wón
bu nětko wot pſchedſydy proſcheny, zo by ju pſchitomnym pſchecžitał.
Wona běſche jara derje a wuſtojnje ſpiſana; ſchtož cžitarjo Póſła wěſcźe
pſchidadźa, hdyž budźa ju pſchichodnje ſami tudy wocźiſchcźanu widźecź.
Zhromadźizna pak wupraji k. Ducžmanej ſwój zhromadny najrjeniſchi dźak z
poſtanjenjom. Hdyž buchu nětk woſebje knježa duchowni praſcheni, hacž
chcyli něſchto k ſłowam adreſſy pſchidate abo wuwoſtajene měcź, žadachu
woni jenož někotre ſnadne pſcheměnjenja a wuzwolichu ze zhromadźiznu k
dowuradźenju a wuhotowanju k. Ducžmanoweje cźiſchcźomneje adreſſy k.
ſchulſkoho direktora Schołtu a redaktora Hórnika hako ſoburedaktorow.

Po dokonjenju pſchedpołoženych wuradźenjow woſtachmy hiſchcźe khwilu w
hromadźe, to a wono rozpominajcy. Skóncžnje wobzankny ſo na namjet k.
fararja Welsa zhromadźizna z tſikrócźnej ſławu, wunjeſenej ſwjatomu
wótcej Piusej dźewjatomu!

Zaſłužby bamžow.

(Pokracžowanjo.)

4) Bamžowje zakitaja potłócžene prawo. Hdyž njewjedro hrozy, pyta dźěcźo
zakitanjo pola nana. Tak je tež we wulkej kſcheſcźanſkej ſwójbje. Hdyž
njewinowatoſcź a ſprawnoſcź cźeŕpitej, hdyž hubjenſtwo a nuza naſtanje,
tu wobrocźa ſo wěriwi k zhromadnomu wótcej, kotryž rady zrudnych
tróſchtuje, khudych podpjera a pſcheſcźěhanych zakita.

Stawizny cžłowjeſtwa powjedaja nam wulki rjad wſchelakich cźeŕpjenjow,
kotrež ſu wyſokich a nizkich, duchownych a ſwětnych trjechiłe, a
wopiſuja nam tež, zo je <pb n="147"/>ſo jedyn luboſcżiwy wótc ze ſłowom
a ſkutkom za cźeŕpjacych ſtarał a jich boloſcźe po móžnoſcźi
pomjeńſchił.

W cžaſach pſcheſcźěhanjow cyrkwje wuznamjenichu ſo we tym woſebje
bamžowje Soter, Sixtus ♣II.,♠ Eutychian, Dionyſius a Marcell. Soter wuda
cyłe ſwoje zamoženjo na zežiwjenjo kſcheſcźanow, kiž běchu k dźěłu we
podkopkach (ſchachtach) wotſudźeni. Eutychian hrjebaſche ze ſamſnej ruku
cźěła martrarjow. Sixtus ♣II.♠ hako ſtary muž tróſchtuje zrudnych. W
pozdźiſchich cžaſach zakitachu bamžowje biſkopow pſchecźiwo namocy
grichiſkoromſkich khěžorow, ſchismatikow, Saracenow a druhich ſurowych
ludow. Tak zakitaſchtaj Julius a Damaſus biſkopa Athanaſia; Innocenc
♣I.♠ ſ. Jana Khryſoſtoma. Tak ſtaraſche ſo Rjehoŕ za wotehnatych
grichiſkich biſkopow a ſamo za židow, hdyž Chilperich we Gallii jich z
mocu ke kſchcźeṅcy nuzowaſche. Pſchez cyły ſrjedźny cžas je zjawne, kak
bamžowje potłocženych pſchecźiwo podcźiſchcźowarjam hajachu, njech běchu
potłocženi duchowni abo ſwětni ludźo. A tež w cžaſu tak mjenowaneje
reformacije a w najnowiſchim cžaſu wzachu bamžowje podcźiſchcźowanych
duchownych a ſwětnych do ſwojoho zakita, woſebje Klemens ♣XIII.,♠ Pius
♣VI.,♠ Rjehoŕ ♣XVI.♠ Nětcžiſchi bamž Pius ♣IX.♠ rycži mócnje za
podcźiſchcźowanych, hoſpoduje w Romje wotehnatych duchownych z
Italſkeje, Pólſkeje a druhich krajow; w joho měſcźe pſchebywachu
wotehnacźi wjeŕchowje, kaž nětko hiſchcźe prjedawſchi neapelſki kral ze
ſwojej ſwójbu.

5) Bamžowje woſwobodźichu Europu. Wjacykrócź běſche kſcheſcźanſka a
zdźěłana Europa w ſtraſche, zo ju cžródy ſurowych tyranow a dźiwich
pohanow podcźiſnu. Hunnowje, Vandalowje, Lombardowje a Turkowje torhachu
ſo wo wobſadźenjo Europy. W cžaſach, hdźež ſo wſchitka nadźija zhubi,
wuſtupi romſki bamž a wutorhny Europu ze ſwojej wažnoſcźu wěſtomu
zahubjenju.

Hdyž w 5. lětſtotku Attila ze ſwojimi Hunnami pſchicźeže, wſchudźom
rubjo a zapalejo hacž do Italſkeje: tu wozjewi ſo bamž Leo ♣I.♠ hako
jandźel pěſton za wobydleŕſtwo Europy. Ani khěžor, ani wójſko, ani ſenat
njeſpytachu wótcny kraj woſwobodźicź; jenicžki Leo ♣I.♠ zwaži ſebi z
biſkopſkimi znamjenjemi do lěhwa Hunnow a zakhowa z próſtwami a darami
Rom pſched zapuſcźenjom. Pozdźiſcho wutorhny tón ſamy bamž Rom a Europu
z mocy Vandalow. Cyłe zemjanſtwo a wjetſchina wobydlerjow khowaſche ſo
tehdom w horach a lěſach pſched cžródami Genſericha; cyła romſka krajina
ſtejeſche we wohenju; tu wuſkutkowa Leo ♣I.♠ z hnujacej próſtwu a z
wulkim darom, zo Rom njebu ſpaleny.

We 8. a 9. lětſtotku wotwobrocźiſchtaj bamžej Zacharias a Schcźěpan
♣III.♠ Lombardow wot Roma, a to bě wulke zbožo za Europu, zo ſurowoſcźi
wucźekny. Pſchez bamža załoži ſo romſkoněmſke khěžorſtwo k wobaranju
Europy.

We 9., 10. a 11. lětſtotku wobarachu bamžowje Europu ze wſchej mocu
pſchecźiwo mohamedanſkim ludam (turkam). Zo bychu nawal njewěriwych z
raniſchoho kraja wotdźerželi, prědowachu a wjedźechu bamžowje w 11., 12.
a 13. lětſtotku kſchižne wójny w ſlubjenym kraju (Paläſtinje), a byrnje
ſo pſchez to ſwjate měſtna na ſtajne njewobſadźiłe, bu tola z tymile
wójnami zaſtajeny pſchiwal njewěriwych do Europy, kſcheſcźanſtwo ſo w
Europje zdźerža a z nim tež zdźěłanoſcź a ſwoboda.

<pb n="148"/>

Pozdźiſcho ſtaji ſo bamž Mikławſch ♣V.♠ (w 16. ſtotku) raznje napſchecźo
Turkam; joho wotmyſlenjo wjedźeſche dale Kalix ♣III.♠ Hdyž ſo wjeŕchowje
dlijachu, zjenocźiſchtaj bamžowy póſłanc Karvajal a ſwjaty Kapiſtran
ſwoje wójſko z Hunyadowym a wuſwodźiſchtaj zbožownje Běłohród (Belgrad).
Potom pokracžowaſchtaj Pius ♣II.♠ a Pawoł ♣II.♠ w zhromadźenju pjenjez a
wojakow pſchecźiwo Turkam; Sixtus ♣IV.♠ wotehna jich z Italſkeje; Pius
♣V.♠ pak woſebje porazy jich pola Lepanto. Kſcheſcźanſke łódźſtwo
(Flotte) pod don Juanom woſwobodźi tehdom 15,000 kſcheſcźanſkich
njewólnikow (ſklavow), zanicži 130 wójnſkich łódźow, pobi 30,000
ſurowych Turkow. Hdyž ſkóncžnje l. 1683 zmužity pólſki kral Jan Sobieſki
pola Wina jich ſtraſchnje zmorſka, bě Europa zakitana pſched połměſacom
(znamjenjom mohamedanſkeje wěry). Daj Bóh, zo by zbytk turkowſkeje mocy
nad kſcheſcźanami bórzy ſo zhubił.

Je potajkim dźiw, hdyž njeſtroniſcy proteſtantowje tele zaſłužby bamžow
khwala? Leſſing na pſchikład mjenuje bamža „woſwobodźerja Němſkeje, haj
cyłeje Europy.“ Steffens wuznawa, zo je Rom wuſudźenjo wſchěch ludow
wucžiniło, a zo by Europa bjez duchownſtwa do krutoho poddanſtwa a
njewólniſtwa zapadnyła. Sławny Herder praji: „Hdy bychu bamžowje
njebyli, by Europa najſkerje pod železnej prawicu tyranow zdychowała, by
była bitwiſchcźo ſtajnych wójnow, haj ſnadź mongolſka puſcźina.“ Poſleni
ſwědk njech je nam Jan z Müller, kotryž na praſchenjo: „Schto by z nas
bjez bamžow było?“ wotmołwja: „to, ſchtož ſu Turkowje.“

(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wurjadny wopor katholſkich Serbow hromadźi ſo někko tudy
ze wſchěch 7 woſadow, hacž jón po naſchej próſtwje naſch hnadny k.
biſkop z pſchidatej adreſſu wotpóſcźele. Dokelž pak ſtajenjo a
cźiſchcźenjo adreſſy hiſchcźe wěſty cžas žada, móžeja cźi, kotſiž
chcedźa ſo w kotrejžkuli woſadźe tomu woporej hiſchcźe pſchizanknycź, w
běhu pſchichodnoho tydźenja redaktorej ſwój pſchinoſchk pſchepodacź abo
pſchipóſłacź; na cžož ſo w Póſle z prěnim piſmikom dawacźerjowoho mjena
kwitiruje. Dźenſa ſpocžinamy wozjewjenjo pſchehlada dawacżerjow, kaž
daloko je redakciji znaty: 1) pſchez k. ♣P.♠ Innocenca Jaworka w
klóſchtrje z cyła 272 tol. 23 nſl. 4 np., mjenujcy z Jawory 76 tol. 25
nſl. 5 np., z Kukowa 44 tol. 12 nſl., z klóſchtra Marijneje Hwězdy (ale
nic wot knjejſtwa) 31 tol. 10 nſl. 7 np. a 40 khěžorſkich ſchěſnakow, z
Miłocźic 29 tol. 10 nſl., z Pancžic 25 tol. 20 nſl. a 3 ſchěſnaki, z
Kanec 23 tol. 22 nſl. 5 np., ze Swinjaŕnje 10 tol. 11 nſl. 2 np. a z
Wěteńcy 6 tol. 2) pſchez k. ♣P.♠ Tadeja Natuſcha w Róžeńcźe 54 tol. 3
nſl. 5 np., mjenujcy z Róžanta 30 tol. 25 nſl. 5 np., ze Sernjan 12 tol.
10 nſl. 5 np., z Dobroſchic 3 tol. 24 nſl., z Hrańcy 2 tol. 20 nſl., ze
Smjerdźaceje 2 tol. 12 nſl. 5 np. (hiſchcźe někotre dary ze Smjecžkec, z
Noweje Wjeſki a z Lazka). 3) pſchez k. fararja Schneidera w Kulowje z
cyła 26 tol. 10 nſl. (w poſlenim cžiſle wozjewjene 24 tol. 15 nſl., k
tomu 20 nſl. pola redakcije wot J. H. wotedate, dale pſchez k. fararja 1
tol. 5 nſl. wot J. P. z L., P. L. z D., <pb n="149"/>J. P. z K., J. Sch.
z K., M. Cž. ze S.); 4) pſchez k. fararja Nowaka a k. kapłana Ducžmana w
Radworju 36 tol. 5 nſl. 5 np. (Pſchichodnje dale.)

Z Budyſchina. Nowoſwjecźeny duchowny k. Róla je na njewěſty cžas tudy
zaſtojnſtwo doſtał.

Z Njebjelcžic. Njedźelu, 20. ſeptembra, ſwjecźeſche ſo w naſchej cyrkwi
žadna a radoſtna ſwjatocžnoſcź. Młody duchowny, knjez H. Salm z
Radeburga, pſchinjeſe prěni krócź njebjeſkomu Wótcej wopor božeje mſchě.
Wón wuzwoli ſej k tomu naſch boži dom, nic jenož zo móhli joho
tudomniſchi pſchecźelojo a znacźi joho božej mſchi pſchitomni bycź, ale
tež, zo by ſo dźakownoho wopokazał, dokelž bě w młodych lětach z
naſcheje klětki prěni krócź kſcheſcźanſkokatholſku wucžbu ſłyſchał. We
woſomich rano roznoſchachu zwony na wſchě ſtrony wjeſołu powjeſcź, zo ſo
ſwjatocžnoſcź pocžina. Knjez farar Smoła pod aſſiſtencu kk. P.
Malachiaſa z Klóſchtra a młodoho duchownoho Róle z Ralbic, kotrymž ſo
tež ſchulſka młodoſcź a wjele woſadnych ludźi pſchizamkny, dźěſche z
khorhojemi na faru. Tam wuſpěwachu ſo pſchiſprawne pacźerje, a potom
wjedźechu knjeza primicianta, pſchewodźanoho wot ſchtyri ſerbſkich a
ſchtyri němſkich družkow z proceſſionom a khěrluſch ſpěwajo do cyrkwje,
kiž bě hižo z pobožnymi pſchepjelnjena. Hdyž bě k. primiciant pacźerje
doſpěwał, ſtupi naſch k. faraŕ na klětku a rozeſtaji z wutrobnymi a
wuſtojnymi ſłowami dóſtojnoſcź duchownoho, kak je wón měſchnik toho
Knjeza a měſchnik ludu, a wobrocźi ſo pſchi poſledku němſki na k.
primicianta, jomu zbožo pſchejo a joho napominanjo, ſo pſchi božej mſchi
nic jenož na ſo a ſwojich pſchitomnych, ale tež na cyły katholſki ſwět
dopomnicź. Po prědowanju zaſpěwa młody knjez ♣„Veni sancte Spiritus“♠ a
woprawi na božej mſchi z hnutej wutrobu ſwojoho nana, macź a bratrow a
zaſpěwa po božej mſchi ♣„Te Deum laudamus“.♠ Na to wudźěleſche
zhromadźenym ludźom bože požohnowanjo. Bóh dał, zo by kóždomu ſo po joho
wutrobnej a Bohu ſpodobnej žadoſcźi ſtało! Po kemſchach ſkhadjachu ſo
pſchecźelojo a znacźi młodoho knjeza w Serbſkich Pazlicach pola joho
cźety k wuhotowanej hoſcźinje. Tak miny ſo za nas tónle ſwjatocžny dźeń.
Bóh tón Knjez pſchewodźej k. primicianta do joho nowoho zaſtojnſtwa (wón
pſchińdźe za kapłana do Chemnitza), nam pak popſchej tu hnadu, zo by ſo
tajki ſwjedźeń huſcźiſcho ſwjecźił we naſchej woſadźe!

Z Khróſcźic. Na ſ. Michała běſche na tudomnej ſchuli druha zhromadźizna
katholſkich Serbow. Smy wjeſołeje nadźije, zo budźe to, ſchtož bu tak
khwalobnje zapocžate, tež derje wuwjedźene k cžeſcźi Božej a k
ſpomoženju naſchich duſchow. Nadrobne wopiſanjo zhromadźizny, kotraž
budźe drje po dołhich lětach hiſchcźe w dobrym wopomnjecźu, podawa
redaktor na prědku tutoho cžiſła.

Z Wotrowa. K podpjeranju bamžowoho wójſka je ſo pola nas nahromadźiło
165 toleri. We tym je jedyn dar 100 tol. (t. r. 200 ſchěſnakow = 72 tol.
a 28 tol. ſlěbra); dale tu tſi dary po 5 tol. (J. B. z W., J. S. z K.,
J. C. z K.), tſi po 3 tol., 4 po 2 tol. a wyſche, 18 po tolerju. Wyſche
toho je woſada hako pětrowy pjenježk nawdała 17 tol. 11 nſl. 5 np.; po
tajkim je tu z cyła w krótkim cžaſu ſkładowane 182 tol. Bóh zapłacź
wſchěm tónle ſkutk ſwjateje luboſcźe!

<pb n="150"/>

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Prěnju njedźelu oktobra, na 4. toho měſaca, ſwjecźi ſo we
naſchej kulowſkej farſkej cyrkwi dźeń ſwjatoho rózarija a druhu njedźelu
oktobra, na 11. toho měſaca, lětne wopomnjecźo woſwjecźenja božoho domu
abo kermuſcha. Bratſja a ſotry ſ. Marijnoho arcbratſtwa ſwjatoho
rózarija ſu pſcheproſcheni, tejle dnaj a pſchez cyły tydźeń we
bratrowſkej cyrkwi w Kulowje k ſwjatej ſpowjedźi a k ſwjatomu
woprawjenju pſchińcź, zo bychu pſchizwoleny doſpołny wotpuſk doſtali.
Schtóž chce do bratſtwa ſwj. rózarija abo ſwj. ſkapulira zaſtupicź,
chcył na farje ſwoje mjeno do knihow zapiſacź dacź. Tam, kaž pola
naſchich miłoſcźiwych ſotrow, ſo tež doſtawaju pacźeŕki a ſkapuliry.
Pacźeŕki a ſkapuliry budźa ſo prěni a druhi ſwjaty dźeṅ po
dopołdniſchich kemſchach (wokoło 1/2 12 dopołdnja) pſchi ſ. Marijnym
wołtarju woſwjecźecź a maja ſo pſchi měſchniſkim ſwjecźenju we rukomaj
dźeržecź. Cźi ſami, kiž žadaja žohnowany ſkapulir napójſnjeny měcź,
chcyli potom k wołtarjej a k měſchnikej pſchiſtupicź.

♣S.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Do Freiburga w Badenſkej je powjeſcź z Roma pſchiſchła, zo chce
bamž k wopomnikej za ſławnoho njeboh arcybiſkopa Vicari marmorowe
kamjenje daricź z lětſa wotkrytoho ſtaroho ſkłada w Romje.

Pruſka. Z Wrótſławy piſaja, zo je pruſka kralowna zběhnjeny klóſchtyr w
Trebnicach kupiła a rjadej malteſarjow dariła. Tón ſamy da nětk te
twarjenja wuporjedźecź, a potom pſchińdu tam miłoſcźiwe ſotry.

Pruſka. Kulm. We tudomnej diöceſy khodźa po łonſchim ſchematiſmje, hacž
runje je hižon tute lěto wjele nowych katholſkich ſchulow załožene, 8916
katholſkich dźěcźi do 202 proteſtantſkich ſchulow, potajkim w pſcherězku
do jeneje 40 katholſkich dźěcźi. Po ſtatiſtiſkim wupokaſtwje z l. 1864
khodźa ſamo we wjecžornej Pruſkej 14,079 katholſkich dźěcźi do
proteſtantſkich ſchulow. W provincach Pomorſkej, Schlezynſkej,
Brandenburgſkej a Sakſonſkej je jich tež pſchez 6000, kiž lutherſke
ſchule wopytuja; w někotrych blakach ſu we jenej tajkej wucžeŕni pſchez
50 katholſkich dźěcźi. To je wulke wulke polo za towaŕſtwo ſw.
Bonifacija!

Z Bamberga. Generalna zhromadźizna katholſkich towaŕſtwow Němſkeje je
jara derje wotběžała a je tam bjez druhim tež jedyn wyſoki duchowny z
Roma pſchitomny był.

Rakuſka. Miniſterſtwo je rozkaz dało, zo ma ſo pſchecźiwo biſkopam a
duchownym, kiž te nowe cyrkwi ſchkódne zakonje, kotrež na woprawdźe
konſtitucionalne waſchnjo njejſu do ſkutka ſtupiłe, hiſchcźe
njepſchiznawaja, nětko krucźiſcho wuſtupowacź. Tak ſu wóndanjo paſtyŕſki
liſt biſkopa w Linzu konfescirowali a njedowola jón z klětkow
wozjewjecź. Tež pſchecźiwo fararjam, kiž njechadźa za ſwětne mandźelſke
ſudy atteſt wo ſpytowanym zjednanju mandźelſkich podacź, budźe nětko
krucźe zakrocžene. Ale wbohe khěžorowe knježeŕſtwo tu ſamo pſchecźiwo
ſwojim ſamſnym zakonjam ſkutkuje; pſchetož pſchez nowe zakonje njeje
hiſchcźe tón paragraf konkordata zběhnjeny <pb n="151"/>hdźež ſteji
cžorne na běłym: zo ſmědźa biſkopja bjez dowolnoſcźe ſwětnoho
knježeŕſtwa powucženja a rozkazy w cyrkwinſkich naležnoſcźach
wozjewjecź. Biſkop Rüdiger w Linzu potajkim nicžo njezakońſke cžinił
njeje! Druzy biſkopja wojuja tohorunja dale!

Rakuſka. Knježeŕſtwo njewě ſebi žaneje rady z potłocžowanjom tych, kiž w
cyrkwinſkich a druhich wěcach hinak ſudźa, hacž wone ſame. Najnowiſche
je, zo z biſkopami proceſſy dla kaženja měra zapocžinaja. Tak je n.
pſch. kardinal=arc=biſkop wjeŕch Schwarzenberg w Prazy hižo k
pſcheſłyſchowanju žadany. Smy jara wcźipni, kak to w khěžorſtwje dale
pojědźe!

Pólſka. Biſkop Majorczyk z měſta Kielce, kiž dyrbjeſche ſo we Warſchawje
dla njewuzwolenja jenoho wotpóſłanoho k nowopjecženej katholſkej ſynodźe
zamołwjecź, je pſchez mjezy do Rakuſkeje cźeknył, dokelž móžeſche do
prědka wjedźecź, zo budźe runje tak dale transportirowany, kaž biſkop
Popiel z Płocka.

Z Roma. Bamž je ze zjawnym liſtom wſchitkich ſchismatiſkich biſkopow (t.
r. tajkich, kiž njejſu nětko wjacy z bamžom w zjenocźeńſtwje abo joho
wyſchſche paſtyŕſtwo njepſchipóznaja) na koncil abo cyrkwinſku
zhromadźiznu k 8. decembra 1869 do Roma pſcheproſył, zo bychu ſo zaſy z
romſkim japoſchtołſkim ſtołom, ſrjedźiznu jednoty a wěrnoſcźe,
zjenocźili.

Z Roma. Bamžowe wójſko je z nowa někotre kanony a wjele nowych tſělbow
doſtało. Je tež trjeba, zo je pſchecy wſcho pſchihotowane; dokelž ſu
zaſy někotrych wotpóſłanych ze ſtrony revolucionarjow w Romje zajeli.

Z Roma. Swjaty wótc je njedawno někotre liſty z dźěla z podpiſmom a z
dźěla bjez podpiſma doſtał, w kotrychž ſo jomu wozjewja, zo chcedźa
revolucionarjo joho ſkóncowacź. Na te podpiſane liſty je bamž wotmołwicź
kazał: „Moje žiwjenjo ſteji w Božej rucy. K wobžarowanju je duſcha toho,
kiž chce na mni mordaŕ bycź.“

Z Londona. W běhu dweju njedźelow ſu tudy tſjo proteſtantſcy duchowni k
naſchej cyrkwi pſcheſtupili, kotrymž 49 z jich prjedawſchich woſadnych
ſcźěhowachu. Jedyn z tych wobrocźenych duchownych, k. Acres, woteda k
dopomnjecźu na ſwoje wobrocźenjo tudomnomu arcbiſkopej 5000 puntow
ſterlingow (t. j. 33,000 toleri); wón pſchebywa nětk hižo w Romje, hdźež
chce ſo na duchownſtwo pſchihotowacź. Woſada Hachei je ſo tež k naſchej
cyrkwi wobrocźiła.

Turkowſka. W Konſtantinoplu běchu miłoſcźiwe ſotry pſched někotrym
cžaſom z twarom wulkeje khěže za ſyrotki ſpocželi. Ale prjedy hacž bu
twar dokonjany, běchu pjenjezy wſchě. Na to podaſchtej ſo dwě ſotſe
turkowſkomu ſultanej, a pſchepodaſchtej jomu próſtwu za podpjeranjo z
pjenjezami. Wonej buſchtej wot njoho jara pſchecźelnje pſchijatej.
Dokelž pak ſo tójſchto dnjow miny, bjez toho zo byſchtej wotmołwenjo
doſtałoj, yoda ſo jena wot tych ſotrow hiſchcźe jnnkrócź k ſultanej. Tón
ſo dźiwaſche a bu njeſpokojny, dokelž, kaž prajeſche, hižno je ſwoje
pſchikaznje w tej wěcy dał a zo hiſchcźe te wuwjedźene njejſu a ſlubi,
zo bórzy wotmołwjenjo doſtanje. Woprawdźe buchu jim pſchichodny dźeń
80,000 piaſtrow (10,000 ſchěſnakow) k dotwarjenju teje khěže
pſchipóſłane. A to bě turka!!

Schwejdiſki Lappland. Duchowny Bernhard z Kopenhagen je wóndanjo z łódźu
do Tromsö pſchijěł, a budźe 15 nowowobrocźenym ſ. ſakrament firmowanja
wudźělecź. Tež nowoſwjecźeny měſchnik, kiž běſche na ſwj. Trojicu
ſwjecźiznu doſtał, <pb n="152"/>z mjenom Plaſe, pſchijědźe za dwě
njedźeli, zo by w Lapplandźe we knjezowej winicy ſkutkował. Jedyn druhi
nowoſwjecźeny duchowny je hako miſſionar do Thorshavena na Färöerſkich
kupach póſłany. Jedyn tſecźi budźe pſchichodne hody za naſch wokrjes
ſwjecźeny.

Amerika. Lousvillſki biſkopſki zaſtupnik, knj. Benedikt Spalting, bratr
ſławnoho arcybiſkopa w Baltimore, je 57 lět ſtary na zrudne waſchnjo
wumrjeł. Wón mějeſche te waſchnjo, wjecžor we łožu cžitacź. Pſchi tym
pak bě wuſnył a bě ſo potom łožo někak zapaliło, a wón dyrbjeſche ſo tak
ſpalicź.

Amerika. Z New=Yorka. Pſched 88 lětami njeběſche w Newyorku ani jena
katholſka cyrkej, ani khapałka, ani jedyn katholſki duchowny. Nětk
licžimy we tych 3 ſuſodnych měſtach Newyork, Brooklym a Wiliamsburg ſamo
62 cyrkwjow a 170 měſchnikow, wjele klóſchtrow, ſchpitalow a ſyrotnicow.
Wot tych cyrkwjow pſchińdźeja na Newyork 38 a wyſche toho je 30
khapałkow a 120 měſchnikow. Po licžbje kſchcźenych katholſkich dźěcźi w
lěcźe 1867, kotrychž bě na 18,000, dyrbi na 400,000 katholikow w
Newyorku bydlicź.

Amerika. We Waſhingtonje ſu zakładny kamjeń noweje katholſkeje cyrkwje
ſ. Józefa za Němcow połožili. Cyrkej budźe gothiſka, 70 ſtopow ſchěroka
a 175 ſtopow dołha; tórm budźe 100 łochcźi wyſoki.

Amerika. W Baltimore běſche 16. auguſta ſwjecźizna dweju biſkopow,
mjenujcy k. ♣Dr.♠ Beckera za nowu diöceſu Wilmington a k. Gibbonsa za
nowu diöceſu North=Carolina.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 243. gymnaſiaſt Měrcźink w Prazy; 244. Michał
Schwejda z Khróſcźic; 245. Jakub Schołta z Wudworja; 246. Michał Schołta
z Wudworja; 267. Pětr Kokla z Wudworja; 248. Michał Bryl z Wudworja:
249. Michał Cyž z Wucžkec; 250. Michał Ryncž z Jaſeṅcy; 251. Jakub Kokla
z Khróſcżic; 252. Michał Lukaſch z Khróſcźic; 253. Mikławſch Domſch z
Hórkow; 254. gymnaſiaſt Schkala w Prazy; 225. Franc Měrcżink z Bělcžec;
256. Khata Serbinowa z Nowoſlic.

Dobrowólne dary: N. pſchez k. kapłana W. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżenaj: Jan Mikławſch, ſ. Jana Auguſta Měreźinka w
Hrubjelcžicach; Karl W., ſ. Jana Jurka z B. — Zemrjetaj: Jan Kurt, ſ.
krawca Jana G. Adama z B.; Hana, dź. Pěterki z Hrubjelcžic, 20 lět 5
měſ.

Z Radworja. Kſchcźeni: Mikławſch, ſ. Michała Cžunki z Khelna; Michał, ſ.
Michała Hicki z Radworja; Marija, dź. Michała Schenka z Radworja; Jan,
ſ. Mikławſcha Wawrija z Radworja. — Zemrjetaj: Hana, wud. njeboh
Handrija Grólmuſa z Lutowcža, 85 l. 11 měſ.; Madlena, m. Michała Spana z
Radworja, 59 l. 19 dnj. — Wěrowanaj: Mikławſch Rjecžk z Bronja, z Mariju
Mjenjec z Radworja.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 20. 17. oktobra 1868. Lětnik 6.♠

Adreſſa ſwjatomu wótcej, wot katholſkich Serbow wotpóſłana.

Swjaty wótcže! W krajinach Lužicy, we kotrychž je ſwjaty biſkop Benno
Knjezowu winicu plahował a ſebi wěcžne wopomnjecźo zawoſtajił, je
njezbožowne rozſchcźěpjenjo zaṅdźenych ſtotytkow, kaž we wjele druhich
krajach, Cyrkej božu zapuſcźiło, tak zo je jeno mały dźěl toho luda,
kotryž ſwojoho Boha we ſerbſkoſłowjanſkej rycži khwali, we tamnych
cžaſach pſchecźiwnoſcźow a tyſchnoſcźow katholſkej Cyrkwi ſwěrny woſtał.

Tutón mjeńſchi dźěl ſerbſkoho luda (pſchetož ſmy jeno 12,000 katholikow
porno 180,000 njekatholſkich Serbow) zwoſtawa hacž do dźenſniſchoho dnja
we ſwěrnej poſłuſchnoſcźi pod nawjedowanjom, zakitom a požohnowanjom
romſkoho biſkopa.

Zjenoſcźeni ze zwjazkom teje ſameje wěry, tych ſamych ſakramentow a teje
ſameje poſłuſchnoſcźe napſchecźo japoſchtołſkomu Stołej dźakujemy ſo
Bohu za zbožo, zo ſmy tež my ſobuſtawy tuteje wulkeje a kraſneje
zhromadźizny, a jako ſtawy toho ſamoho cźěła, kotrohož hłowa je
Khryſtus, rudźimy ſo nad pſchecźiwnoſcźemi tuteje po wſchitkich krajach
naſcheje zemje wupſcheſtrjeneje Cyrkwje. Woſebje pak we naſchich
cžaſach, hdźež rozwuzdźena ſamowólnoſcź powalicź ſpytuje zakonje a
kaznje wot Boha poſtajene, hdźež bjezbóžna złóſcź złoby a namóc wobrocźa
napſchecźo Jězuſowomu naměſtnikej: pohladujemy tež my jako lubowace
dźěcźi ze ſtaroſcźiwym wócžkom na zrudne a wjele tyſchene poſtajenjo,
kotrež njepſchecźelojo prawa a ſprawnoſcźe pſchihotuja Tebi, naſchomu
wulcy lnbowanomu najwyſchſchomu paſtyrjej a biſkopej naſchich duſchow.
Zacźiſkamy tohodla wſchitke łžě a hanjenja, kotrež woni z njehańbitej
khrobłoſcźu napſchecźo Twojomu knježeŕſtwu roznoſchuja, wuprajamy za
kranidbu a rubjeńſtwo namócne njeſprawne wotewzacźo ſwětnoho kraleſtwa a
wuzna<pb n="154"/>wamy wobkhowanjo toho ſamoho wobſedźeńſtwa S. Pětra za
nuzne k ſwobodnomu wobkuježenju a zarjadowanju Cyrkwje božeje.

Ze wſchitkimi, kotſiž ſu woprawdźe katholſcy, zjenoſcźamy ſo w tej
žadoſcźi, zo dyrbi njewobſchkodźene wobſedźeńſtwo Cyrkwje bycź a woſtacź
a ze wſchitkimi dowolenymi a ſprawnymi ſrědkami ſo zakitacź, ſchtož je
Bóh we ſwojej njedoſlědźitej mudroſcźi tutej ſwojej Cyrkwi wot cžaſnych
kubłow ſobudźělił. Zo bychmy tele ſwoje žadanja nic jeno ze ſłowami
wuprajili a z ponižnej modlitwu wot miłoſcźiwoho Boha wuproſcheli, ale
tež byrnje ze ſłabym ſkutkom wopokazali a tak ſobu ſwoju dźakownoſcź
wozjewili za wſchitke nam a naſchim wótcam, kiž nětko we Knjezu
wotpocžuja, wot tutoho romſkoho Stoła wopokazowane žohnowanja a dobroty:
ſmy z cžaſnych, nam wot Boha hnadnje wobradźenych kubłow, po pſchikładźe
wſchitkich katholſkich ludow dary dobrowólnje a rady nahromadźili a
połožimy je nětko k Twojimaj nohomaj jako pomoc k wotraženju
njeſprawnych nadpadow a nadběhow krajerubjacych bjezbóžnikow a k
zakitanju ſwjatoho měſta, pſchez pſchelatu krej ſwjateju japoſchtołow
Pětra a Pawoła a tyſacow krewjeſwědkow Khryſtuſowych ſwjatoſcźenoho,
pſchez ſwjatoſcź njelicžbnych wuznawarjow božich pſchekraſnjenoho a ze
ſtawiznami cyłeje Cyrkwje njerozdźělnje zjenoſcźenoho.

Woprujcy tak z wunoſchka woſebje rataŕſkoho dźěła podawamy ſwoju ruku
wojakej, kotryž ſwoju bróń za prawo, wobſedźeńſtwo a ſwobodnoſcź cyłeje
Cyrkwje noſy, a we nadźiji, zo Bóh tute wopokazmo a dar naſcheje
luboſcźe požohnuje a pſchez khorhojnika njebjeſkoho kraleſtwa, ſwjatoho
arcjandźela Michała do brónjeŕnje ſwjateje Cyrkwje pſchiwozmje:
zwoſtawamy hacž do ſwojoho poſlednjoho wodycha ſwěrni ſynojo ſwjatoho
romſkoho Stoła a proſymy wo Twoje požohnowanjo k zbožu ſwojich duſchow a
za zaſyzjenoſcźenjo ſwojich ſerbſkich ſobukrajanow do jenoſcźe ſtadła
Jězuſowoho, zo by, ſchtož chcył Bóh wjeŕſchny dacź, ſkerje a lěpje
pſchiſchoł cžas, hdźež cyły ſerbſki lud na ſłowo japoſchtołſkoho Stoła
poſłucha a ze wſchitkimi narodami khwali Knjeza Boha Izraelowoho, zo je
domapytał a dokonjał wumoženjo ſwojoho luda.

W Khróſcźicach, na dnju ſwj. Michała arcjandźela we lěcźe 1868.

Serbjo Hornjeje Łužicy

z katholſkich woſadow we Budyſchinje, Kulowje, Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Radworiu, Ralbicach, Wotrowje.

Zaſłužby bamžow.

(Pokracžowanjo.)

♣II.♠ Wulke ſu zaſłužby bamžow wo zdźěłanoſcź (Bildung) ludow. W tymle
naſtupanju hodźi ſo z krótka tole prajicź:

1) Bamžowje ſtaraja ſo za załoženjo a rozſchěrjenjo wědomnoſcźe.
Spocžatk mudroſcźe je bojoſcź pſched Bohom, to je ſtare wuprajenjo.
Schtož je za roſtlinu ſwětło, za cžłowjeka powětr (loft); to je
nabožnoſcź (wěra) wědomnoſcźi. Dokelž pak prawa zdźěłanoſcź mócnje
podpjera nabožnoſcź, dha ſo tež ſłuſcha, zo by hłowa <pb
n="155"/>kſcheſcżanſtwa zdźěłanoſcź a rozſwětlenjo po móžnoſcźi
rozſchěrjała. Su pak bamžowje tule pſchiſłuſchnoſcź cžinili? Schto praja
wo tym ſtawizny?

Wjetſchi dźěl nětcžiſcheje zdźěłanoſcźe dźakuje ſo cžłowjeſtwo bamžej a
duchownſtwu. Hdźežkuli je miſſionar pſchiſchoł, pſcheměnichu ſo najbóle
puſcźiny do płódnych rolow a kcźějatych łucžinow, tu z podzeṁſkich
bydłow a lěſow wukhadźachu dźiwi a kſcheſcźanſku zhromadźiznu tworiwſchi
pocžachu wſy a měſta twaricź, w kotrychž ſo zdźěłanoſeź zaſydli. W
Europje je mało ſtarſchich měſtow, kotrež wulki dźěl ſwojeje
zdźěłanoſcźe njebychu wot cyrkwje doſtali. Bamžowje ſtarachu ſo woſebje
za wyſchſche wědomnoſcźe. Mnohoſcź tych ſamych wuznamjeni ſo pſchez
wucženoſcź, kaž Leo ♣I.♠ Rjehoŕ ♣I.,♠ Sylveſter ♣II.,♠ Rjehoŕ ♣XIII.,♠
Urban ♣VIII.,♠ Benedikt ♣XIV.♠ a druzy. Tola tež w ludźe pytachu woni
prawu zdźěłanoſcź rozſchěrjecź a zdźeržecź.

Hdyž po powrócźenjo ſtaroromſkoho khěžorſtwa dźiwje narody zanicžachu po
Europje pokłady grichiſkeje a romſkeje zdźěłanoſcźe, tu pſchihotowachu
bamžowje wědomnoſcźam wucźek w klóſchtrach, w kotrychž mnichowje
zakhowachu wopomniki ſtareje zdźěłanoſcźe potomnikam, tak zo z prawom
Jan z Müller wobkrucźa: „Wſchitka nětcžiſcha zdźěłanoſcź je ſo pſchez
duchownſtwo zdźeržała.“

A ſchtó je ſchule w ſrjedźnym cžaſu załožował? Bamžowje to běchu. Z
Italſkeje je ſwětło wědomnoſcźow ſo rozſchěriło po Francózſkej,
Jendźelſkej, Schpaniſkej, Němſkej a druhich krajach. Rom, Florenc a
Bologna wuznamjenichu ſo w tym naſtupanju najbóle. Sławne wyſoke ſchule
w Parizu a w Prazy załožichu ſo a rozkcźěchu pſchez pohnuwanjo,
podpjeranjo a žohnowanjo cyrkwje. Wjetſchina wyſchſchich ſchulow w
Europje je pak naſtała pak rozkcźěła pod bamžowym zakitom, n. pſch. w
Baſelu, Fuldźe, Bologni, Parizu, Oxfordu atd.

Wyſche toho porucžachu bamžowje kapitlam krucźe, zo bychu wſchudźom
ſchule załožowali, woni cźiſchcźachu na wocźehnjenjo zdźěłanoho
duchownſtwa, haj woni wobkrucźichu woſebite rjady, kotrež bychu jenož za
wědomnoſcź žiwe byłe a ju po ſwěcźe rozſchěriłe.

K tomu hiſchcźe hromadźachu bamžowje z njewuſtawacej pilnoſcźu a z
njemałymi wudawkami we wſchěch lětſtotkach rukopiſy, wopomnjecźa hódne
liſcźiny (urkundy) a z cyła wjedźeńſke drohotnoſcźe, tak zo bamžowa
vatikanſka knihownja w Romje z bohatoſcźu a žadnoſcźu tychle debjeńſtwow
wſchitke druhe daloko pſchetrjechuje. Woſebje ſu ſo za tele pokłady
ſtarali Mikławſch ♣V.,♠ Sixtus ♣IV.♠ a Leo ♣X.♠

Bamžowje potajkim wažachu ſebi pſchecy wucženoſcź wyſoko; a prawa
dokładna wucženoſcź cžeſcźi jich hako ſwojich zakitarjow.

2) Bamžowje podpjeraja kraſne wumjeṅſtwa (kumſchty). Cžłowjekej je hižo
pſchinarodźene cžucźo za kraſnoſcź; zo pak by tónle njebjeſki dar prawe
mjezy njepſcheſtupił, dyrbi jón nabožniſtwo rjadowacź a znadobnicź.
Tohodla widźimy tež w ſtawiznach rozſwětlenja, kak jara je pſchecy za
wumjeńſtwa ſo ſtarała cyrkej a woſebje jeje hłowa bamž. Twarſtwo, hudźba
(muſika), rězbaŕſtwo, wobrazaŕſtwo, baſnjeŕſtwo je ſtajnje wot bamžow
doſtawało pohnuwanjo a podpjeranjo.

Te pyſchne domy (cyrkwje) njewuroſcźechu ſame ze zemje, ale z pobožnoho
katholſkoho zmyſlenja a pod bamžowym zakitom znjeſechu ſo do wyſokoſcźe
k mró<pb n="156"/>cželam. Huſto miny ſo poł ſta haj ſto lět, doniž bu
tajke hobrowſke twarjenjo dokonjane. W Romje pocža cyrkej ſ. Pětra,
najwjetſchu na ſwěcźe, twaricź Julius ♣II.♠ w lěcźe 1506, Leo ♣X.♠
pokracžowaſche, hacž ju Pawoł ♣V.♠ dotwari po — 110 lětach; wjele
milijonow nalutowachu a zhromadźichu bamžowje k tomule twarej! Tak
twarjachu bamžowje. Naſche wulke cyrkwje cžinja cžeſcź wěrje, załožerjam
a twarcam; tele drohotne twarjenja prjedawſchich lětſtotkow zahańbuja
naſch cžas, kotryž je w tym naſtupanju dozady woſtał!

Tola nic jenož w cyrkwinſkim twarſtwje, ale tež we ſwětnym ſu bamžowje
wulke wěcy dokonjeli. Rom je hiſchcźe dźenſniſchi dźeń dopokazmo toho.

Tež hudźbniſtwo podpjerachu bamžowje ſtajnje. Jan ♣XX.♠ wažeſche ſej
wyſoko mnicha Guido ze Arezzo, kotryž ze ſwojej nowej wucžbu wo
ſcźěhowanju zynkow hudźbje tak jara poſłuži; a mócny romſki choral
Rjehorja ♣I.♠ pſchewodźa hacž do dźenſniſchoho dnja najwažniſche
ceremonije.

Miſchtrojo wobrazaŕſtwa Michel Angelo, Rafael, Da Vinci, Correggio
wužiwachu pſchecźelſtwo a ſchcźedroſcź Juliusa ♣III.,♠ Pawoła ♣III.♠ a
Leona ♣X.♠

Rězbarjo Thorwaldſon, Canova a druzy ſtarſchoho a nowiſchoho cžaſa
doſtachu w Italſkej zaſłuženu ſławu; a nětko hiſchcźe ſu romſke
akademije a galerije k wužitkej wſchitkim wobrazarjam.

Dwójcy zakitachu bamžowje kraſne wumjeńſtwa pſched wěſtym zahubjenjom,
mjenujcy w cžaſu kóncowanja wobrazow pſchez grichiſkich khěžorow (we 8.
a 9. ſtotku) a potom w 16. ſtotku, hdyž proteſtantojo w Němſkej z tej
ſamej dźiwjoſcźu zanicžachu a kóncowachn w cyrkwjach wſchitke wopomniki
wumjeńſtwa, wobrazy a ſwjecźata.

Tež baſnjerjo (poetojo) doſtachu ſwoju ſławu w Romje, kaž Dante,
Arioſto, Petrarca a Taſſo. Petrarcu krónowachu we Romje hako baſnjerja.
Taſſo wužiwaſche pſchecźelſtwo Klementa ♣VIII.♠

Tele zaſłužby bamžow wo kraſne wumjeńſtwa pocžinaja pſchipóznawacź tež
njeſtroniſcy proteſtantowje, a njeſpjecžuja ſo nětko wjacy ſwoje cyrkwje
wotewricź wobrazaŕſtwu a rězbaŕſtwu; haj ſamo njewěriwy Jendźelcžan Hume
wuznawa: „Zo je bamžowſtwo mócnje pomhało k rozkcźěwej kraſnych
wumjeńſtwow a zo je myſl za te ſame wſchudźom wubudźało z tym, zo
wumjeńſtwo z nabožniſtwom zjenocźi.“

(Pokracžowanjo.)

Wo cžitanju nowinow.

Praſchamy=li ſo, z cžoho we naſchich cžaſach tak wopacžne měnjenja, tak
njeſprawne cžinjenjo pſchińdźe, zo ſo pſchez to zbožo krajow a ludow
kóncuje, dha móžemy na to wotmołwicź: Na tym ſu z wjetſcha
njekſcheſcźanſke nowiny a ſpiſy wina. Kak dha móhli ſo napſchecźo
tajkomu cžinjenju wobaracź?

Prěnje je: Njedźeržcźe žane nowiny, kotrež was we waſchich
najſwjecźiſchich intereſſach ranja a njecźeŕpcźe, zo bychu waſchi
pſchecźeljo tajke wěcy cžitali. Porucžcźe jenož tajke nowiny, kiž
woprawdźe zbožo ludow pytaja, kiž bjez bojoſcźe runje to praja a žadaja,
za cžimž wutroba derjezmyſlenych žedźi. Wſchak ſteji we <pb
n="157"/>waſchich mocach, runje tak derje dobre katholſke nowiny
podpjeracź, kaž tajke, kiž póŕ na waſchich polach haja. A tola dźerži
tejko tyſac katholikow hiſchcźe tajke nowiny, a wokſchewi ſo na łžach,
kiž ſo dźeń wote dnja ſwjatej cyrkwi wumjetuja a jim hłupoſcźe
powjedaja, do kotrychž ſame njewěrja. Někotromužkuli je znate, kak
ſchamawe wupady ſebi tež někotre ſakſke nowiny napſchecźo nam katholikam
dowoluja, kak we khěžorowych krajach njehaṅbita cžróda židowſkich
ſchkrěcžerjow katholſku cyrkej hani! Schtó dha je tam hewak wina na tych
nowiſchich podawkach, hacž ſami katholikojo, kiž, hacžrunje je jich tam
na 23 milijonow, ſkoro žane nowiny nimaja, kiž bychu nadpadam njewěry
wahu dźeržałe? Hdy by tam wjacy dobrych katholſkich nowinow było, kiž
bychu ſo pſched trón khěžora poſtajili, wjedźo, zo wolu milijonow
zaſtupuja, nihdy njeby tamna cžróda njewěriwych tajku móc doſtała.
Woſebje we němſkim dźělu khěžorſtwa pobrachowaſche hacž do najnowiſchich
cžaſow na dobrych ſpiſowarjach a dopiſowarjach. To je woſebita wina, zo
ſu hubjene nowiny tajku pſchemóc dóſtałe. Kak wjele hinak je we tym
naſtupanju we Jendźelſkej! Tam piſaja jenož rozomni mužojo, kiž ſu doſcź
rozwucženi a ſebi dowěrja, ſwoje měnjenjo zjawnje zaſtupicź, tak
wotpóſłancy we ſejmje, biſkopojo a wucženi. Pſchez to rozſchěrja ſo
prawda a wěrnoſcź, nic pak jebanjo a łža, kaž ſo to tu a tam cžini. A
pſchez to rozſwětli ſo nam tež, hdyž ſkoro kóždy tydźeń we nowinach
cžitamy, zo je wjele Jendźelcžanow, bjez nimi tež jara bohacźi a
doſtojni, k naſchej katholſkej wěrje pſcheſtupiło, zo bože domy, ſchule
a klóſchtry kaž hriby ze zemje roſtu.

Wulki dźěl katholikow pſchihladuje hanjenju nowinarjow, ſebi myſlo: Ach,
naſcha cyrkej tohodla wobſteji. Haj, pſchecźelo, ale bjez wojowanja
njeje žane dobycźo. Wſchak je Bóh tón knjez tež ſłónco ſtworił, a hdyž
wjecžor bycź pocžina, dyrbimy ſebi tola zaſwěcźicź, zo bychmy cźmu
zahnali. Pſchecy naroſcźe we ſwěcźe nowy błud; jón njepobicź, rěka, jȯn
hajicź, runje kaž hoſpodaŕ póŕ na polu haji, hdyž ſebi myſli, zo ſamón
zahinje. Tež njedoſaha, zo duchowny napſchecźo njeprawdźe a njewěrnoſcźi
jenož na klětcy rycži; dokelž wſchitcy ke mſchi njepſchińdu; dyrbi ſo
tež piſacź, njech ſo to pſchez duchownych abo ſwětnych ſtanje, zo ſo
ludej jenož ſtrowa cyroba poſkicźi.

Hubjenomu ſpiſowaŕſtwu wotpomha ſo pſchez to, zo 1) wſchitke hubjene
ſpiſy a nowiny wotedamy a za to dobre ſebi dżeržimy; 2) zo ſo dobri
ſpiſowacźerjo zběhnu a ſo zjenocźa a ſo ſwěru za to ſtaraja, ſchtož je
diöceſy a krajej k zbožu.

Dokelž ſo we katholſkich zhromadźiznach huſto wo cžitanju nowinow rycži,
dha chcu tež pſchiſtajicź, ſchtož je ſo na jenej tajkej we Speyeru (6.
meje 1866) wobzankło: 1) Nichtó njech bjez nuzy tajke nowiny njedźerži,
kiž cyrkej hanja; 2) kóždy njech po móžnoſcźi dobre katholſke ſpiſy a
nowiny cžita a jenož tajke druhim porucža; 3) kóždy njech na to dźěła,
zo bychu ſo na zjawnych měſtach a w towarſtwach, kaž we korcžmach,
ſchpatne nowiny zahnałe; 4) nichtó njewopytaj žadyn hoſcźenc a korcžmu,
hdźež pódla hubjenych nowinow ſo žane dobre njedźerža; 5) kóždy ſpiſuje
ſwoje korreſpondency jenož dobrym nowinam a dawa inſeraty (nawjedźenja a
wozjewjenja) jenož we tutych wocźiſchcźecź. ♣K—š.♠

<pb n="158"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž nam zlicžbowanjo towaŕſtwa ſwj. Bonifacija pokazuje,
ſu w lěcźe 1867 tſi kath. woſady w Sakſkej wot njoho wobdźělene, a doſta
Plauen 133 1/3 tol. k twarbje miſſionſkeje khěže, 200 tol. Pirno k
twarbje ſchule a 200 tol. Žitawa k twarbje ſchule. Z cyła je tute
towaŕſtwo pſchi 162219 tol. 24 ſlb. 9 np. dokhodow we l. 1867 na 287
khudych katholſkich woſadow 84649 1/2 tol. rozdźěliło.

Z Budyſchina. Z liſta k. vikara Dienſta, kotryž w Davosu we
Schwajcaŕſkej pſchebywa, móžemy hiſchcźe ſcźěhowace zajimawe powjeſcźe
ſobudźělicź. „Pſchez dobrocźiwoſcź k. biſkopa z Chura mamy tudy nětko
doſpołne Bože ſłužby, kotrež ſu derje wopytowane. Zańdźenu njedźelu (20.
ſeptembra) běchu tu zaſy Tyrolſcy a Italcženjo doſpołnje pſchiſchli,
hacžrunje běchu pucźe po wulkim deſchcźu jara hubjene a někotſi z nich
2—2 1/2 hodźiny hicź mějachu. Tež dźěławe dny ſu kemſche derje wopytane.
Dotal t. j. wot 5 njedźelow bě jich hižo 41 k Božomu blidu. K wołtarjej
ſłuži pólſki zemjan, wupyſchenjo wołtarja a cžiſcźenjo lokala wobſtaraja
tež woſobni hoſcźo. Njedawno bu nam wot wjeſnoho prědkſtejerja za
pſchichodne lěto tudomna reformitſka cyrkej k ſobutrjebanju poſkicźana.
Wóndanjo je druhi katholſki duchowny k. Störk z Würtemberga ſem
pſchijěł, kotryž budźe po mojim wotjědźenju Bože ſłužby dźeržecź. Z cyła
je nadźija, zo w tymle cyle reformirtſkim kucźe katholſke Bože ſłužby
trajace bydło doſtanu.“

Z Budyſchina. Spomnichmy hižo, zo je ſo něſchto pſchez 1000 toleri
wurjadnoho wopora nahromadźiło; po ſkóncženju zběrki móžemy to nětko
wěſcźiſcho prajicź. Mamy mjenujcy 991 tol. w ſlěbrje a 43 ſchěſnakow,
kotrež ſo runja wokoło 25 tolerjam; duž je wſchoho 1016 toleri. Te ſame
ſu ſo w tychle dnjach do louisdorow pſcheměniłe a wotpóſcźełu ſo pſchez
dobrocźiwoſcź naſchoho k. biſkopa do Roma. Pſchipołožena adreſſa je
ſerbſcy a łacźanſcy tudy cźiſchcźana na kraſnu tołſtu papjeru a
zapołožena do cźežkoho běłožidźanoha zwjazka z tymile złotymi piſmikami
na prědkownej deſcy: ♣SANCTISSIMO DOMINO PIO PAPÆ NONO SORABI,♠ t. r.
„Najſwjecźiſchomu Knjezej Piusej bamžej dźewjatomu Serbja“ (mjenujcy:
tole dawaja). Tak je nětko wuwjedźene, ſchtož ſu katholſcy Serbja
wobzanknyli. Hacžrunje běſche njemóžne (kaž do prědka wjedźachmy),
wſchitkich za tu wěc a k tej ſamej měrje wobdźělenja pſchi njej
wubudźicź, ſmy tola połni radoſcźe nad tym, zo ſu naſchi Serbja tak
wjele dokonjeli. Dźak jim!

Z Budyſchina. K dalewjedźenju pſchehlada dawacźerjow (hladaj cžiſło 19.)
wěmy jenož tole: 5) pſchez k. fararja Kucźanka a kapłana Hórnika 43 tol.
2 nſl. 5 np. Bjez tym je dwójcy (połne mjena ſu ſebi zakazali) po 5 tol.
(J. H. z B. a J. R. z B.), dwójcy po 3 tol. (K. a H.), pjecźkrócź po 2
(ſotry D., H. z R., K. z Cź., M. z Cź., L. z H., M. z Cź.), jedyn 1 tol.
20 nſl. (Ž.), jedyn 1 tol. 10 nſl. (W. z S.), ſydomkrócź po tolerju (R.
z B., P. z M., Cź. z Cź., njeznaty z R., M . . . . k, Sch. z B., D. z
B.), po 20 nſl. (Sch.), po 15 nſl., (H. z B., M. z B., M. z B.), po 10
(M. z B., B. z Cź., P. z B., M., K., Z. ze Ž., N. z Cź.) po 7 1/2 nſl.
(J. W.), po 5 nſl. (F. ze Ž., M. z Cź). <pb n="159"/>Wyſche toho ſu
Serbja naſcheje woſady w ſerbſkej cyrkwi nawdali 26 tol. 4 nſl. 5 nv.
pětrowoho pjenježka, a dźěl wopora w němſkej cyrkwi je tež wot Serbow,
tak zo móžemy jich luboſcź k woporam za cyrkej a bamža tudy zdobnje
khwalicź.

Z Marijneje Hwězdy. Srjedu 7. oktobra wopyta naſch klóſchtyr, z Brunjowa
pſchijěwſchi, prync Jurij ze ſwojej mandźelſkej. Jeju kralowſkej
wyſokoſcźi pſchijědźeſchtaj pſchipołdnju w 12. hodźinje a buſchtaj w
cyrkwi cyrkwinſcy powitanaj, wobhladowaſchtaj potom konvent, inſtitut
atd. Wokoło 7. hodź. wotjědźeſchtaj do Budyſchina, hdźež ſtaj
pſchenocowałoj a potom zaſy do Dreždźan ſo wrócźiłoj.

Z Marijneje Hwězdy. Najbližſcha wokolnoſcź klóſchtra drje njeſłuſcha,
kaž je znate, k najbohacźiſchim krajinam katholſkich Serbow, ale
pſchetrjechuje druhe we ſwojej zwólniwoſcźi k woporam. Tale zwólniwoſcź
njeje po nadobnym wurjadnym pſchinoſchku za ſwjatoho wótca pſcheſtała;
ale tež pſchi bórzy na to ſcźěhowacym hromadźenju pětrowoho pjenježka je
ſo bohacźiſchi dar nawdał dyžli někotrežkuli druhe lěto, mjenujcy pſchez
18 toleri. Pſchi tym dyrbimy ſpomnicź, zo je tónle wunoſchk jenož wot
ſerbſkoho ludu; pſchetož pſchinoſchk klóſchtra, wyſchſchich zaſtojnikow
atd. njeje ſobu licženy. Potajkim ſu wſy z bližſcheje wokolnoſcźe
klóſchtra, (w poſlenim cžiſle mjenowane), z kotrychž dwě lědma 15
khěžkow matej a dwě druhej ſkoro jenicžcy z małych žiwnoſcźerjow a
khěžkarjow wobſtejitej, pſchez 290 toleri ſwojej cyrkwi a bamžej
woprowałe. Njech jim Bóh bohacźe z njebjeſkimi kubłami a ze ſwojim
žohnowanjom zapłacźa! A na tym tež njeda Bóh pobrachowacź; pſchetož bjez
tym zo z druhich krajow wo ſtraſchnych powodźenjach ſłyſchimy, je nam
Bóh płódny deſchcźik wobradźił, kotryž je da=li Bóh dobry podłožk za
pſchichodne žně zapołožił a ſamo za naſchu wokolnoſcź wjacy winojty był
dyžli te 1000 toleri, kotryž ſmy za Khryſtuſowoho naměſtnika
zhromadźili. ♣I.♠

Ze Žitawy. Nowa katholſka ſchula bu 8. oktobra ſwjatocžnje poſwjecźena.
Wona je po planu znatoho k. profeſſora Schramma kraſnje twarjena
njedaloko dwórniſchcźa. Dołhoſcź měri 44 łochcźi; ſrjedźna ſchěrokoſcź
je 25, pobocžna 19 łochcźi. W delnim poſkhodźe ſtej bydleni za dweju
wucžerjow (nětko pak je tam jenož jedyn) a w hornim dwě ſchulſkej ſtwě.
Tele twarjenjo wuznamjenja ſo pſchez to, zo je we woběmaj poſkhodomaj
wjelbowane a zo žane cźěſliſke dźěło w nim njeje, khiba jenož k
znutskownomu wutwarjenju ſłuſchace: durje, wokna a na wjelbach bjez
hrjadow ležace ſchpundowanjo; tſěcha je cementowa. Potajkim je tale
ſchula tak twarjena, zo ſo njemóže ſpalicź. Poſwjecźenjo mějeſche ſo
takle. Wokoło 10. hodź. zhromadźichu ſo w jenej ſchulſkich ſtwow hnadny
k. biſkop, k. kanonikus kantor Hoffmann, k. konſiſtorialny aſſeſſor
Junge, k. probſt z Marijnoho Doła, miſſionſki duchowny k. kapłan Kral ze
Strawaldy, k. faraŕ z Leutersdorfa, měſchcźanſke duchownſke a ſwětne
wyſchnoſcźe, miſchtrowje a twarcojo, woſadni katholikowje a ſchulſke
dźěcźi. Twarjenjo bě z nutſka kaž z wonka z khorhowjemi a pletwami
wupyſchene. Po ſwjedźeńſkim choralu a ſchulſkim ſpěwje dźeržeſche k.
biſkop poſwjecźenſku rycž. W njej rozeſtaji wón ſtawizny tamniſcheje
ſchule (wona je ſo 22. meje 1854 z 22 dźěcźimi wotewriła a ma jich nětko
pſchez 100) a pſchiſpomni, zo je wyſche tachantſtwa ſamoho k twarjenju
ſo dało 1000 toleri ze zawoſtajenſtwa njeboh k. ſcholaſtikusa Buka a 200
tol. wot Bonifacijowoho towaŕſtwa. Dale dźakowaſche ſo wón k. <pb
n="160"/>prof. Schrammej a twarcam a wuwjedźe potom, kak ma ſchula w
dźěcźoch podłožk połožicź za wſchitko, ſchtož wone w domjacym,
krajanſkim a cyrkwinſkim žiwjenju wjedźecź a dokonjecź dyrbja. Na to
ſcźěhowaſche poſwjecźenjo ſame. Skóncžnje dźakowaſche ſo k. kapłan Kral
w mjenje ſchulſkeje woſady hnadnomu k. biſkopej a zhromadny ſpěw
wobzankny cyłu ſwjatocžnoſcź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Rakuſka. W khěžorſtwje mucźi ſo dale. Arcbiſkop w Ołomucu w Morawſkej
dyrbi 2000 a potom hiſchcźe 5000 ſchěſnakow dacź, jeli akty
prjedawſchoho man dźelſkoho ſuda knježeŕſtwu njewuda. Tam ſu tež
arcbiſkopſku ſalu zazyglowali, hdźež ſo dotal mandźelſki ſud dźeržeſche.
Hewak je knježeŕſtwo tež tyrolſki ſejm (landtag) zanknyło, dokelž tam
njechachu te nowe „ſwobodomyſlne“ zakonje pſchipóznacź. W Prazy ſu
wſchelake „zakonje“ ſuspendirowane, kaž w cžaſu wobleženja.

Z Roma. Bamžowe wójſko je nětko 16,405 muži ſylne; bjez nimi je w tu
khwilu 1200 khorych. Wóndanjo ſu zaſy wjele brónje (tſělbow, pikow,
koſow atd.) w měſcźe namakali, kotrež mějachu tam revolucijonarojo
ſkhowane.

Z Roma. Swjaty wótc je w zjawnym liſcźe tež proteſtantow jara
pſchecźelnje pſcheproſył, zo bychu na pſchichodny koncil pſchiſchli a ſo
z katholſkej cyrkwju zjenocźili. Tajke pſcheproſchenjo je ſo tež w 16.
lětſtotku ſtało, ale njeje bohužel nicžo pomhało.

Z Roma. Bamž je wotehnatej kralownje Iſabelli, kotraž nětko we
Francózſkej pſchebywa, hród Quirinal w Romje k bydlenju poſkicźił.

Schpaniſka. Pſchi nowym politiſkim pſcheměnjenju budźe najſkerje cyrkej
na khwilu ſchkodowacź. Tam ſu mjenujcy kralownu Iſabellu wotſadźili a
někotſi generalojo 30. ſeptembra nowe knježeŕſtwo załožili; nětko je
zaſy měr, dokelž je ſo wójſko z ludom wſchudźom nowomu nakhwilnomu
knježeŕſtwu podcźiſnyło; w krótkim budźe wothłoſowane, hacž chcedźa
Schpanjenjo nowu monarchiju (kraleſtwo) abo föderativnu republiku
(něhdźe kaž Schwajcaŕſka je). Nětko je hižo nakhwilne knježeŕſtwo wot
revolucijonarjow namjet doſtało, zo dyrbja ſo klóſchtry a rjady, kotrež
ſu tam po 1835 z nowa naſtałe, zaſy zběhnycź a jich zamoženjo
konfiscirowacź. Budźemy widźecź! Tola praja jim hižo jene ſwětne nowiny:
To wam nicžo njepomha, katholſke klóſchtry a wuſtawy zběhnycź, — hdyž je
zběhnjecźe, naſtanu znowa; dyrbicźe bamžowſtwo a cyrkej zahnacź. Tajku
radu ſu 1800 lět hižo dawali, ale Khryſtus je wo ſwojej cyrkwi prajił:
Helſke mocy njebudźa ju pſchemocowacź!

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni; Jan Hermann, ſ. kublerja M. Wagnera ze Smolic;
Pawoł Klemens, ſ. Morica Goldy; z B. Franc Bernhard, ſ. Fr. Emila
Müllera z B. — Zemrjeta: Haṅža Mikſec z B., 45 l. 9 měſ.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 21. 7. novembra 1868. Lětnik 6.♠

Pſel ipiſmo, wot bamža Piusa ♣IX♠ wſchitkim n’ekatholikam dla jich
zazyzjenoſcźenja z cyrkwju Jézuſowej podate.

Wy drje hižom wſchitcy wěſcźe, zo ſmy my, njech tež na njezaſłužene
waſchnjo na tutón Stoł (ſwjatoho) Pětra pozběhnjeni a potajkim k
najwyſchſchomu wobknježenju a zaſtaranju cyłeje katholſkeje cyrkwje wot
Khryſtuſa naſchoho Knjeza po bójſku poſtajeni, za ſpomožne ſpóznali,
wſchitkich cžeſcźownych bratrow, biſkopow cyłoho ſwěta k ſebi powołacź a
pſchichodne lěto we pſchezcyłnej (öłumenſkej) cyrkwinſkej zhromadźiznje
zjenoſcźicź: zo bychmy z tutymi, k dźělbracźu na naſchej paſtyŕſkej
ſtaroſcźi powołanymi cžeſcźownymi bratrami wſchitke te prawidła
poſtajili, kotrež ſu najſpomožniſche a najnuzniſche k rozehnacźu cźmy
telko zahubjacych a dźeń wote dnja k najwjetſchej ſchkodźe duſchow
wſchudźom bóle knježacych błudow, kaž tež k wobkrucźenju a rozſchěrjenju
kraleſtwa praweje wěry, ſprawnoſcźe a wěrnoho měra božoho. Napjelnjeni
ze ſylnej dowěru na tamny kruty a luboſcźiwy zwjazk pſchezjednoſcźe, z
kotrymž ſu na ſpodźiwne waſchnjo z nami a z tutym japoſchtołſkim Stołom
zjenoſcźeni tucźi naſchi cžeſcźowni bratſja, kotſiž pſchez cyły cžas
naſchoho najwyſchſchoho biſkopſtwa ženje pſcheſtali njejſu, najjaſniſche
ſwědcženja ſwojeje wěry, ſwojeje luboſcźe a ſwojeje podatoſcźe
napſchecźo nam a tutomu Stołej podawacź — zepjeramy ſo na nadźiju, zo,
kaž we prjedawſchich ſtotytkach druhe pſchezcyłne cyrkwinſke
zhromadźizny, tež tale we tutym ſtotytku wot nas pſchipowjedźena
pſchezcyłna cyrkwinſka zhromadźizna pſchez hnadu božu bohate a wulcy
zwjeſelace płody pſchinjeſe k wjetſchej cžeſcźi božej a k wobſtajnomu
zbožu cžłowjekow.

Toho dla dha, pozběhnjeni pſchez tule nadźiju a pozbudźeni a pohnucźi
pſchez luboſcź naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kotryž je za zbóžnoſcź
cyłoho cžłowjeſkoho ſplaha ſwoje žiwjenjo dał, — njemóžemy ſo dźeržecź,
pſchi pſchiležnoſcźi pſchichodneje cyrkwinſkeje zhromadźizny ze ſwojim
japoſchtołſkim a wótowcſkim ſłowom po<pb n="162"/>rycžecź k wſchitkim
tym, kotſiž, hacžrunje toho ſamoho Khryſtuſa Jězuſa hako wumožnika
ſpóznawaja a Khryſtnſowoho mjena ſo khwala, tola prawu wěru Khryſtuſowu
njewuznawaja a pſchezjednoſcźi katholſkeje cyrkwje njeſcźěhuja. A to my
cžinimy, zo bychmy jich ze wſchitkej horliwoſcźu a z cyłej luboſcźu
prawje jara dopomnjeli, napominali a zarocźeli, zo chcyli rozmyſlicź a
pſchepytacź, hacž dźeja po pucźu wot toho ſamoho Khryſtuſa naſchoho
Knjeza wopiſanym, kiž wjedźe k wěcžnej zbóžnoſcźi. A nichtó njemóže dźě
prěcź a dwělowacź, zo je Jězus Khryſtus ſam k pſchiwobrocźenju płodow
ſwojoho wumoženja wſchitkim cžłowjeſkim ſplaham, tule ſwoju jenicžku,
ſwjatu, katholſku, japoſchtołſku cyrkej tudy na zemi na Pětra natwarił,
a jej wſchitku trěbnu móc pſchepodał, zo by ſo pokład wěry cyły a
njewobſchkodźeny zakhował a tale wěra ſo wſchitkim ludam, ſplaham a
narodam podawała a tak wſchitcy cžłowjekojo pſchez kſchcźeṅcu do joho
duchownoho cźěła zrjadowani byli a we nich ſo pſchecy zakhowało a
wudoſpołnjało nowe žiwjenjo hnady, bjez kotrohož nichtó wěcžne žiwjenjo
zaſłužicź a doſtacź njemóže, a zo by tale cyrkej, kotraž joho duchowne
cźěło wucžinja, we ſwojej woſebitej bytoſcźi pſchecy wobſtajna a
njewukhablena zwoſtała a mócnje kcźěła hacž do kónca cžaſow a wſchitkim
ſwojim dźěcźom podawała wſchitke ſrědki k zbóžnoſcźi.

Nětko pak dyrbi ſo kóždy, kiž poſtajenjo tutych wſchelakich a bjez ſobu
njepſchezjednych a wot katholſkeje cyrkwje (kotraž tu wot Khryſtuſa
naſchoho Knjeza a joho japoſchtołow jej ſobudźělenu móc pſchez ſwojich
prawje ſwjecźenych paſtyrjow bjez pſcheſtacźa pſchecy wukonjała je a
nětko hiſchcźe wukonja), rozdźělenych nabožniſkich towaŕſtwow kedźbuje,
wobhladuje a rozpomina, lochcy pſcheſwědcžicź, zo ani jene z tutych
towaŕſtwow woſebje, ani wſchitke hromadźe tamnu jednu a katholſku cyrkej
někak wucžiujecź njemóžeja, kotruž je Khryſtus naſch Knjez twarił,
załožił a do ſwěta ſtajił, kaž tež, zo ſo wone na žane waſchnjo ſtaw abo
dźěl tuteje cyrkwje mjenowacź njemóžeja, dokelž ſu wot katholſkeje
pſchezjednoſcźe widźownje rozdźělene. Dokelž tajke towaŕſtwa tamnu žiwu
a wot Boha załoženu wyſchſchu mócnoſcź (auktoritu) nimaja, kotraž
cžłowjekow wěcy wěry a cźahnitbu pocžinkow hłownje wucži a jich we
wſchitkim, ſchtož wěcžnu zbóžnoſcź naſtupa, wodźi a zrjaduje: ſu tele
towaŕſtwa we ſwojich wucžbach bjez pſcheſtacźa pſcheměnjałe a
njepſcheſtanje tale pſcheměnitoſcź a njewobſtajnoſcź ženje pola tychle
towaŕſtwow. Kóždy lochcy dowidźi a jaſnje a zjawnje ſpóznaje, zo ſo tuto
hacž na najbóle pſchecźiwi cyrkwi, wot Khryſtuſa załoženej, we kotrejž
dyrbi wěrnoſcź pſchecy wobſtajna a bjeze wſchitkoho pſcheměnjenja
zwoſtawacź hako zapołožk, kotryž bu k njewobſchkodźenomu wobkhowanju
tutej cyrkwi pſchepodaty, k kotrejež zakitej je runje tutej cyrkwi pſch
tomnoſcź a pomoc ſwjatoho Ducha na wěcžne pſchiſlubjena. Nikomu pak
njeje njeznate, zo z tutoho rozſchcźěpjenja wucžbow a měnjenjow tež
towarſchne (ſocialne) rozſchcźěpjenja naſtawaja a zo maja z nich
njelicžbne wotſchcźěpki (Sekte) a towaŕſtwa ſwój zapocžatk, kotrež ſo k
najwjetſchej ſchkodźe kſcheſcźanſkoho a ſwětnoho žiwjenja dźeń a bóle
rozſchěrjeja. Pſchetož, ſchtóžkuli nabožnoſcź za zakład cžłowjeſkoho
towaŕſtwa ſpóznawa, dyrbi pſchidacź a wuznacź, kak wjele je
rozſchcźěpjenjo a njepſchezjednoſcź tajkich zaſadow a napſchecźo ſebi
wojowacych nabožnych towaŕſtwow na ſwětne towaŕſtwo ſkutkowało, a kak
jara je zaprěcźo tamneje, wot Boha k zarjadowanju pſcheſwědcženjow
cžłowjeſkoho rozoma a k nawjedowanju ſkutkowanja cžło<pb n="163"/>wjekow
kaž we domjacym tak tež we towaŕſchnym žiwjenju poſtajeneje a załoženeje
wyſchſcheje mócnoſcźe — tamne wulcy njezbožowne hibanja a zabłudźenja
wěcow a cžaſow ſpěchowało a podpjerało, z kotrymiž ſu ſkoro wſchitke
ludy na wobžarujomne waſchnjo njepokojene a domapytane.

Toho dla dha njech cźi, kotſiž ſo jednoſcźe a wěrnoſcźe katholſkeje
cyrkwje njedźerža, pſchiležnoſcź tuteje cyrkwinſkeje zhromadźizny
zapſchimnjeja, pſchez kotruž katholſka cyrkej, kotrejž jich wótcojo
pſchiſłuſchachu, nowe wopokazmo ſwojeje kruteje pſchezjednoſcźe a
njepſchewiniteje žiwjenſkeje mocy podawa a njech, potrěbnoſcźi ſwojeje
wutroby doſcź cžinicy, z tamnoho wobſtejenja ſo wutorhnycź prócuja, we
kotrymž dla ſwojeje ſamotneje zbóžnoſcźe wěſcźi bycź njemóžeja. A woni
njech njepſcheſtanjeja najnutrniſche modlitwy k Bohu ſmilnoſcźow ſłacź,
zo by wón ſcźěnu rozdźělenja pſchełamał, cźmu błudow rozehnał a jich do
klina ſwjateje macźerje cyrkwje wrócźił, we kotrejž mějachu jich wótcojo
ſpomožnu paſtwu žiwjenja, a we kotrejž ſamej ſo cyła wucžba Jězuſa
Khryſtuſa khowa a podawa a potajnoſcźe njebjeſkeje hnady ſo wudźělcja.

My pak, kotſiž dyrbimy po tej nam wot Khryſtuſa (naſchoho) Knjeza ſamoho
pſchepodatej winowatoſcźi ſwojoho najwyſchſchoho japoſchtołſkoho
zaſtojnſtwa wſchitke nadawki dobroho paſtyrja z najwjetſchej horliwoſcźu
dopjelnjecź a wſchitkich cžłowjekow eyłoho ſwěta z wótcowſkej luboſcźu
wopſchijecź: podawamy wſchitkim wot nas wotdźělenym kſcheſcźanam tute
ſwoje piſmo, pſchez kotrež jich zaſy a zaſy napominamy a zarocźamy, zo
chcyli ſo khwatajcy do jenicžkeje wowcžeŕnje Khryſtuſoweje wrócźicź;
pſchetož my jich zbožo we Khryſtuſu Jězuſu z cyłej wutrobu žadamy a
bojimy ſo, zo dyrbjeli tomule ſwojomu ſudnikej něhdy rachnowanjo
wotpołožicź, njebychmy=li jim, ſchtož na nami je, pucź k doſtacźn tutoho
zboža pokazowali a zawěſcźeli. Zawěrno my ženje njepſcheſtawamy we
wſchitkim modlenju a zdychowanju z dźakowanjom wodnjo a w nocy za nich
połnoſcź njebjeſkoho ſwětła a hnady wot wěcžnoho paſtyrja duſchow
ponižnje a nutrnje wuproſchecź. A dokelž my tudy na zemi, byrnje nic dla
ſwojeje zaſłužby, joho wěſto zaſtojimy, toho dla wocžakujemy z
wotewrjenymaj rukomaj žadoſcźiwje zaſywrócźenjo błudźacych ſynow do
katholſkeje cyrkwje, zo móhli jich do domu njebjeſkoho Wótca luboſcźiwje
pſchiwzacź a z joho njewuſaknitymi pokładami wobohacźicź. Pſchetož wot
tohole žadanoho zaſywrócźenja k wěrnoſcźi a jednoſcźi z katholſkej
cyrkwju najbóle wotwiſuje nic jeno zbožo jednotliwoho, ale cyłoho
kſcheſcźanſkoho towaŕſtwa a cyły ſwět njemóže prawoho pokoja wužiwacź,
hdyž njeje jedna wowcžeŕnja a jedyn paſtyŕ.

Date w Romje pola ſwj. Pětra 13. ſeptembra 1868 we 23. lěcźe naſchoho
najwyſchſchoho biſkopſtwa. Pſchełožił ♣H. D.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Skóncžimy z tutym pſchehlad dawacźerjow wurjadnoho wopora:
6) pſchez k. fararja Welsa z Wotrowa (hladaj 19. cžiſło) 165 tol.; 7)
pſchez k. fararja Smołu z Njebjelcžic 82 tol. 21 nſl. 2 np.; 8) pſchez
k. fararja Benſcha a k. kapłana Luſcźanſkoho 62 tol.; a to: z Ralbic 17
tol. 16 nſl. (z burow wodźělichu ſo 7), z Konjec 13 tol. 7 nſl. 5 np. (z
burow wobdźělichu ſo <pb n="164"/>9), z Nowoſlic 14 tol. 4 nſl., ze
Schunowa 9 tol. 9 nſl. 5 np., z Łazka 4 tol. 3 nſl., ze Smjerdźaceje 3
tol., z Jitka 10 nſl., z Róžanta dodawk 10 nſl.; 9) pſchez k. fararja
kanonikusa Bartha a k. kapłana Wernera z Khróſcźic 273 tol. 23 nſl. 9
np. Za z cyła nahromadźene 1016 tol. 7 nſl. doſtachmy 187 napoleondorow.
Zwjazk adreſſy (8 tol.) a cźiſchcź teje ſameje je redakcija ſama
zapłacźiła a porto tež jedyn dobrocźeŕ.

Z Budyſchina. Z pſchecźelſkoho liſta zhonichmy, zo ſu w ſerbſkim
ſeminaru w Prazy lětſa cźile ſchtudowacy młodźencowje: A. Brendler z
Oſtritza a Jan Hornig z Dreždźan w 3. lěcźe theologije; G. Kubaſch ze
Schunowa, Jan Laras, J. Schönberner a H. Aurich z Oſtritza, O. Manfroni
z Dreždźan w 2. lěcźe theol.; Jakub Schołta z Wotrowa, Pětr Lipicž z
Lubochowa w 1. lěcźe theol.; Jan Jurij Cyž z Nowoſlic a A. Riedel z
Königshaina we 8. lěcźe gymnaſija; F. Engler z Oſtritza a St. Piekarſki
z Dreždźan we 7. lěcźe; F. Löbmann ze Schěrachowa (wuknje ſerbſki),
Theodor Rjecžka z Budyſchina, E. Dietrich z Marijnoho Doła, A. Klinger z
Dreždźan we 6. lěcźe; H. Glauſch z Oſtritza, J. Schkala z Khróſcźic,
Michał Pětranc z Cžornec, H. Dietrich z Budyſchina we 5. lěcźe; F. Kunze
ze Schěrachowa, A. Schmidt z Lipſka, F. Schetel z Dreždźan, A. Renſch z
Budyſchina, E. Keil ze Seitendorfa, Franc Měrcźink z Bělcžec, Nowak z
Njebjelcžic a Pech z Dreždźan w 4. lěcźe. Potajkim je jich tam 29, mjez
nimi pak 10 Serbow.

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk bu pſched tachantſtwom prěni faraŕ za
Reichenau, k. Pawoł Reime do pſchiſłuſchnoſcźe wzaty a wobkrucźeny.

Z Budyſchina. Knjez vikar Dienſt je ſo zańdźenu ſobotu ſtrowy z Davosa
domoj wrócźił.

Z Kamjenca. Dla doſpołnoſcźe naſcheje chroniki ſtajamy ſem zapozdźene
powjeſtwo, zo bu 4. oktobra nowe ſchulſke twarjenjo (tež bydlenjo
pſchichodnoho fararja) pſchez k. probſta ♣Dr.♠ Eiſelta poſwjecźene.

Z Reichenawa. Dźeń 5. novembra je hnadny k. biſkop tudy nowe
pohrjebniſchcźo a zwony ſwjecźił.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. W advencźe budźe w dwȯrſkej cyrkwi ♣P.♠ Henry, miſſionaŕ z
rjada kapucinow z Lyona francózſke prědowanja za ſwojich tudy bydlacych
krajanow a druhich cuznikow dźeržecź.

Z Großenhaina. W naſchim měſcźe namaka ſo 16 katholſkich ſchuleŕſkich
dźěcźi. Duchowna wyſchnoſcź je nětko poſtajiła, zo ma ſo, dokelž tudy
žana katholſka wucžeŕnja njeje, kſcheſcźanſka wucžba za tute džěcźi
wobſtaracź. Toho dla pſchikhadźa nětk wot ſpocžatka toho lěta kóždy
tydźeń jedyn krócź k. kapłan Plewka z Dreżdźan k nam, a dźerži w jenej
ſchulſkej ſtwě tudomneje proteſtantſkeje wucżeŕnje kſcheſcźanſku wucžbu
za tute dźěcźi. Tež budźa wot nowoho lėta tudy 6 krócź katholſke kemſche
w ſali měſchcźanſkich ſaſtupjerjow. Hacž dotal běchu jenož lětnje 2
krócź katholſke kemſche.

<pb n="165"/>

Z Freiberga. Tudomny farſki adminiſtrator k. Büttner wotjědże hako
duchowny do ſwojeje domowiny, do Brodow (Pförten) w Delnej Lužicy. K.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Na ſwjedźeń ſwjatoho rózarija zeńdźechu ſo z cyłoho ſerbſkoho
kraja pobožni modlerjo we naſchej farſkej cyrkwi, zo bychu ſwj.
ſakramjentaj pokuty a wołtarja kaž pſchizwoleny doſpołny wotpuſk
doſtali. Z khróſcźanſkeje woſady pſchikhadźa wulki proceſſion ze
ſwjecźecźom ſwjateje Marije a z družkami. Je tu pſchez ſwjaty tydźeń
nimale 3500 ſpowjednych ludźi było. To je zawěrno wótſe wołacy cejch, zo
we naſchim ſerbſkim ludu hiſchcźe hłuboka pobožnoſcź knježi, kotraž
pſchi nětcžiſchich zrudnych cžaſach na wěcžne ſpomoženjo duſche
njezabudźe. — Na 8. novembra — njedźelu po dnju wſchitkich khudych
duſchow — ſwjecźi ſo we naſchej kulowſkej cyrkwi morwy wotpuſk, to rěka:
bratſja a ſotry ſwjatoho rózarija, kiž na pomjenowany dźeṅ we kulowſkej
cyrkwi k ſwjatomu woprawjenju dźeja, móža pſchizwoleny doſpołny wotpuſki
za khude duſche we cžiſcźu, za wotemrjetych ſtarſchich, mandźelſkich a
pſchecźelow woprowacź a jim tak we jich cźeŕpjenjach na duchowne
waſchnjo k pomocy ſtacź. Wſchitcy ſobuſtawy arcbratſtwa ſwjatoho
rózarija ſu tohodla pſcheproſcheni, dźěl bracź na ſwj. woprawjenju a na
wotpuſku we naſchim domje božim. Schtóž chce do arcbratſtwa ſwjatoho
rózarija abo do bratſtwa ſwjatoho ſkapulira zaſtupicź, chcył ſwoje mjeno
na kulowſkej farje do bratſkich knihow zapiſacź dacź. Serbſke a němſke
cedle rozeſtajeja winowatoſcźe a duchowne hnady za ſobuſtawy tuteju
bratſtwow.

Z Lubanja. Dźeń 14. ſeptembra wotpołožichu tſi knježny w klóſchtrje
ſwjatocžne ſluby rjada ſ. Marije Madleny wot pokuty.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Dźeṅ 11. oktobra doſta naſch nowowuzwoleny probſt a biſkop z
Agathopolis, knjez Namſzanowſki w Frauenburgu pſchez knj. biſkopa z
Ermlanda biſkopſku ſwjecźiznu. Tón ſamy je 1820 w Gdanſku (Danzigu)
rodźeny a wot 1846 duchowny; wón rycži derje pólſki. ♣K.♠

Pruſka. W Schweidnitzu bu 29. ſeptembra prjedawſchi klóſchtyr
kſchižownikow (Kreuzherrnſtift), kiž bu 1811 z druhimi klóſchtyrami
zběhnjeny, zaſy ponowjeny a jeſuitam pſchepodaty. Tute twarjenja běchu,
hako buchu wot kraja tehdom pſchedate, wſchelakim wotpohladanjam ſłužicź
dyrbjałe. Krótko prjedy, hako je nětcžiſchi katholſki faraŕ w
Schweidnitzu kupi, mějachu hornje dźěle ſwobodni murjerjo (Freimaurer).
Delnje dźěle twarjenjom, kaž tež cyrkej, běchu hródźe a pincy za
wſchelake twory. Wot lěta 1773, we kotrymž bu rjad jeſuitow wot bamža
zběhnjeny, je to nětk prěnja jeſuitſka cyrkej w Schlezynſkej. —
Tohorunja bu w Beuron, prjedawſchim hohenzollernſkim wjeŕchowſtwje, 3.
oktobra prěni organiſirowany klóſchtyr ſwj. Benedikta poſwjecźeny a
prěni abt ♣P.♠ Maurus Wolter w pſchi<pb n="166"/>tomnoſcźi ſwójby
wjeŕcha Hohenzollern ſwjedźeńſcy zapokazany. Mitra, pjerſchcźeń a ſtab
ſu z prjedawſchoho klóſchtyra w Reichenau. ♣K.♠

Němſka. Někotre krajne lutherſke konſiſtorije (kaž w Barlinje, Poznanju
atd.) ſu hižo proteſt wozjewili pſchecźiwo pſcheproſchenju na koncil do
Roma.

Rakuſka. Arcibiſkopej we Ołomucu ſu znowa 20,000 ſchěſnakow khoſtanja
napołožili, dokelž wón akty prjedawſchoho mandźelſkoho ſuda knježeŕſtwu
pſchepodacź nochce. Biſkopja w khěžorſtwje krucźe ſteja a budźe ſkerje
miniſterſtwo ſo hibacź dyžli woni.

Italſka. Nowe prócowanjo k zawjedźenju proteſtantiſma w Italſkej! Licžba
proteſtantſkich duchownych roſcźe, kaž ſo powjeda, dźeń wote dnja. Jedni
z nich zwolichu ſebi bydło we woſobniſchich měſtach, młódſchi pak
poſwjecźa ſo miſſionarſkomu žiwjenju, pſchejězdźejo italſku połkupu ze
wſchěch ſtronow a wſchudźom rozſywajo ſymjo ſwojich błudnych wucžbow.
Najwjetſchi jich dźěl pſchikhadźuje z Jendźelſkeje a z Pruſkeje, hdźež
jich podpjera Barlinſki „evangelſki komite,“ kiž ma mjez ſobu tež woſoby
blizke kralowſkomu dworu. Praji ſo, zo pruſke knjejſtwo ze ſpodobanjom
hlada na tutu propagandu; wſchak widźi w tym ſwój wužitk. Proteſtantſcy
duchowni prócuja ſo w Italſkej katholſtwo zahnacź zamyſlejo ju z Pruſkej
ſpſchecźelicź. Pſchi kóždej ſkładnoſcźi wukhwaluja Pruſku a jeje móc
prajicy, zo je jenož pſchez to tak ſylna, wulka a mócna, zo je
proteſtantſka a zo tež Italſka, chce=li ſebi z jednotu wudobycź wulke
poſtajenjo, kotrež jej pſchiſłuſcha na ſwěcźe, dyrbi katholſku wěru
wotcźiſnycź a z pruſkim knjejſtwom do wuzkoho a njerozdźělnoho zwjazka
ſtupicź. Jenož na tajke waſchnjo móže ſo Italſka pozběhnycź, ſo
doſpołnje zjednocźicź a na wulkoſcźi a ſławje pſchibjeracź.
Proteſtantſcy maju tu dwě kollegii, kotrejž jim ſłužitej k wotcźehnjenju
wucžerjow po jich zmyſlenju. Minje drje ſo hiſchcźe wjele lět, prjedy
hacž ſo jim radźi wjac ſchulow zawjeſcź k prěnjomu rozwucženju dźěcźi.
Tola je něhdźe 12 měſtow, hdźež ſu hižo tajke ſchule załožene. Tež jow,
kaž wſchudźom druhdźe, hdźež chcedźa propagandu cžinicź, wobrocźeja ſo k
najkhudſchim ſwójbam a wabja je k ſebi z jałmožnami. Poſkicźeja pjenjezy
ſtarſchim, dawaju jěſcź a draſtu jich dźěcźom a na tajke waſchnjo
napjelnjeja ſo potom ſchule wjac abo mjenje. Tola najwjetſchu prócu
wobrocźeja na prědowanjo. Hižo ſu prědowanja zawjedźene we wjele
měſtach. Zo by trjeba njebyło wjele cžaſa a pjenjez k wutwarjenju nowych
proteſtantſkich cyrkwi, ſu ſo druhoho lóžſchoho a wjele tuńſchoho ſrědka
pſchimnyli. Wjedźa katholſke bože domy dóſtacź a pſchetworja je do
proteſtantſkich modleŕnjow. Kaž je znate, je njemało cyrkwjow a
kapałkow, klóſchtyram wzatych, w rucy ſwětnoho knjejſtwa, kiž njewě,
ſchto z nimi zapocžecź. Tak je proteſtantowje wotkupja a doſtawaju je na
najtuńſcho, dokelž njeje tu druhich kupcow. Wobydleŕſtwo wopjera ſo
pſchecźiwo tajkomu zwonjecžeſcźenju a ſwjatorubjeńſtwu, ale njech
pſchecy rycži, woni ſu němi k joho ſkorženju a kup ſo tola ſtanje. Kaž
horjeka powjechmy, khodźa miſſionarjo po wſach a měſtach hladajo, kak
bychu někoho pſchiwjedli k wotpadnjenju wot katholſkeje wěry. Nětko
namakaju ſo tajcy miſſionarojo w Orviecźe, hdźež něhdźe dwě njedźele
woſtanu a we ſwojich prědowanjach z krótka cyłu proteſtantſku wucžbu
podacź chcedźa. Dokelž pak prěni dźeń tam žanych poſłucharjow
njemějachu, bu wozjewjene, zo budźe ſo kóždomu po jenym <pb
n="167"/>nórtu dawacź, kiž na prědowanjo pſchińdźe. Tak bu
pſchiwabjenych wjele woſobow w tymle małym měſcźe, kiž je cyle z
garibaldiſmom natyknjene. Móžno, zo proteſtantſcy knježa miſſionarojo
wſchudźom, hdźež nańdu wobydleri bjez dźak a němych na jich hłós,
wucźeknu k podobnym ſrědkam. Tute prócowanjo proteſtantow měło woprawdźe
zbudźicź kedźbnoſcź katholikow. Pſchecy pak hodźi ſo tutej propagandźe
do prědka prajicź, zo je a budźe dobytk jara njenahladny a mały. Wětr
nětko njeje dobry k nabožniſkim błudam. Nětcžiſche poměry běža na cžiſte
zacźiſnjenjo autority bójſkeje. Unitarjo (kiž za jednotu italſkej
zdychuja) wyſche toho, njeznajo žaneje druheje wěry hacž revoluciju a
nochcyjo druhoho Boha hacž Mazzinia a Garibaldia, bjeru rad miſſionarowe
pjenjezy, ſměja ſo pak pſchi tym a ſtaraju ſo mało wo joho woſobu
(parſchonu) a wucžbu. Italſka je pſchi ſwojej bědźe a pſchi wſchěm
ſwojim zaſlepjenju hiſchcźe pſchejara hłuboko katholſki kraj, hacž zo
mohł ſo tónle błud tam wulcyſchne rozſchěrjecź. ♣M. R.♠

Z Roma. Swjaty wótc je wóndanjo w měſcźe Civitavecchia pobył a tam
francózſke wójſko wobhladował.

Schpaniſka. Nakhwilne knježeŕſtwo, nětko wot wjetſchich regentow hižo
pſchipóznate, zběha jeſuitſke a druhe klóſchtry, kiž ſu zwjetſcha khude.
Pjenježnoho dobytka wone pſchez to wjele njezměje, dokelž ſu
klóſchtryſke a druhe cyrkwinſke kubła hižo w prjedawſchich revoluciach
zebrane. Nětk móža woſebje jenož drohotnoſcźe w cyrkwjach rubicź.

Jendźelſka. Anglikanſki duchowny a zaſtupjeŕ hrabjowſtwa Stafford, k.
Burnes Flayer je k naſchej cyrkwi pſchiſtupił. Dayly News piſaja, zo je
wón tſecźi duchowny, kiž je poſlenjej tydźenaj tu krocžel ſcžinił.

Jendźelſka. Arcbiſkop Manning je wuſtaw za khude dźěcźi w Bagswateru
ſwjatocžnje wotewrił. Za tónle wuſtaw ſu miłoſcźiwe ſotry 1500 puntow
ſterlingow jałmožny nahromadźili. Z nim je ſchpital za khorych a ſtarych
ludźi zjenocźeny.

Danſka. Jene nowiny padawaja reſkript prjedawſchoho krala Khryſtiana
♣VIII.♠ wot 17. meje 1846 za wokrjes Arhuus, hdźež po ſłowje tajkile
rjany recept ſteji: „Dokelž ſmy zhonili, zo ſpanjo w cyrkwjach pſchejara
pſchibjera, porucžamy najhnadniſcho, zo bychu we kóždej woſadźe cyłoho
wokrjeſa někotſi mužowje poſtajeni byli, kotſiž bychu po cyrkwi wokoło
khodźili a z dołhej placawu tych ludźi na hłowu placali, kiž ſpja, a na
tajke waſchnjo kemſcherjow wotucźenych zdźerželi.

Ruſowſka. Biſkop Popiel z Płocka njeje do Sibirſkeje transportirowany,
ale jenož we Warſchawje zajaty. Z nim je njate biſkopſtwo w Pólſkej bjez
biſkopa; jenož měſto Auguſtowo ma hiſchcźe ſwojoho biſkopa, druhdźe ſu
jenož adminiſtratorojo, kaž tež na arcbiſkopſkim ſtole w Warſchawje. —
Někotre nowiny praja, zo biſkop Majorczyk njeje do Rakuſkeje cźeknył.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: kk. 257. gymnaſiaſt Theodor Rjecžka w Prazy; 258.
Hana Balantowa z Rachlowa; 259. Mikławſch Jórſchik z Bronja; 260. Marija
<pb n="168"/>Smolie z Bronja; 261. Marija Rólic z Kſchiweje Borſchcźe;
262. Haṅža Delenkowa z Wutołcžic (tež na pſchichodne lěto); 263.
Mikławſch Lebjeſchka z Khróſcżic; 264. Jurij Großmann z Łuha; 265.
pſchekupc Jan Hórnig z Kulowa; 267. P. Libſch z Dubrjenka; 268. Michał
Lebza z Kulowa; 269. N. N. pſchez Horniga z Kulowa.

Smilne dary. Za ſ. wótca: N. N. pětrowy pjenježk 10 nſl., Pětra Schołta
a Michał Schołta rodź. z Wotrowa 15 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Franc Jurij Jakub, ſ. Franca Józefa
Rückertaſchewſkoho miſchtra z B.; — Zemrjeta: Madlena Pawluſchic z B.,
62 l. 9 m.

Z Ralbic. Kſchcźeni: Marija Madlena, dź. Michała Schołty z Noweje
Smjerdżaceje; Marija, dź. Michała z Koreńka Koſlowa; Jakub, ſ. Jakuba
Handrika ze Schunowa; Michał, ſ. Jakuba Bindricha ze Schunowa; Jurij, ſ.
Mikławſcha Kubanje z Ralbic; Wórſchla a Madlena, dźowcy Jurija Handrika
(Kofera) ze Sernjan, Jurij, ſ. Pětra Wowcžeṙka z Konjec; Haṅža, dż.
Michała Pecha z Rȯžanta; Jurij, ſ. Michała Kucźanka z Łazka; Mikławſch,
ſ. Jurja Wicźaza z Ralbic. — Zemrjecźi: Marija, mandź. Handrija Narcźika
(Miſchnarja) ze Schunowa, 61 l.; Marija, Mikł. Kórenka z Koſlewa zaw.
dżowka, 36 l.; Marija, mandż. Jakuba Krawca z Koſlowa, 67 l.; Michał, ſ.
Jakuba Bindricha ze Schunowa, 1/4 hodź; Jurij, ſ. Mikł. Brězana (Symana)
z Ralbic, 3 l.; Wórſchla, dż. Jurija Handrika ze Sernjan, 12 dnjow a
Madlena dź J. Handrika ze Sernjan, 14 dnjow; Mikławſch Kaſchpor z
Rożanta; Marija, mandż. Mikł. Donata ze Smjerdźaceje, 50 l.; Hana, Jana
Zarjenka zaw. dż. ze Smjerdżaceje, 50 l.; Mikławſch Donat ze
Smjerdźaceje, 52 l. — Wěrowani: Eduard Nier z Bernsdorfa z Hanu Klattec
z Debric; Jurij Jeſchki z Kozaric z Marju Cžornakec (Kowarkec) z Konjec;
Jakub Schelc z Ralbic z Khatu Brězanec ze Schunowa; Michał Kral z Łazka
z Mariju Zarjenkec z Ralbic.

Z Radworja. Kſchcźeni: Otilia Martha, dź. Karla Richarda Albrichta z
Bronja; Michał, ſ. Jakuba Schmidta z Radworja; Marija Helena, dź. Jana
Handrika z Měrkowa; Jan Auguſt, ſ. Jana Schmurandra ze Zdźerje. —
Zemrjecżi: Haṅža, zwud. Žurowa z Khelna, 54 l. 6 m. 10 d.; Auguſt
Julius, ſ. Bjedricha Wylema Gnauka w Radworju, 2 l. 9 m. 27 d.; Jan
Auguſt, ſ. Morica Paula z Łupoje, 4 l. 10 m. 10 d. — Wěrowanaj:
Mikławſch Narcżik ze Schunowa a Marija Běrkec z Radworja.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecżi dżěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Bydyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju, a na adminiſtraturje w
Róžencźe. Tež expedicije Póſła ju rady kóždomu wobſtaraja.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1869, wot k. kapłana Ducžmana
ſpiſana, wuńdźe za 2 abo 3 njedżele. Wona wopſchija wjele powucžnych a
zabawnych naſtawkow, tak zo móžemy ju z dobrym ſwědomjom kóždomu
naležnje porucžicż.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 22. 21. novembra 1868. Lětnik 6.♠

Zaſłužby bamžow.

(Pokracžowanjo.)

♣III.♠ # łužby bamžow w nabožniſkim naſtupanju.

1) # tozſchěrjachu wěru Khryſtuſowu. Kſcheſcźanſka wěra je podobna
wulkomu ſchtomej, kotryž ſwoje hałzy rozpſcheſtrjewa po wſchěch krajach
ſwěta. Tónle ſchtom je na „ſkale“ wuroſtł, mjenujcy na pódźe (poln)
ſwjatoho Pětra a joho naſtupnikow. Nimale wſchitke europiſke kraje maja
ſo bamžej za ſwětło ſwjateje wěry dźakowacź. A komu ma ſo Afrika,
Judiſka, Japanſka a Chineſiſka, Amerika a Oceania dźakowacź? Zaſy
bamžej.

Prěni zakład k rozſchěrjenju kſcheſcźanſtwa je ſ. Pětr połožił, hdyž
ſwoje ſydło ſtaji we hłownym měſcźe ſwěta — w Romje. Z Roma wukhadźachu
pruhi bójſkoho ſwětła pſchez hory a doły hacž do najdalſchich krajow
zemje. Klemens, naſtupnik ſ. Pětra, daſche hižo w Gallii wo Khryſtuſu
prědowacź, Eleutherius póſła do Jendźelſkeje a pozdźiſcho Cöleſtin do
Iriſkeje prěnich miſſionarow. Hormisdas (w 5. lětſtotku) doby Klodwiga,
krala Frankow, z cyłym ludom za Khryſtuſa. Rjehoŕ Wulki daſche
Angloſakſam prědowacź. Sergius póſła Friſam Wilibrorda za japoſchtoła.

Rjehoŕ ♣II.♠ we 8. lětſtotku ſtaraſche ſo woſebje za wobrocźenjo
Němſkeje. K tomu wuzwoli wón Winfrieda (pozdźiſcho rěka wón Bonifacius).

Hadrian ♣II.♠ wuſwjecźi bratrow Cyrilla a Methoda za biſkopow, kotrajž
woſebje bjez Słowjanami ſkutkowaſchtaj.

Sylveſter ♣II.♠ docžaka w 11. lěſtotku tu radoſcź, zo Wuherjo kſche
anſku wěru pſchijachu pſchez woſebite prócowanjo wójwody Schcźěpana. Z
dźakownoſcźe za to póſła jomu bamž krónu a pocžeſcźi joho z mjenom
„japoſchtołſkoho krala“ (kaž dotal wuheŕſki kral ſo mjenuje). Jan
♣XVIII.♠ póſła miſſionarow hacž k Pruſam a Ruſam pſchi naranſchim morju.

<pb n="170"/>

Spominajcy na Jězuſowu porucžnoſcź „Wucžcźe wſchitke ludy“ prócowachu ſo
bamžowje tež pſchezmórſkim pohanam evangelium pſchinjeſcź. Wjele prócy,
cźeŕpjenjow, žiwjenjow žadaſche ſej tele wozbožace dźěło, ale Bóh je tež
požohnowa. Wſchelake rjady mnichow ſkutkowachu tam jedyn pſchemo
druhoho. W Indiſkej, Japanſkej, Chineſiſkej prědowaſche ſ. Franc
Xaverſki. Romſka propaganda, wuſtaw k rozſchěrjenju wěry po cyłym
ſwěcźe, ſcźele miſſionarow do wſchěch krajow. Tych znaja Amerika, Afrika
a Auſtralia. Z prawom praji tohodla Herder, „zo ſu bamžowje najbóle
kſcheſcźanſtwo rozſchěrjowali.“

2) Bamžowje zakhowaja jednotu a njezranjenoſcź wěry. Kaž ſtaroſcźiwy nan
wodnjo a w nocy kedźbuje, zo by ſwoju ſwójbu pſched ſchkodu zakitał: tak
wobwachnje bamž na Sionje jednotu a njezranjenofcź kſcheſcźanſkeje wěry.
Bamžam ma ſo ſwět w tym naſtupanju wjele dźakowacź. Z hortom prědowachu
japoſchtołojo wěru a jenož najwažniſche wěcy nam napiſachu. Jich piſma a
japoſchtołſke wukładowanjo tych ſamych pak mamy pſchez bamžow
njezranjene.

Z kajkej ſtaroſcźiwoſcźu bu ſwjate piſmo w prěnich cžaſach
kſcheſcźanſtwa khowane, wucža ſtawizny. Z cyrkwje buchu wuzanknjeni,
kotſiž ſwjate knihi pohanſkim zaſtojnikam pſchepodachu. Toho runja
ſtarachu ſo bamžowje wo prawy pſchełožk do žiwych rycžow. Hižo Damaſus
da pſchez ſ. Hieronyma łacźanſki pſchełožk porjedźicź. Po nim prócowachu
ſo woſebje Pins ♣IV.,♠ Pins ♣V.,♠ Sixtus ♣V.,♠ Rjehoŕ ♣XIV.,♠ Urban
♣VIII.♠ a Klemens ♣VIII.♠ wo dobre pſchełožki biblije. Pozdźiſcho
dźeržachu Leo ♣XII.,♠ Rjehoŕ ♣XVI.♠ a Pius ♣IX.♠ na to, zo bychu ſo
jenož wobtwjerdźene a za dobre pſchipoznate pſchełožki trjebali. Sam
Rouſſeau mjenuje „ſtaroſcź romſkeje cyrkwje wo ſwjate piſmo wjelemudru.“

Ale tež wo dobre wukładowanjo ſwjatoho piſma ſtarachu ſo bamžowje bjez
pſcheſtacźa. Hdy bychu ſo woni njezapjerali pſchecźiwo kecaŕſkim błudam,
bychmy jenož hiſchcźe kruchi z prěnjotnoho kſcheſcźanſtwa měli. Bamž
běſche ſtajnje hwězda za wěrjacych, hdyž we wěrje njeporjad naſta. Bamž
bě pſchecy ſkała, na kotrejž ſo rozrazy abo tola wotrazy njezbóžne
cžinjenjo kecarjow.

Hižo Pětr wotpokaza wot ſo kuzłarja Schimana; Linus wuzankuje z cyrkwje
pſchiwiſnikow toho ſamoho. Sixtus ♣I.♠ zacźiſny wucžbu Cerdona a
Valentina, Melchiades a Sylveſter kecarjow Donatiſtow; Markus, ſ.
Julius, Liberius, ſ. Felix ♣II.♠ Arianow; ſſ. Innocenc, Zoſimus,
Cöleſtin, Sixtus ♣III.♠ Pelagianow a Neſtorianow. Runje tak zacźiſnychu
tež pozdźiſchi bamžowje błudy Eutychianow, grichiſkich
wobrazykóncowarjow, Waldenſarjow, Albigeſarjow, Huſitow, Lutherſkich,
Helvetow (Reformirowanych), Anglikanow, Janſeniſtow, hacž do njewěriwych
a błudnych naſchoho cžaſa, kotrychž je Pins ♣IX.♠ zacźiſnył.

Woprawdźe dyrbimy wuznacź, zo mamy ſo bamžam najbóle dźakowacź za
njezranjene wobkhowanjo wěry! Duchapołny Werner, rodźeny proteſtant,
wobkrucźa: „Bamžowje běchu ſtajnje wajchtarjo artiklow wěry, ſtajnje
wobkhowachu cžiſtu a njezranjenu katholſku wěru!“ A Herder praji: „Rom
ſo njeje ženje pſched kecaŕſtwom kłonił. Narańſchoromſcy khěžorojo,
Gothojo, Burgundſcy, Longobardojo běchu kecarjo, haj někotſi z nich
knježachu nad Romom; ale Rom woſta katholſki.“

3) Bamžowje zakhowaja jednotu ceremonijow. „Cžohož je wutroba <pb
n="171"/>połna, z tym ſo hort pſcheliwa,“ je ſtare prajenjo. Tež je to
naturſki zakoń, zo ſo nutskownoſcź cžłowjeka zwonkownje pokazuje, a
zwonkownoſcź ſkutkuje zaſy na nas znutſka, na ducha a wutrobu. Tohodla
tež wěra a nabožnoſcź njemóžetej we wutrobje zawrjenej woſtacź, ale
wozjewjatej ſo pſchez bohuſłužownoſcź; a na druhim boku zaſy
bohuſłužownoſcź wožiwja nabožne zacžucźa. Tohodla njeje nabožnoſcź bjez
ceremonijow a bohuſłužownoſcź (Boža ſłužba) bjez nabožniſtwa.
Pohladajeny, kak ſu w tym naſtupanju bamžowje naſch dźak zaſłužili.

Wſchitcy zdźěłani ludźo bjez rozdźěla wěry ſu w tym pſchezjene, zo Boža
ſłužba we žanym wěrywuznacźu woſobniſcha a nadobniſcha njeje. A komu ſo
cyrkej za to dźakuje? Bamžam. Bamžowje zawjedźechn naſche rjane
ſwjedźenje. Woni ſo ſtarachu, zo bychu ſo wone jenak w cyłej cyrkwi
ſwjecźiłe. Pius ♣I.♠ a Viktor pſchewjedźechu to w naſtupanju jutrow.
Telesfor pſchikaza hodowne ſwjatocžnoſcźe, Urban ♣IV.♠ ſwjedźeń Božoho
Cźěła, Njehoŕ ♣IV.♠ dźeń Wſchěch Swjatych, Bonifac ♣IV.♠ wopomnjecźo
wſchěch duſchow atd. — Runje tak ſtarachu ſo woni wo doſtojne ceremonije
pſchi woporje Božeje mſchě a pſchi wudźělenju ſwjatych ſakramentow. K
tomu kóncej je w Romje wot lětſtotkow woſebite zaſtojnſtwo
(kongregacia), kotrež na to kedźbuje, zo bychu ſo ſwjate wěcy w cyrkwi
tež na ſwjate waſchnjo wuwjedłe.

Woſebitu ſtaroſcź pſchiwobrocźichu bamžowje tež rycži, w kotrejž ſo Boža
ſłužba ſtanje. Pſchi wſchim wopjeranju cźiſchcźachu woni na łacźanſku
cyrkwinſku rycž; pſchetož pſchiſtejeſche zawěrno, zo bychu
najſwjecźiſche potajnſtwa tež w potajnej rycži dźeržane byłe a tak ſo
wuznamjeniłe wot ſwětnych ſkutkow a zakitałe pſched wonjecžeſcźenjom.

Tola mudrych a wažnych winow dla dowolichu bamžowje druhdy, zo bychu ſo
Bože ſłužby tež w druhej rycži, na pſchikład w grichiſkej,
ſtaroſłowjanſkej a w někotrych orientalſkich dźeržecź ſměłe.

Tajke zaſłužby dobychu ſebi bamžowje wo bohuſłužownoſcź, zo Herder
praji: „Z Roma wukhadźeja te ceremonije nawjecžorneje cyrkwje, te
ſwjedźenje, modlitwy, bože mſchě, kheluchi, ſwětła, poſty, zwony,
proceſſiony atd. Tele brónje ſu ſwět podcźiſnyłe. Pſched tymi pokorichu
ſo ludy, kotrež ſo mjecžow njebojachu.“

Pſchez ſtaroſcź bamžow bu ta ſpodźiwna pſchezjenoſcź pſchewjedźena, zo
nětko w tym ſamym cžaſu milijony wěrjacych kolena zhibuja, w tym ſamym
cžaſu rucy k njebju ſtykuja, te ſame ceremonije wukonjeja, z tymi ſamymi
modlitwami Boha khwala po cyłym ſwěcźe, hdźežkuli bamžowe ſkutkowanjo
doſaha. Kajka je to radoſcź, hdyž katholik tež zdaleny wot ſwojoho
wótcnoho kraja te ſame ceremonije kaž doma wuhlada!

4) Bamžowje zakituja kſcheſcźanſke žiwjenjo. Swjatoſcź wěry dyrbi ſo w
cžiſtoſcźi pocžinkow widźecź dacź. Pſchez 1800 lět prócuja ſo bamžowje
wo dobry pocžink. Stawizny wopowjeduja nam bamžow najbóle hako
pſchikłady póccźiwoſcźe, a wucža nas, kak mócnje ſu bamžowje ſtajnje
dobry pocžink prědowali duchownym, ſwětnym wjeŕcham a ludam cyłoho ſwěta
bjez bojoſcźe a ſtracha. Z rjada 254 bamžow wot Pětra hacž do Piusa
♣IX.♠ cžeſcźi cyrkej 77 hako ſwjatych, kotſiž ſo błyſchcźachu we
wſchelakich póccźiwoſcźach a wyſche toho martru abo ſmjercź cźeŕpjachu
za wěru Jězuſowu. Sam proteſtant Addiſon wupraji ſo khwalobnje <pb
n="172"/>takle: „Bamž je najbóle wjelepóccźiwy a wjelemudry muž, kotryž
je w dobrym nazhonjenju zeſchědźiwił a zrědka hdy poddaty był
próznoſcźam.“ A tu ſamu khwalbu dowaja bamžam Jan Müller, Luden, Voigt,
Ranmer, Hurter atd.

Zo ſu někotſi bamžowje zhrěſchili, njechamy a njemóžemy prěcź. Tola
tajkich bamžow, kotſiž ſtawizny ſwjateje cyrkwje wohidźa, nazběraja ſamo
naſchi pſchecźiwnicy zcźežka pjecźoch; potajkim by na 50 doſtojnych
lědma jedyn njedoſtojny pſchiſchoł. Tola tu ma ſo tole pſchiſpomuicź: 1.
Tamni njedoſtojni bamžowje ſu hako privatni ludźo (za ſwoju parſchonu)
zhrěſchili, nic hako hłowa cyrkwje; a někotrym ſo hiſchcźe winy
pſchipiſuja z jich prjedawſchoho žiwjenja, prjedy hacž běchu woni za
bamžow wnzwoleni. 2. Njehódnych tamnych bamžow njeje ſebi cyrkej
wuzwoliła ſwobodnje a po zakonju, ale tajkich ſu jim ſwětne měſcheṅcy
pſchinuzowałe. 3. Skóncžuje wozjewja ſo kóždy brach bamžow bórzy w
jaſnym ſwětle, a zda ſo wjele wjetſchi, dyžli wopacžnoſcź druhoho
cžłowjeka, byrnje tónle brach ſam na ſebi mały był. Herder praji w tymle
naſtupanju: „To by dołhi rjad mjenow był, hdy bych dyrbjał jenož
najnadobniſchich, ſławnych a wulkich mjenowacź. Złych je na romſkim
ſtole wjele mjenje ſydało dyžli na ſwětnych trónach; pola mnohich pak
jenož brachi tohodla do wocži bija, dokelž dźě ſu brachi bamžow.“

Tola bamžowje běchu nic jeno najbóle pſchikłady dobrych pocžinkow, ale
woni ſtarachu ſo tež pſchecy horliwje wo dobre pocžinki duchownſtwa.
Proſchachu, napominachu, porokowachu, khoſtachu, krutoſcź z luboſcźu
zjenocźujo, zo bychu wobkhowali abo zaſy porjedźili cyrkwinſke žiwjenjo.
Woſebje pak kedźbowachu na to, zo by młode duchownſtwo nic jeno
wědomnoſtnje, ale tež moraliſcy wocźehnjene było a tak z dobrym
duchownſtwom tež kſcheſcźanſke žiwjenjo ſo po ſwěcźe ropſcheſtrjeło.

Bamžowje ſkóncžnje zakitachu bjez bojoſcźe kſcheſcźanſki pocžink tež
pſchecźiwo złóſcźi wſchelakich kralow a pſchecźiwo rozpuſchcźitoſcźi
lndow. Jenicžku ale tu najhłowniſchu wěc tudy podotknjemy — wojowanja
bamžow, zo bychu ſwjatoſcź a njerozdźělitoſcź mandźelſtwa wobkhowali,
kotraž je zakład zboža ſwójbow, kraja a cyrkwje. „Njeje cźi dowolene,“ z
tymile ſłowami pozběže ſo hłós bamžow pſchecźiwo nizkim a pſchecźiwo
mócnym.

„Njeje cźi dowolene,“ prajeſche Mikławſch ♣V.♠ w 9. lětſtotku kralej
Lotharej, hdyž tón ſwoju prawu mandźelſku wotchnawſchi ſo z druhej
zwěrowa, a pokhoſta tych biſkopow a duchownych, kotſiž běchu ſwětnych
winow dla na pſchiſłuſchnoſcź zabywſchi tomule njeprawej pomhali. A joho
naſtupnik Hadrian rycži takle k Lotharej: „Jeli ſo wobrocźiſch a
zjednaſch ze ſwojej mandźelſkej, powitam cźe, ale hewak wěz, zo ſo cźi
pokuta a ſchtrafa pſchihotnje.“ — „Njeje cźi dowolene,“ tak napominaſche
tež Rjehoŕ ♣V.♠ (w 10. lětſt.) krala Roberta, kotryž ſo pſchecźiwo
zakonju z Bertu zjenocźi; wón wotſadźi arcbiſkopa w Tonrsu a wujedna
krala z mandźelſkej. — „Njeje cźi dowolene,“ tak porokowaſche bamž
kralej Filipej we Francózſkej, hdyž tón ſwoju mandźelſku zahnawſchi z
Bertrandu hrěſcheſche. Podobnje zjedna bamž Innocene ♣III♠ krala Filipa
♣II.♠ z mandźelſkej. — „Njeje cźi dowolene,“ rycžeſche Klemens ♣VII.♠
jendźelſkomu kralej Heinrichej ♣VIII.,♠ hdyž tutón, wotſtorcžiwſchi
mandźelſku Khatu z jeje pjecź dźěcźimi ſebi Hanu Boleyn za žonu wza. Ale
Heinrich zaſlepjeny pſchez njecžiſtotu na wótcowſki hłós bamža
njepoſłuchaſche; ſchěſcź <pb n="173"/>žonow bórzy za ſobu ſebi wza, z
kotrychž jenu po druhej ſkóncowacź da, ſkóncžnje hako proteſtant ſo
zjawnje bamža wotrjekny a cyły ſwój lud macźeri cyrkwi wutorhny. Bamž
zhubi tak Jendźelſku, ale wobkhowa ſwjatoſcź kſcheſcźanſkoho
mandźelſtwa.

Z tak njeſtrachocźiwym zakitanjom mandźelſkoho zwjazka pomhachu bamžowje
nanajbóle kſcheſcźanſkomu žiwjenju; pſchetož ſwjatoſcź mandźelſtwa je
zakład moraliſkoho towaŕſtwa. Ze ſwójbow wukhadźa zbožo a hnbjenſtwo do
ſchěrokoho ſwěta. Tohodla ſu mudri zakonjedawarjo pſchecy pytali
znadobnicź mandźelſki zwjazk; ale hakle pſchez Khryſtuſa je tónle ſtaw
(ſchtant) poſwjecźeny a naſtupnicy Khryſtuſowi zakitaja joho ſwjatoſcź,
a z tym ſtaraja ſo nanajbóle wo cžiſtotu pocžinkow, wo zakhowanja a
wocźehnjenjo cžłowjeſtwa, wo cžeſcźenjo žonow, wo zbožo dźěcźi, ſwójbpw
a cyłoho cžłowjecžoho towaŕſtwa.

(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina, 8. novembra. Dźenſa ſwjecźeſche ſo prěni załožeńſki
ſwjedźeń tudomnoho katholſkoho rjemjeſnoho towarſtwa (Geſellenverein),
pſched lětom załoženoho. We wulkim ſale tſěleŕnje zhromadźowachu ſo
pſched wjecžorom hoſcźo ze wſchěch ſtawow a powołanjow naſcheje woſady a
zapocža ſo cyła ſwjatocžnoſcź z tſihłóſnym ſpěwom „njedźelſke ranjo“,
wot towaŕſchow z khwalobnej wuſtojnoſcźu ſpěwanym. Po ſpěwje wuſtupi
pſchedſyda rjemjeſnoho towaŕſtwa, knjez tachantſki vikar a prědaŕ,
rycźeŕ J. Herrmann a rozeſtaja wužitnoſcź, wažnoſcź a nuznoſcź
rjemjeſnych towaŕſtwow. Dowolamy ſebi z tuteje dlěſcheje rycže někotre
myſlicžki ſobudźělicź. „Wobſtejenja rjemjeſnych towaŕſchow ſu we naſchim
cžaſu cyle hinajſche, dyžli we ſtarſchich cžaſach. Tehdom bu towaŕſch
hako nakhwilny ſtaw miſchtroweje ſwójby dźeržany a wjeſeleſche a
rudźeſche ſo z tutej ſwójbu. Tu namaka pak tež wón wutrobne dźělbracźo a
mócnu podpjeru, a bu pſchez miſchtra, bě=li trjeba, tež z krutej ruku
wot tórnoſcźow wotdźeržowany. Tak zaſtupowaſche miſchtrowy dom
towaŕſchej wótcny dom. Tehdom ſtejeſche rjemjeſło hiſchcźe na złotym
dnje kſcheſcźanſtwa. Cžaſy ſu ſo pſcheměniłe a towaŕſch je nětko we
miſchtrowym domje cuzownik a njeſtupi wjacy do pſchecźelnoho zwjazka a
wobkhadźowanja z miſchtrowej ſwójbu. Samoho miſchtra widźi druhdy jeno
zrědka we dżěłaŕni. Tam pak kſcheſcźanſtwo žanoho měſta wjacy njenamaka,
tam jedyn praſchiwy towaŕſch druhich natykuje a nichtó njeje, kiž by
jomu wobarał. Rycže we tajkich dźěłaŕnjach ſu zwjetſcha njepſchiſtojne a
ſpjecźiwe, a ſchtóž ſo hiſchcźe zacžeŕwjeni, njetrjeba na wuſměſchenjo
cžakacź. Tak dźe to pjatk a ſwjatk a njedźelſke dźěło zawrje towaŕſchej
te měſtno, na kotrymž mohł ſwoje myſle zaſy zhromadżicź a k lěpſchim
žadoſcźam ſo pozběhnycź. A ſchto potom, hdyž je wſchědne dźěło
dokonjane, hdźe chce ſo potom wobrocźicź? We zymnej, cźěmnej a ſtruchłej
podtſěſchnej komorcy njemóže dołho pſchebywacź. Hdyž chce k jědźi, do
towaŕſtwa wuńcź, njedowoli jomu cźeńka móſchnicžka (a cžaſto tež
wobnoſchena draſta), do tajkoho hoſcźenca hicź, hdźež lěpſche towaŕſtwo
nadeńdźe, ale wjedźe joho do najnižſchich korcžmow, hdźež we towaŕſtwje
doderdakow palenc, njehorne rycže, hrozne pocžinki hłós ſwědomja
poduſcheja a hry z leſcźiwymi <pb n="174"/>towaŕſchemi khudu móſcheṅ
dopróznja. Bórzy je njedźelſka ſuknja zaſtajena abo pſchedata a z tym je
ſchcźežka do božoho domu zaroſtła. Tak ſo někotromužkuli cžasžiwjeńſka
běda we towaŕſchniſkich lětach załožuje a cžaſne a wěcžne hubjenſtwo
pſchihotuje, jeli we prawym cžaſu pomocna ruka na lěpſche pucźe
njedowjedźe. Tajka pomocna ruka ſu rjemjeſniſke towaŕſtwa, kotrež
chcedźa tajkomu hubjenſtwu a nakaženju po móžnoſcźi zadźěwacź a
wopuſchcźenomu towaŕſchej měſto wotewricź, hdźež móže po dokonjanym
dźěle wodychnycź, po cžeſcźi ſo zawjeſelicź, lěpſche zacžucźa a
kſcheſcźanſke zmyſlenjo hajicź a ſo tež we tym wudoſpołnjecź, ſchtož je
rjemjeſnikej wjedźecź nuzne a wužitne. Tam namaka wón pſchecźelne,
derjeměnjace wutroby, kotrež chcedźa joho pſched lecženymi paſlemi
zwarnowacź. Tele towaŕſtwa chcedźa lěpſchi, kſcheſcźanſki rjemjeſniſki
ſplah kubłowacź a ſu, kaž ſo lochcy dowidźi, wužitne nic jeno za
ſobuſtawy, ale tež z cyła za ſwójbu, kraj a cyrkej wulcy ſpomožne; a
dobry ſkutk ſkutkuje, ſchtóž prócowanja a naležnoſcźe tutych towaŕſtwow
podpjera a ſpěchuje.“ Tole dha je krótki, ſłaby wucźah z kraſneje rycže.
Dale rozeſtaja knjez pſchedſyda, zo je ſo budyſchinſke towaŕſtwo
katholſkich rjemjeſnych towaŕſchow we zandźenym lěcźe z 39 ſobuſtawami
załožiło, we běhu cyłoho lěta pſchez ſto ſobuſtawow poměło a zo nětko z
54 ſobuſtawow wobſteji. Cžeſtnych ſobuſtawow (kiž njejſu towaŕſchojo,
ale pſchecźeljo a podpjerarjo tutoho towaŕſtwa) je 31. Dokhodow mějeſche
towaŕſtwo ze zaſtupnych pjenjez 19 tlr. 20 ſl., z měſacžnych
pſchinoſchkow 66 tlr. 8 ſl. 9 np., z dobrowólnych darow[15]⁾ a
wſchelakich dokhodow 42 tl. 28 ſl., po tajkim hromadźe 145 tl. 14 ſl. 5
np. Wudawkow hromadźe bě 83 tl. 19 ſl. 5 np., tak zo je zbytk 61 tl. 25
ſl. Skóncžnje wupraji knjez pſchedſyda žadoſcź, zo by ſo mjez woſadnymi
dźělbracźo na tutym towaŕſtwje nic jeno dale wobkhowało, ale tež
pſchiſporjało. Po tutej rycži a rozprawje ſcźěhowaſche rjemjeſny ſpěw,
we kotrymž ſo khwalba wſchelakich rjemjeſłow ſpěwaſche, mjez tym zo tute
rjemjeſła dźěłachu. Spěw a dźěło wubudźeſche bjez pſchihladowarjemi
wulku wjeſołoſcź. — Po krótkej pſcheſtawcy bu wot 11 ſobuſtawow
towaŕſtwa žortna hra „Lord Macdonald“ pſchedſtajena, a zaſłuža cźile
młodźencojo wěſcźe khwalbu, zo ſu cyłu wěc tak derje dokonjeli a k
ſpokojnoſcźi poſłucharjow wuwjedli. Na to buchu tſi reje rejwane. W 10.
zapocža ſo hoſcźina, na kotrejž ſo 152 woſobow wobdźěli a pſchi kotrejž
buchu „ſławy“ na wjedźicźerjow, podpjerarjow, pſchecźelow a ſobuſtawy
rjemjeſniſkoho towaŕſtwa wunjeſene. Po hoſcźinje wjeſeleſche ſo młody
lud dale z rejemi, mjez tym zo druzy ſo we pſchecźelnym rozrycžowauju
zabawjachu. Njech <pb n="175"/>dha tute towaŕſtwo wobſteji, traje,
roſcźe, pſchiběra a kcźěje! Sława pocžeſtnomu rjemjeſłu! ♣D.♠

Z Budyſchina. Hako pſchiſpomnjenjo k pſchedſtajacomu mamy hiſchcźe
wozjewicź, zo běſche tež njedźelu 15. novembra ſwjedźeṅſki a wjeſoły
dźeń za naſche towaŕſtwo, hdyž k. dwórſki prědaŕ Wahl z Dreždźan prěni
krócź we ſwojim njedawno dóſtatym zaſtojnſtwje hako centralny präſes k
nam pſchińdźe. Hižom na dwórniſchcźu powitachu joho naſch präſes a
někotſi tudomni miſchtrojo a towaŕſchojo. Wjecžor wokoło 1/2 8 pſchińdźe
cžeſcźeny hóſcź do naſcheje zhromadneje ſale a towarſtwu pſchedſtajeny
rycžeſche k nam tak pſchecźelne a wot dołhoho nazhonjenja ſwědcžace
ſłowa, zo ſměmy ſo ze wſchěm prawom z joho wopyta trajacoho wužitka
nadźijecź. Po dlěſchim pſchebywanju we naſchej ſrjedźiznje, po
rozmołwjenju z tym a druhim a po wudźělenju wſchelakich radow wopuſchcźi
nas nazajtra zaſy knjez centralny präſes z wurazom ſwojeje ſpokojnoſcźe
pſchecźiwo naſchim prócowanjam. ♣H.♠

Z Budyſchina. Wſchelake nowiny a cžaſopiſy ſu naſch wurjadny wopor za
bamža ze wſchej cžeſcźu a khwalbu wopominali. Jenož w dwojich
dreždźanſkich je jedyn ſchcźuwaŕ ſwój hněw na nas wukinył. My móhli jomu
na kóžde ſłowo wobſchěrnje wotmołwicź, hdy bychmy to za wužitne
dźerželi. Jenož to jomu prajimy, zo ſmy hako katholſcy „za dobry ſkutk“
hromadźili a wo wuwjedźenju toho ſamoho ſo rozrycžowali; zo wón hako
lutherſki abo k najmjeńſchomu z lutherſkoho ſtejiſchcźa hinak ſudźi, za
to my njemóžemy. Wobžarujemy, zo je wón liberalny (ſwobodnomyſlny) —
jenož ſam za ſo! Cyle ſměſchne je, zo nam wón radu dawa, „zo bychmy te
pjenjezy radſcho naſchim ſchulſkim wucžerjam dali, kiž maja bjez toho
jara mału zdu“. Schkoda, knježe ſchcźuwarjo, zo ſcźe ſo podarmo tak na
nas rozſypali a ze ſwojej radu pozdźe pſchiſchli! Mamy nadźiju, zo
budźecźe druhi krócź kedźbniſchi a pſchiſtojniſchi.

Z Budyſchina. Naſch k. Róla wotjědźe pſchichodny tydźeń hako druhi
kapłan do Oſtrica na měſto k. Kupki, kotryž za kapłana do Königshaina
pſchińdźe. Kapłan k. Heidrich z Königshaina budźe nětk prěni kapłan w
Oſtricu.

Z Reichenawa. Dźeṅ 8. novembra bu rjana katholſka cyrkej wot naſchoho
hnadnoho k. biſkopa poſwjecźena. Wobſchěrne wopiſanjo cyrkwje a jeje
ſwjecźenja damy w pſchichodnym cžiſle, dokelž dźens měſta nimamy.
Pſchipódla ſpomnimy, zo budźe 6. decembra nowa cyrkej w Pirnje
poſwjecźena.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Pruſke wójſko ma nětko 1 pólnoho biſkopa, a 31 wojeŕſkich
duchownych, a to 2 duchownej we gardekorps, 2 we ♣I.♠ armeekorpſu, 1 we
♣II.,♠ 1 we ♣IV.,♠ 3 we ♣V.,♠ 4 we ♣VI.,♠ 3 we ♣VII.,♠ 7 we ♣VIII.,♠ 4
we ♣IX.,♠ 2 we ♣X.,♠ 2 duchownej we ♣XI.♠ armeekorpſu. We ♣III.♠
armeekorpſu nimaja žanoho katholſkoho duchownoho. Wot hapryla 1865 hacž
do oktobra 1868 je ſo pod pólnym probſtom ♣Dr.♠ Kochom 7 wojeŕſkich
farow (we Altona, Hannover, Celle, Kaſſel, Frankfurt nad Majnom,
Saarlouis a Weſel) a 6 wojeŕſkich kapłanſtwow (we Schleswig, Koblenc,
Trier, Schweidnic, Graudenc a Glogau) załožiło a bórzy <pb
n="176"/>budz̓e tež we Schcźecźinje wojeŕſka fara załožena. Tu cžeſcź
dyrbimy pruſkomu knježeŕſtwu dacź, zo ſo wone za duchowne potrěbnoſcźe
ſwojich katholſkich wojakow nic jeno we cžaſu wójny, ale tež we měrje
ſtara. Tele zaſtaranjo z wojeŕſkimi duchownymi je wěſcźe tež k tomu
pomhało, zo ſu n. pſch. we poſlenjej wójnje pruſcy katholſcy wojacy
ſkoro wſchudźom hako dobri katholikojo khwalbu doſtali. Wěſcźe by
hłubſchoho pſchepytanja hódne było, kak wjele katholikow je we naſchim
ſakſkim wójſku (♣XII.♠ armeekorps), a kak wjele z nich we tajkich
měſtach ſteja, hdźež njejſu ani ſtajne, ani miſſionſke katholſke bože
ſłužby. ♣H. D.♠

Schpaniſka. Pſchi wſchim revolucionſkim duchu, kotryž tudy woſebje
„ſwobodni murjerjo“ zdźeržuja, je tola katholſke wěrywuznacźo
něhdźežkuli zjawniſche dyžli w druhich krajach. Tak piſa
♣Correspondencia♠ tónle podawk. Hdyž 7. oktobra dobrowólnicy narodneje
gardy (kiž tehdom hižo k revoluciji bě pſchiſtupiła) w Madridźe po haſy
Belvedere cźehnjechu, dźěſche runje duchowny z najſwjecźiſchim
ſakramentom k jenomu khoromu. Bórzy, a hiſchcźe prjedy hacž bě k tomu
rozkaz daty, zaſtachu wojacy a po präſentirowanju padźechu na kolena
pſched Božim ſynom.

Algirſka. Arcbiſkop Lavigerie je wot bamža dowolnoſcź doſtał, zo móže w
puſcźinje Sahara japoſchtołſki vikariat załožicź. Wón chce woſebity
ſeminar k pſchihotowanju miſſionarow zrjadowacź. Tamniſche ludy ſu
muhamedanſkeje wěry kaž wobydlerjo Algirſkeje, hdźež budźe nětko tež
cyrkej pſchibjeracź, dokelž je khěžor Napoleon wſchudźom miſſionſke
ſtacije pſchizwolił.

Połnócna Amerika. Biſkop Demers je ſo do Van=Couver=Islanda wrócźił a
hižo dźěl ſwojeje diöceſy Puget=Sund wopytał. W Tuhomiſchu bjez
Indianami prajeſche wón na ſ. Marije donjebjeswzacźa, zo budźe popołdnju
wopor za bamža ſkładowany. A hlej! zhromadźi ſo 67 dollarow w złotych.
Jedyn z wjedźicźerjow wupraji biſkopej luboſcź Indianow k bamžej. Knježe
ſchcźuwarjo, wozjewcźe to we waſchich nowinach a wuſypajcźe ſwój hněw na
katholſkich! Dawajcźe jim ſwoju radu abo wudźěłajcźe hanjacu pěſnicžku!

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1868: tk. 270. Jan Cžórlich ze Zdźerje; 271. Hana
Rjencžowa ze Zdżerje; 272. Jakub Kanig z Brjemjenja; 273. młynk Michał
Kummer z Łazka; 274. Madlena Rjehorjowa z Konjec; 275. rězbaŕ Jan
Pětſchka z Budyſchina.

Na l. 1867 zapłacźi: 331. Madlena Rjehorjowa z Konjec.

Zemrjety ſobuſtaw: kubleṙka Hana Wicźazowa z Ralbic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Jan Pawoł, ſ. korcžmarja Mikławſcha Schuſtera z
Bělcžec. — Zemrjeta: Marija Haṅža, dź. kóžnika J. Franca Trulleja z
Budyſchina, 3 měſ. 3 n.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 23. 5. decembra 1868. Lětnik 6.♠

Zaſłužby bamžow.

(Pokracžowanjo.)

5) Bamžowje ſtaraja ſo wo ſwobodnu wólbu bamža. Cyrkej wukonja
najnadobniſche dźěło, prócuje ſo wo wumoženjo duſchow. Zo by ſo tele
jeje dźěło radźiło, dyrbi wona ſwobodna bycź we ſwojich ſkutkach, w
ſwojim zaſtojnſtwje, woſebje pak we ſwojej najwyſchſchej hłowje.
Njeje=li hłowa ſwobodna, njeje tež cźěło ſwobodne. Swobodna wólba
(wuzwolenjo) bamža ma potajkim njeſměrnu wažnoſcź za cyłu cyrkej. A
tohodla ſu ſo romſcy bamžowje wo nju pſchecy tak mȯcnje ſtarali. Jich
prócowanjo je ſo woprawdźe tež radźiło, pſchi wólbach zahubnomu
ſobuſkutkowanju ze ſtrony ſwětnych mócnarjow zadźewacź a mucźenja
ſebicžnych a hordych ſwójbow a lecženja dwórſkich pſchecźelow
njeſchkódne ſcžinicź. Hižo Symmach a Jan ♣XX.♠ wobaraſchtaj ſwobodu
wuzwolacoho duchownſtwa pſchecźiwo pſchepſchimkam (Uebergriffe) romſkoho
ludu; Rjehoŕ ♣VII.♠ ju raznje zakitowaſche pſchecźiwo khěžorej
Hendrichej ♣IV.;♠ Rjehoŕ ♣X.♠ poſtaji rjad, po kotrymž maja ſo
kardinalowje pſchi wólbje dźeržecź. Wot Měrcźina ♣V.♠ hacž do Piusa
♣IX.♠ je ſo wuzwolenjo po tymle rjedźe ſtało. Hdyž pomyſlimy, zo ſu w
prjedawſchich cžaſach ſwětni knježerjo druhdy ſebi zwažili,
pſchecźiwo=bamžow wuzwolicź pódla bamža wot cyrkwje porjadnje
wuzwolenoho a pſchipóznatoho; dha widźimy wulku zaſłužbu bamžow we tym,
zo ſu ſwobodnu wólbu cyrkwi zawěſcźili. Nětko nimaja katholſke
knježeŕſtwa žaneje mocy na wólbu, khiba zo móže Rakuſka, Francózſka a
Schpaniſka ſwoje pſchecźa wuprajicź, zo by ſo wěſta woſoba (parſchona)
za bamža njewuzwoliła. To pak dyrbi ſo pſched wólbu ſtacź, a płacźi
jenož jedyn krȯcź w tym ſamym wuzwolenju. Z tymle poſtajenjom móža ſo
pſchecźa katholſkich wjeŕchow ſpokojicź; tola wólba wukonja ſo do cyła
ſwobodnje wot cyrkwje.

6) Bamžowje kedźbuja nad ſwobodnej wólbu biſkopow. Zawěrno wjele <pb
n="178"/>zaleži cyłej cyrkwi na wuzwolenju biſkopow. Biſkopja ſu
wyſchſchi paſtyrjo, zarjadowarjo a wjedźicźerjo cyrkwje: wuzwola-li ſo
doſtojni, je derje za cyrkej — hewak pak běda! Zo by ſo pſchi wuzwolenju
biſkopow zadźewało ſamowólnoſcźi a ſwjatokupſtwje, ſu bamžowje wo tym
nadrobne poſtajenja wudali. Kak ſtaroſcźiwje a raznje ſu ſo prócowali wo
ſwobodu duchownſtwa, dopokazuje dołhe a krute wojowanjo wo inveſtituru w
ſrjedźnym wobcžaſu. W tymle wojowanju wojowaſche bamžowſtwo ze ſwětnej
mocu, zo bychu biſkopja a abtowje hako zaſtojnicy cyrkwje wot cyrkwje
tež ſo wuzwoleli, a biſkopſki kij a pjerſchcźeń, tejle znamjeni
biſkopſkeje doſtojnoſcźe, wot njeje doſtawali, a potom hakle tež hako
tehdomniſchi ſwětni wjeŕchowje wuznamjenjeni byli ze ſceptarjom wot
khěžorow, kotſiž ſebi prjedy zwažichu, ſami ze ſwojeje mocy jim kaž
ſceptaŕ kak tež biſkopſki kij wudźělecź. Hdyž pomyſlimy, ſchto je ſo
tehdom nacžiniło kſchiwdow a njeprawa pod zakitom khěžorſkoho lejnſtwa;
hdyž pomyſlimy, kak huſto ſwětni knježerjo wot ſwojich wuzwolenych
njedowolene a pohȯrſchne wěcy žadachu; hdyž pomyſlimy, kak lohko
móžeſche ſo pſchi tym njedorozymjenjo ſtacź, zo tež wyſchopaſtyŕſka móc
wukhadźa ze ſwětneje mocy: póznajemy zawěſcźe jaſnje prawo bamžow, zo ſo
tak krucźe pſchecźiwjachu tejle biſkopſkej inveſtiturje. Tohodla khwala
Rjehorja ♣VII.♠, tohole ſtatnoho zakitarja cyrkwinſkeje ſwobody, tež
njeſtroniſcy proteſtantſcy ſtawiznarjo.

Kalixt ♣II.♠ hakle ſkóncži tele wojowanjo dobycźeŕſcy, ale tež
pozdźiſche ſwětne knježeŕſtwa njepſcheſtachu ſo měſchecź do
wobſadźowanja biſkopſtwow, hacžrunje ſu naſchi biſkopja hižo dawno prawa
krajnych wjeŕchow zhubili. Tohodla ſtarachu ſo w nowiſchim cžaſu Pius
♣VII.♠, Leo ♣XII.♠, Rjehoŕ ♣XVI.♠ a Pius ♣IX.♠ najbóle wo wobkhowanjo
ſwobodneje wȯlby biſkopow, abo znajmjeṅſcha wo to, zo bychu pſchez
konkordaty mjezy tamnoho ſobuſkutkowanja krucźe poſtajili, kotrež ſwětni
wjeŕchowje pſchi wȯlbje biſkopow wukonjeja; tola wobtwjerdźenjo
wſchitkich za biſkopow pomjenowanych je wſchndźom japoſchtołſkomu ſtołej
zawoſtajene.

7) Bamžowje wojuja za njewotwiſne wjedźenjo cyrkwje. Wótre běſche to
wojowanjo a njeje dotal pſcheſtało, kotrež ſu bamžowje wjedli wo
ſwobodne wobkhadźenjo biſkopow z wěriwymi, a wo ſwobodne ſkutkowanjo we
cyrkwiuſkich naležnoſcźach. Hdyž w prěnich lětſtotkach kſcheſcźanſtwa
pohanſcy khěžorowje z mjecžom a wohnjom kſcheſcźanow wuhubicź ſpytowachu
a kóžde zhromadźenjo kſcheſcźanow ze ſmjercźu khoſtachu: tehdom
zhromadźowachu bamžowje wěrjacy lud w katakombach (podzentſkich
khȯdbach), tam jich tróſchtowachu, poſylnjachu a hajachu ſwobodu cyrkwje
z martraŕſkej ſmjercźu. Tſicycźo prěni bamžowje wot ſ. Pětra hacž do
Marcella ſu wſchitcy wudebjeni z martraŕſkej krónu. Hdyž pozdźiſcho
khěžorowje pſchiwzachu kſcheſcźanſku wěru a tola druhdy cyrkej
podcźiſchowacź pocžachu, pozběhowachu bamžowje ſwój wažny hłós
pſchecźiwo nim.

Bamž Gelaſius rycži takle khěžorej Anaſtaſiej: „Dwoja moc knježi na
tymle ſwěcźe, ſwjata mȯc cyrkwje a kralowſka mȯc wjeŕchow. Ty, mȯj ſyno,
ſy prěni z luda, ale we duchownych wěcach ſy poddaty cyrkwinym
wjedźicźerjam, duž njepſchinuzuj jim twoju wolu.“ Tež w nowiſchich
cžaſach njepopſchejeſche a njepopſcheje ſo cyrkwi we wjele krajach
ſwoboda. Tu ſo biſkopam zakazowaſche, bjez ſwětneje dowolnoſcźe z bamžom
wobkhadźccź a ſebi dopiſowacź, bamžowe porucžnoſcźe wozje<pb
n="179"/>wjecż abo ſwojim diöceſam paſtyŕſke liſty wudawacź. Druhdźe
doſpě hordoſcź ſwětnych knježeṙſtwow tak daloko, zo ſo tež do
cyrkwinſkich ceremonijow měſchachu, hdyž porucžachu (kaž khěžor Józef
♣II.♠), kak wjele Božich mſchow ma bycź a kak wjele ſwěcžkow pſchi nich
ſo ſwěcźicź, kak dołho ma ſo prědowacź a hdy proceſſiony khodźicź.

Tola tež w tym hajachu bamžowje ſwobodu cyrkwje. Pius ♣VI.♠ poda ſo ſam
na pucź do Wina, zo by Józefa ♣II.♠ wotwobrocźił wot podcźiſchcźowanja
cyrkwje. Pius ♣VII.♠ ſtaji ſo bjez bojoſcźe khěžorej Napoleonej ♣I.♠
napſchecźiwo a hdyž bě zajaty, zakitaſche hiſchcźe dobycźeŕſcy ſwobodu
cyrkwje pſchecźiwo joho pſchepſchimkam. Leo ♣XII.♠ a Rjehoŕ ♣XVI.♠
pytaſchtaj zaſy pſchez konkordaty ſwobodnoſcź cyrkwje zawěſcźicź, a z
wažnoſcźu zakituje ju dotal Pius ♣IX.♠ nic jeno w Italſkej, ale tež w
Ruſowſkej a druhdźe. Tomule prȯcowanju bamžow mamy ſo potajkim
dźakowacź, zo naſcha ſwjata katholſka cyrkej njebu jenož ſłužownica
ſwětnych knježeŕſtwow, kajkež ſu grichiſka, anglikanſka a druhe
proteſtantſke.

8) Bamžowje wobaraja cyrkwinſke wobſcdźenſtwo. Zo by cyrkej ſwoje wyſoke
zaſtojnſtwo dopjelnicź mohła, trjeba wona ſwjatnicy a wobſedźenſtwa k
Božej ſłužbje, k zežiwjenju ſwojich ſłužownikow, k podpjeranju
nabožniſkich a dobrocžinjeŕſkich wuſtawow atd. Nabožna myſl a woporna
luboſcź wěriwych je wot dawnych cžaſow cyrkej ze wſchelakimi kubłami
zaſtarała. Ale tele wobſedźenſtwo je tu a tam nahramnoſcź a zawiſcź
ſwěta wubudźiło, a hdźež je złȯſcź prawo poduſyła, tam je cžaſto ſwětna
mȯc ſwjatorubjeṅſku ruku wupſcheſtrjeła na wobſedźenſtwo cyrkwje.
Tohodla ſu bamžowje tak mócnje zakitali duchowne fundacije; tohodla
hrožachu woni z klatwu (exkommunikaciu) ſwjatorubježnikam, kotſiž
rubjachu a pſchimachu wobſedźenſtwo cyrkwjow a klóſchtrow. Tež w
nowiſchim cžaſu wobarachu bamžowje wobſedźenſtwo cyrkwje a joho
zarjadowanjo, kaž Pius ♣VI.♠ w Rakuſkej, Pius ♣VII.♠ we Francózſkej,
Rjehoŕ ♣XVI.♠ we Schpaniſkej, Němſkej a Schwajcaŕſkej; a Pius ♣IX.♠ w
Italſkej, Ruſowſkej, Pólſkej, Mexiku a Rakuſkej.

Bamžowy kraj, romſki cyrkwinſki ſtat, pak je woſebje wažny za ſwobodu
cyrkwje, za cyłe kſcheſcźanſtwo. Zo by bamž woprawdźe ſwobodny był a
njewotwiſnje wjeſcź mohł cyłu cyrkej, trjeba wȯn nětko nuznje ſwětue
knježſtwo, zo njeby poddan žanoho knježicźcrja był, ale zo by ſam hako
kujez žiwy był we ſwojim ſamſnym kraju. Zo by bamž boži zakoń a cyrkwine
prawo tež pſchecźiwo ſwětnym wjeŕcham a knježeŕſtwam zakitacź mohł,
njeſmě wȯn jenicžcy z jich hnady žiwy bycź. „Bamž trjeba nuznje hłowne
měſto, hdźež by ſo nikoho njebojał,“ praji Jan Müller, a Napoleon ♣I.♠
wuznawa ſam: „By dha ſo wažnoſcź bamža powſchitkownje pſchipóznawała,
hdy by poddan jeneje ze ſwětnych mocow był? Zo bamž njeje w Parizu, to
je derje. Zo ani w Madridźe ani we Winje njeſydli, za to pſchipȯznawamy
joho duchowne doſtojnſtwo. Za wſchitkich je to derje, zo njebydli ani
pola nas, ani pola naſchich njepſchecźelow, ale w ſtarym Romje. To ſu
lětſtotki dokonjałe a ſu to derje ſcžiniłe; lěpſche zrjadowanjo za
wjedźenjo duſchow njehodźi ſo wumyſlicź, dyžli bamžowſtwo.“

Tohodla je ſo Boža prědkwidźiwoſcź wo to poſtarała, zo bychu bamžowje
woſebity kraj doſtali. Hižo Konſtantin wobdari cyrlej bohacźe; Pipin,
kral Fran<pb n="180"/>kow, pak dari bamžej romſku krajinu z 22 měſtami;
Karl Wulki powjetſchi tȯnle dar, kaž tež Ludwik Pobožny a pozdźiſcho
woſebje toſkanſka hrabina Mathilda.

Tola tež po tymle „herbſtwje ſwjatoho Pětra“ ſo wjacykrócź nahramnej
rucy wupſcheſtrjeſchtej. Khěžorowje Hendrich ♣IV.♠, Bjedrich ♣I.♠,
Bjedrich ♣II.♠, Napoleon ♣I.♠ bjerjechu hižo wobſedźenſtwo cyrkwje.
Bamžowje pak hajachu zmužicźe ſwoje prawo a wobkhowachu zbožownje kraj
ſwjatoho Stoła. W nowiſchiſch cžaſach wjedźeſche Rjehoŕ ♣XVI.♠ w lěcźe
1832 a Pius ♣IX.♠ w lěcźe 1849 ſwój kraj wobkhowacź tež pſchecźiwo
ſpjeranju ſwojich poddanow, kotſiž běchu wot zběžkarjow a wot
njepſchecźelow wěry a dobroho porjada zeſchcźuwani.

A hdyž je w naſchim cžaſu italſke knježeṙſtwo, ze zběžkarjemi
zjenocźene, ſebi zwažiło, wjetſchi dźěl bamžowoho kraja wottorhnycź, a
hdyž nimale wſchitke knježeŕſtwa, kotrež ſo dotal kſcheſcźanſke mjenuja,
z mjelcžom na tule njeprawdu a tele ſwjatorubjenſtwo pohladowachu: tu
njepſcheſta Pius ♣IX.♠ za ſwoje prawo a za ſprawnoſcź rycžecź,
njepſcheſta žadacź wo zaſywrócźenjo wottorhnjenych krajow; a do
dźenſniſchoho dnja haji wón ſtajnje mały zbytk ſwojoho kraja, podpjerany
jenož pſchez jenicžku kſcheſcźanſku móc. Jara pak podpjera ſwjatoho
wótca modlitwa cyrkwje, a wěra a lnboſcź joho dźěcźi, kotrež z kubłom a
z krewju zakituja joho prawo.

(Pſchichodnje ſkóncženjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z nakładom naſchoho towaŕſtwa je dźenſa „Katholſka
protyka“ wuſchła a pſchedawa ſo za tſi nowe ſlěborny. Za kóždolětny
pſchinoſchk njehodźi ſo wona ſobuſtawam rozdźělicź, dokelž tón doſaha
lědom na wudacźo Póſła a jedyn zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych,“ hacžrunje
ſo pola nas wſchitko darmo piſa. Duž pſchejemy, zo bychu knježa duchowni
a knježa wucžerjo, kaž tež ſobuſtawy towaṙſtwa katholſkich ludźi na tule
protyku kedźbnych ſcžinili a tak naſchomu towaŕſtwu ſłužbu luboſcźe
wopokazali a je pſched pjenježnej ſchkodu zwarnowali. A pſchi tym
zaſłuži katholſka protyka ſama na ſebi dobre porucženjo. Z tej, kotraž
bu wloni wudata a wot jenoho nětko hižom zemrjetoho ſpiſana, ma wona
jenož mjeno jenajke; wona je wjetſcha, jeje rjad a wopſchijecźo je cyle
hinajſche, kaž tež ſpiſowaŕ derje wuſtojny. W protycžnym dźělu ſu pola
ſwjedźenjow a ſwjatych ſtrony mjenowane, na kotrychž ſo w ſpiſu
„Žiwjenja Swjatych“ wo nich daliſche powjeda. Njebjeſke znamjenja tón
krȯcź njepobrachuja, wjedro je wobſchěrniſcho wěſchcźene, a hermankow je
tam wjacy dyžli wloni. Woſebite ſpomnjenjo zaſłuži tam „cyrkwinſka
protyka ſerbſkich woſadow,“ hdźež ſu wſchě pobožnoſcźe a Bože ſłužby
pomjenowane, kajke a w kotrym cžaſu ſo we kóždej naſchich woſadow we
farſkich a klóſchtyrſkich cyrkwjach a we khapałkach dźerža. Zeſtajenjo
tohole dźěla je wjele napraſchowanja a prócy žadało! Na to ſcźěhuja tele
pſchehlady: Cžas božich ſłužbow we ſerbſkich a němſkich woſadach Łužicy
a herbſkich ſakſkich krajow; Wjeŕchojo europiſkich krajow; Zapiſk
duchownych łužiſkeje a dreždźanſkeje diöceſy; Zapiſk wucžerjow wobeju
diöceſow. Nětko pſchiṅdźe zabawny (unterhaltend) dźěl. W tym ſteji
najprjedy rjane dlěſche powjedancžko „Drjewjany kſchiž,“ w kotrymž ſo
ſpodźiwne <pb n="181"/>wjedżenja Bože w žiwjenju khudeje holcžki
wopiſuja. Jedyn druhi jara zajimawy a hiſtoriſcy woprawdźity podawk ma
wucžbu: „Njepſchehrěſch ſo na tym, ſchtož je Bohu ſwjecźene“ w ſwojim
napiſmje a w ſwojim wopſchijecźu. Tež „Jedyn krócź je tola junu“ je
wobkedźbowanja hȯdne. Někotromužkuli budźa wužitne a lube hoſpodaŕſke
naſtawki: Z kołcža; Pomhajcźe łukam; Sněcź w pſcheṅcy. Druhim zaſy
wjeſelo pſchihotuja žortne kuſy pod napiſmami: Tſjo khrobli nawoženjo;
Motycžkec Jurij je kmȯtr; Piwalcy ſu tež jara ſtrowe atd. atd.

Z Budyſchina. Wcžera je telegramm ſem pſchiſchoł, zo je hnadny k. biſkop
w Dreždźanach ſkhorjeł a zo je tohodla poſwjecźenjo cyrkwje w Pirnje
wotſtorcžicź dyrbjał.

Z Reichenawa. W tutej wulkej wſy, dobrej dwě hodźinje wot Žitawy nimale
k połnocy ležacej, je ſo katholſkim kraſny Boži dom wotewrił a k nim tež
wobſtajny duchowny pſchiſchoł. Poſleni katholſki faraŕ běſche tam Pětr
Hammer był wot 1538 do l. 1565, w kotrymž dyrbjeſche ſwoju ſłužbu
złožicź. W nowiſchim cžaſu běchu w jenej jſtwě tamniſchoho
klóſchtyrſkoho kubła zaſy miſſionſke Bože ſłužby, pſchez kapłana ze
Seitendorfa wobſtarane, a tež katholſka ſchula, kotraž bu w decembru
1850 załožena. Dokelž katholſcy wobydlerjo we wokolnoſcźi pſchiběrachu
(je jich 6—700), wotmyſli ſebi wulkeje cžeſcźe doſtojny knježniſki
klȯſchtyr Marijny Doł, jim woſebity rjany Boži dom na ſwojich
ležownoſcźach na raniſchim kȯncu wſy natwaricź, kotrohož zakładny kamjeṅ
bu 17. ſeptembra 1863 połoženy. Twarba bu w gothiſkim ſtylu wuwjedźena
po planach k. profeſſora Schramma ze Žitawy a je wokoło 60,000 toleri
płacźiła. Wona ma formu kſchiža; dołhoſcź łódźe je 43 łochcźi, k cžomuž
ma ſo hiſchcźe dołhoſcź presbyteria wot kehelkow 15½ pſchilicžicź.
Nutskowna ſchěrokoſcź je 24 łochcźi a wyſokoſcź 26. Hwězdny wjelb (kaž w
kulowſkej cyrkwi) wotpocžuje na 8 ſchwižnych ſtołpach, kiž maja jenož
łochcź w pſcheměrje. Dźeſacź woknow we łódźi a tež te w presbyteriu
(wokoło wołtarja) ſu z barbjenych ſchklencow wuſtojnje zeſtajane. Cyrkej
ma tſi wołtarje; na hłownym je „ſwjata Marija njewoblakowanje podjata“ z
dwěmaj jandźelomaj, na jenym z pobocžneju „Jězus kſchiž njeſo“ a na
druhim ſ. Józef wotznamjenjeny. Klětka a ſpowjedny ſtoł ſtaj wot
tyſcherja Wilhelma z Budyſchina wurězanej. Piſchcźele njejſu hiſchcźe
hotowe. Podłoha je z kamjenjemi wuſadźana a ławki ſu tež rjane ſchěroke.
Tórm je 103 łochcźi wyſoki a 11 łochcźi ſchěroki a cyle maſſivny; ſkhȯd
pſchi muri ſo wijacy je kamjeṅtny ze železnym wobłoženjom a kózły za
zwony ſu tež železne. Zwony ſu ſchtyri, w hromadźe 4658 puntow cźežke, a
melodiſcy (♣E, Fis, Gis, A♠) zhłoſowane. Nad portalom cyrkwje (hłownymi
durjemi) je ſwjecźo ſ. knježny Marije. W nutskownym ſu tež hiſchcźe
ſtacijony ſpomnjenja hódne. Tónle kraſny Boži dom bu 8. novembra po
cyrkwinſkim rjedźe wot biſkopa ſwjecźeny. Hdyž běſche ſo k. biſkop w
dotalnej khapali cyrkwinſcy zhotował, dźěſche wokoło ½9 pod aſſiſtencu
17 duchownych z Łužicy a ſuſodnych Cžech k nowej cyrkwi, a dokonja te
modlitwy, kiž ſu pſched cyrkwju a pſchi tſikrȯcźnym wobkhadźe porucžene.
Potom pocžachu ſo dołhe modlitwy a ſwjecźenja w znutskownym, pſchi
kotrychž lud hiſchcźe pódla njeběſche. Po dokoncženju tych ſamych
dźěſche duchownſtwo po reliquije za wołtaŕ do dotalneje khapalneje jſtwy
a nětko pſchizamkny ſo lud w proceſſii a <pb n="182"/>dźěſche ſobu do
cyrkwje. Nětk ſcźěhowaſche poſwjecźenjo 12 japoſchtołſkich kſchižow a
hłownoho wołtarja. Hdyž bě to ſkoro dokonjane, pſchicźežechu
pſcheproſcheni hoſcźo, wjedźeni wot tamniſchich tſělcow, ſpěwaŕſkoho
towaŕſtwa a wojeŕſkeju zjenocźenſtwow. Za najwoſobniſchich běchu někotre
ławki w cyrkwi prózne woſtajene. Wokoło ¾12 ſtupi hnadny k. biſkop na
klětku, zo by tam prěni krócź prědował. W zawodźe dźakowaſche ſo wón
darniwomu klȯſchtrej Marijnomu Dołej (wón pſchiruna jȯn pſchi tym rjenje
z Mariju Madlenu, kotraž je Jězuſa z drohej žałbu žałbowała), wſchěm
twarcam, nowej katholſkej woſadźe, kotraž je drohi kheluch dariła, a tež
ſuſodnej lutherſkej, kotraž je cžaſnik za tȯrm kupiła. Prědowanjo ſamo
bě na ſłowa złožene: „Dźenſa je ſo tomu domej zbȯžnoſcź ſtała“ a
pokazowaſche, kak je Jězus ſem pſchiſchoł 1) ze ſwojej wěrnoſcźu, 2) ze
ſwojej hnadu a 3) ze ſwojej pſchitomnoſcźu w najſwjecźiſchim
ſakramencźe. W kóždym dźěle buchu na to pokazowace ceremonije
wopomnjene. Po prědowanju wozjewi k. biſkop zhromadźenym katholikam a
tež lutherſkim hoſcźom, zo je z najwyſchſchej dowolnoſcźu w Reichenawje
woſebita woſada załožena a do njej katholikowje z lutherſkeju woſadow
Reichenau a Reibersdorf zapokazani. Tež pſchedſtaji wȯn woſadźe nowoho
fararja k. P. Reime, dotalnoho kapłana w Oſtricu. Hdyž běſche tȯn wot
kehelkow woſadu poſtrowił, zapocža ſo Boža mſcha, pſchi kotrejž wokolni
kk. wucžerjo z druhimi hudźbnikami (bjez piſchcźelow) rjanu hudźbu
wuwjedźechu. Pſchi hłownych wotdźělenjach Božeje mſchě tſělachu tſělcojo
pſched cyrkwju. Wokoło 2 hodź. bu ♣Te Deum♠ ſpěwane a tak ſwjatocžnoſcź
w cyrkwi ſkȯncžena. Wokoło 3. hodź. zapocža ſo potom hoſcźina, kotruž bě
klóſchtyr pſchihotowacź dał a na kotrnž bě 82 woſobow pſcheproſchenych.
Wſchelake ſławy buchu wunjeſene, wot k. probſta, k. biſkopa, k.
Haberkorna ze Žitawy, k. amtmana z Reichenawa, k. fararja Tobiasa tam,
k. prof. Schramma, k. kantora Hoffmanna atd. To bě kraſny dźeṅ za
Reichenaw a za katholſlu cyrkej we Łužicy! Bohu budź cžeſcź a khwalba za
njȯn! Mjeno klȯſchtra Marijnoho Doła je z tym zapiſane ze złotymi
piſmikami do łužiſkich cyrkwinych ſtawiznow a mjena tych ſtawow tohole
klȯſchtra, kiž ſu twarjenjo cyrkwje wobzamkuyli a wuwjeſcź dali, ſteja w
knihach žiwjenja!

Z drcždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Do Józefininoho wuſtawa je hiſchcźe druhi duchowny, k. J.
Hillebrandt z Paderborna hako inſpektor pſchiſchoł.

Z Dreždźan. Francȯzſki miſſionaŕ ♣P.♠ Felix Henry je 1. njedźelu adventa
z wjecžora ſwoje prěnje francózſke prědowanjo we dwȯrſkej cyrkwi
dźeržał. Dokelž bě tule njedźelu tež ſerbſke prědowanjo naſchoho k.
fararja Kucźanka, je ſo na tej ſamej klětcy tónle dźeṅ we tſjoch rycžach
Bože ſłowo prědowało.

Z Lipſka. Dźeṅ 15. novembra běſche tudy wulki koncert k lěpſchomu
towaŕſtwa ſ. Vincenca k podpjeranju khudych. — Tudomne žónſke towaŕſtwo
k podpjeranju khudych holcžkow mějeſche wob lěto 260 toleri dokhodow a
256 tol. wudawkow.

<pb n="183"/>

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Hródka. Njedźelu 8. novembra je tu ſtajny duchowny w jenej k tomu
wotnajatej jſtwě prěnje katholſke Bože ſłužby dźeržał. Cyrkwinſke wěcy
za tule khapałku ſu zwjetſcha darjene, a z dźěla tež požcžene. Woſebje
ſu z Neiſſe wſchelake dary pſchiſchłe. Bóh žohnuj tule nowu katholſku
ſtaciju!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Póznańſka. Arcbiſkop hrabja Ledochowſki je ſtary rozpadany klȯſchtyr
dominikanarjow we Wronkach zaſy za tȯnle rjad kupił. Cyrkej je hižo
znowa wuporjedźana; klȯſchtyr hakle ſo zaſy twari.

Italſka. Biſkop w Reggio, k. Macchi, běſche pſched někotrym cžaſom w
Correggio na viſitaciji. Wȯn bu tam wot njeměrnikow wſchelako hanjeny a
w nocy bu bomba do joho ſparneje komorki cźiſnjena, tola joho ſamoho
njewobſchkodźi. Derjezmyſleny dźěl wobydleŕſtwa tajke podawki jara
wobžarowaſche a wupraji biſkopej nazajtra ſwoju najwěrniſchu
ſobuželnoſcź. Nas tale njeměrna powjeſcź tež cźim bóle zrudźi, dokelž
ſmy wloni z tymle tehdom nowowobkrucźenym k. biſkopom wot Mailanda hacž
do Reggio w tym ſamym kupeju jěli a widźeli, kak joho tehdom ſyła ludu
na dwȯrniſchcźu ſwjatocžnje witaſche. Hoſanna a „kſchižuj joho!“ je
woſebje w Italſkej huſto jene druhemu blizko.

Z Roma. Wóndanjo ſu dweju mužow, prjedawſcheju garibaldiſkeju officirow,
k ſmjercźi wotprawili, dokelž běſchtaj wonaj najbóle wina pſchi
roztſělenju kaſerny Serriſtori, něhdźe 6 minutow wot vatikana. Italſcy
jara na to hawtuja; ale njewiuowataj taj cžłowjekaj njejſtaj, kaž
někotre nowiny ežinjachu, dokelž 27 wojakow je wyſche někotrych cźežcy
ranjenych pſchi tamnym roztſělenju ſmjercź nadobo namakało. Tež běſche
trěbne, zo by tym ſtajnym nadpadowarjam bamžowych wojakow ſtrach
nacžinjene był.

Z Roma. W pincy teje khěže, hdźež maja bamžowi wojacy hollandſkeje
narodnoſcźe ſwoju bjeſadu, ſu zběžkarjo wjele pulvera donjeſcź wjedźeli,
zo bychu w ſwojim cžaſu wojakow moricź móhli. — Bamžowe wójſko je
njedawno 200 kiſtow wſchelakeje brónje a nowych tſělbow doſtało. Z
Belgiſkeje je wóndanjo znowa 53 dobrowólnikow k zuavam pſchiſchło.

Schpaniſka. We wjacorych měſtach chce nowe knježeŕſtwo někotre cyrkwje
zamknycź a zběhnycź dacź; ale lud to nochce pſchidacź a knježeŕſtwo ſebi
tola nětko njewěri, w tym naſtupanju móc pſchecźiwo ludej nałožecź.

Jendźelſka. Anglikanſki duchowny Henry John Pye, rektor we Clifton
Campville w Staffordſkej a präbendar we Lichfieldźe, je ſwoje
zaſtojnſtwo, kiž jomu lětnje 1000 puntow ſterlingow wunoſcha, złožił, zo
by ze ſwojej mandźelſkej, jenicžkej dźowku biſkopa w Oxfordźe, do
katholſkeje cyrkwje pſcheſtupił. To ſta ſo 18. oktobra. Pye běſche wot
lěta 1851 w zaſtojnſtwje a budźe nětko hako privatny muž žiwy.
Proteſtantſke nowiny joho pſcheſtupjenjo jara wobžaruja a praja, zo je
wón ſwoju krocžel z dobrym rozmyſlenjom cžinił. Wón je tež někotre ſpiſy
wudał. <pb n="184"/>Joho pſchikład ſcźěhowajo ſu tohorunja k naſchej
cyrkwi pſcheſtupili joho bratr Charles Pye a dwaj druhaj proteſtantſkaj
duchownaj. Tež bu daloko znaty anglikanſki duchowny k. Bellew do
katholſkeje cyrkwje pſchiwzaty.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1868: kk. 276. kubleŕ Michał Schołta z Róžanta; 277.
J. Wels z Hrubjelcžic; 278. Jakub Bräuer z Budyſchina; 279. Michał Kocor
ze Schunowa; 280. Michał Schejda ze Schunowa; 271. kapłan Michał Róla z
Oſtritza; 282. Michał Rjelka z Koſlowa; 283. Michał Krawežik z Koſlowa;
284. Jakub Cžornak z Koſlowa; 285. Madlena Kȯrjenkowa z Koſlowa; 286.
Michał Bjarſch z Koſlowa; 287. Michał Krawc z Koſlowa; 288. Michał Kokla
z Khróſcźic; 289. Marija Noblowa z Khróſcźic; 290. Mikławſch Pjetaſch z
Hory; 291. wucžeṙ J. Pjetaſch z Khróſcźic; 292. Madlena Běrowa z
Kopſchina; 293. Jakub Kummer z Cžaſec; 294. Hana Bukowa ze Zyjic; 295.
Jakub Cyž ze Zyjic.

Na lěto 1867 zapłacźi: 332. Michał Krawc z Koſlowa.

♣NB.♠ Mjena pſchedzapłacźerjow na l. 1869 wozjewimy w prěnim cžiſle
pſchichodnoho lěta.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Max Jurij, ſ. G. Alberta, kowarſkoho w
lijeṙni; Jurij Bruno, ſ. Jana Natuſcha, murjerja w Budyſchinje. —
Zemrjetaj: Khata, wud. njeboh Jaknba Cyža Mateka z B., 72 l.; Jakub
Auguſt, ſ. kublerja M. Nowotnoho ze Słoneje Borſchcźe.

Z Radworja. Kſchcźenej: Haṅža, dź. Michała Brankacžka z Radworja;
Auguſta Wilhelmina, dź. Jana Krawea w Měrkowje. — Zemrjecżi: Marija
Madlena, dź. Korle Auguſta Jänchena z Khelna, 13 l. 6 m.; Marija
Madlena, dź. Jana Wowcžeṙka z Měrkowa, 1 l. 9 m.; Wórſchula, dź. njeboh
Jana Cžumpjele z Radworja, 65 l. 6 dnj.; Handrij Jakub, ſ. Jakuba Žura z
Łupoje, 11 lět. — Wěrowanaj: Jan Kocž z Brěmjenja, z Mariju Wołdrichec z
Brěmjenja.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
3 nſl. pola kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach Katholſkoho
Póſła:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1869.

Schtóž chee prěni lětnik teje ſameje, kotryž je wloni wuſchoł,
doſpołnoſcże dla měcż, móže jón za 1 nſl. 5 np. doſtacź.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 24. 19. decembra 1868. Lětnik 6.♠

Zaſłužby bamžow.

(Skȯncženjo.)

9) Bamžowje haja ſwobodu cyrkwje pſchez nježenjenoſcź (coelibat)
duchownſtwa. Zo by duchowny ſwěrnje a horliwje ſwoje ſwjate zaſtojnſtwo
mohł zaſtaracź, dyrbi jenož Bohu pſchiſłuſchecź; njeſmě pſchez ſwójbu
zwjazany bycź k ſtaranju wo cžaſne kubła; ale dyrbi hako wyſchſche bycźo
bjez cžłowjekami ſtacź, ſtajnje hotowy ſo wotrjec wužiwanja a
wobſedźenſtwa a ſamo žiwjenja za Božu khwalbu a za wumoženjo ſwojich
bližſchich.

Tohodla je ſo cyrkej pſchecy prȯcowała, nježenjenoſcź duchownych
wobkhowacź. Hižo ſwjaty Pětr wopuſchcźi wſchitko a ſcźěhowaſche Jězuſa,
zo by ſo z cyła joho ſłužbje poſwjecźicź mohł. (Luk. 5, 11.) Bamž Kalixt
♣I.♠ žadaſche krucźe nježenjenoſcź duchownych; toho runja Siricius,
woſebje pak Rjehoŕ ♣VII.♠, Leo ♣VII.♠, Mikławſch ♣II.♠, Alexander ♣IV.♠
a mnozy druzy.

Wucženy proteſtant Steffens ſam khwali tónle zakoń: „Nježenjenoſcź je
wuzko zjenocźena z Božej ſłužbu, kotraž wuzamkuje, kaž daloko cžłowjecža
móc doſaha, wſchitku zeṁſku ſtaroſcź, zo by duchowny jenož Bohu ſłužił a
cžiſta naprawa (ſrědk) joho zjewjenja był.“

Tohodla běſche bamžam nježenjenoſcź duchownych pſchecy naležna; woni
widźachu we njej wuměnjenjo, zo by duchowny po ſwojej woſobje
njewotwiſny a ſwobodny był, zo by cyrkej ſamoſtatna była, zo by duchowny
horliwje a doſpołnje dźěłacź mohł we Knjezowej winicy a zo by ſtupacź ſo
prȯcował do ſtopow japoſchtołſkich. Schtóž njeje ſłužownik cźěła,
njebudźe potajkim na bamžow ſwaricź, ale budźe dźakownje pſchipoznawacź
tež w tym jich zaſłužbu.

10) Bamžowje ſtaraja ſo za wužitk cyrkwje z pomocu nabožnych rjadow. Po
cžaſu naſtachu wſchelake potrěbnoſcźe w Knjezowej winicy, kotrež
wurjadne <pb n="186"/>ſrědki žadachu. Tajku wurjadnu pomoc poſkicźowachu
ſwjatej cyrkwi duchowne rjady, w kotrychž ſo muſcy a žȯnſke pſchez
ſwjaty ſlub zwjazaja k ſłužbje Božej, k woſebitym ſłužbam cyrkwje a
cźeŕpjacoho cžłowjeſtwa. Bamž Felix ♣IV.♠ wobtwjerdźi rjad ſwjatoho
Benedikta, Innocenc ♣III.♠ rjad ſ. Dominika a ſ. Franciska, Pawoł ♣IV.♠
rjad ſ. Ignaca; a druzy bamžowje załožichu hiſchcźe wſchelake druhe
rjady. Wſchitcy bamžowje podpjerachu a zakitowachu tele duchowne
towaṙſtwa. Stawizny cyrkwje wopowjeduja, zo ſu wone najbȯle wěru
rozſchěrjałe, dźiwje ludy rozwucžałe, puſte krajiny płȯdne ſcžiniłe, wſy
a měſta załožowałe, wědomnoſcźe a wumjeṅſtwa ſpěchowałe, młodoſcź
wocźahnyłe, khorych wothladowałe, njewólnikow (ſklavow) woſwobodźałe, za
cyrkej a kraj wojowałe, w zrudobach tróſchtowałe, cźeŕpjenja a wſchelake
hubjenſtwa poměrniłe, ze ſwojimi wuběrnymi pocžinkami ſwětej mȯžnoſcź
kſcheſcźanſkeje doſpołnoſcźe dopokazałe, z jenym ſłowom, zo ſu
rozſchěriłe a wokraſniłe kſcheſcźanſku wěru.“

11) Bamžowje wotſtronjeja njeporjad z cyrkwje. Cyrkej drje je
zrjadowanjo Bože, ale tola wjedu ju cžłowjekowje. Schtož je we njej
Bože: wěrnoſcź, hnada a póccźiwoſcź, khowa ſo pſchecy njezranjene w
cyrkwi, ale ſchtož je w njej cžłowjecže, móže z cžaſami wopak wužiwane
bycź. Tȯnle njeporjad dyrbi ſo potajkim wotſtronicź, zo by ſo prěnjotna
cžiſtota a ſwjatoſcź zaſy w cyrkwi pokazowała. Tola kaž dyrbi ſo z
khoroho cźěła njeſtrowoſcź pſchez nutskowne lěkowanjo zahnacź: runje tak
dyrbi ſo hojenjo cyrkwinſkich njeſtrowoſcźow z nutska zapocžecź, a
potajkim wot bamža pohnucźo k reformje abo porjedźenju wukhadźecź. Kȯžde
druhe tak mjenowane porjedźenjo abo reformacija cyrkwje, kotrež zwonka
wukhadźa, njewuhoji khoroſcź w cźěle cyrkwje, ale cžini njeſtrowoſcź
ſkerje hórſchu. Fenelon, ſławny francózſki biſkop, wobkrucźa, zo ſu
ſwětni wjeŕchowje, kotſiž chcychu ſami ze ſwojeje mocy cyrkej
porjedźicź, jej hiſchcźe bȯle ſchkodźili. Proteſtant Boigt wuznawa tu
ſamu wěrnoſcź: „Prawe a wužitne porjedźenjo dyrbi jenož z cyrkwje wot
romſkoho Stoła zapocžecź.“ Jan Müller pak praji we ſwojej hiſtorii
Schwajcaŕſkeje: „Za cyrkej a ſtaty njeje wužitniſchi ſrědk hacž tón,
hdyž ſo ſame pſchez ſebje porjedźeja; w cuzej rucy knježi najbȯle
złóſcź, zrědka pak horliwa ſtaroſcź wo dobre.“

Tohodla khwala cyrkwinſke ſtawizny prócowanjo bamžow, kotſiž ſu, hdyž
běſche trjeba, ſami ruku pſchiłoželi k porjedźenjam w cyrkwi, zacźiſkajo
podtykowanjo tych, kotſiž k tomu prawa njemějachu. Leo ♣IX.♠ je w tym
khwaleny, ale najwjetſcha zaſłužba ſłuſcha Rjehorjej ♣VII.♠, kotryž ze
ſtatnej ruku wjele njeporjadam mjezy ſtaji a cyrkwinſkomu žiwjenju zaſy
cžiſtoſcź, ſwjatoſcź a ſwobodu zaſchcźěpi. Po nim ſtarachu ſo za
porjedźenja: Innocenc ♣III.♠, Pawoł ♣IV.♠, Pius ♣IV.♠, Pius ♣V.♠,
poſlenjej ſpěchowarjej prawoho wobnowjenja po koncilu (cyrkwinſkej
zhromadźiznje) Trientſkim.

Tež w naſchim cžaſu prȯcuje ſo Pius ♣IX.♠ ſylnje wo požadane
porjedźenja, powoła biſkopow z cyłoho katholſkoho ſwěta k ſebi na
wurjadźenja, porucža wědomnoſtne zdźěłanjo a pſchikładne žiwjenjo
duchownych, wupraja ſo horliwje za dźerženjo ſynodow (duchownych
zhromadźiznow), a pſchihotuje wotewrjenjo koncila w Romje k 8. decembra
1869.

Hdyž tajkele zaſłužby we wſchelakim naſtupanju wobkedźbujemy, njedyrbimy
dha ſo Bohu dźakowacź, zo je załožił a dotal zdźeržał bamžowſku móc?
Njeſłuſcha ſo za nas, zo wſchitcy hako ſwěrne dźěcźi ſo pſchitulimy k
ſwojomu zhromadnomu wót<pb n="187"/>tej, zo pſchecy a woſebje w cžaſu
njewjedra krucźiſcho ſo dźeržimy teje ſkały, kotraž ſo wopjera wſchitkim
žołmam? O zo bychu wopomnili tule prawdu tež cźi, kotſiž zwjazki
katholſkeje ſwójby pſchetorhnywſchi bamža wjacy njemjenuja ſwojoho
wȯtca. Mnohoſcź z nich hižo zacžuwa ſcźěhki ſwojoho woſyrocźenja a
někotryžkuli wucženiſchi z nich je to hižo zjawnje wuznał. Hižo pſched
ſto lětami piſaſche ſuperintendent Fröreiſen, rektor wyſokich ſchulow we
Straßburgu: „Pſchicžina (wina) ſpadowanja proteſtantſkeje cyrkwje dyrbi
ſo w tym pytacź, zo reformatorojo z cyła zacźiſnychu mudre zrjadowanjo
cyrkwinoho wjedźicźeŕſtwa. Proteſtantſka cyrkej je wacy podobna, na małe
kuſki rozſykanej, z kotrychž kóždy kuſk ſo hiba, kaž dołho ma někajku
pružnoſcź (Elaſticität) we ſebi, ale pſchecy ſkȯncžnje móc a žiwjenjo
zhubi.“ Wjelewucženy ſuperintendent Froriep praji: „Ja zaſtupuju nuznu
potrjebnoſcź bamža a koncilow a mój nahlad pokhwaluja wſchitcy mudri
lutherſcy bohawucženi.“ Lord Newton, biſkop z Briſtola, a Chilingwort
(Jendźelcžan) wuznawataj: „Zo dyrbi pſchecy něhdźe njezmólniwy ſudnik
bycź, a zo je romſka cyrkej jenicžka kſcheſcźanſka zhromadźizna, kotraž
ſebi tule doſtojnoſcź (njezmólniwoſcź) pſchipiſuje a tež pſchipiſowacź
móže.“

Hdy bychu njepſchecźelowje ſwjatoho wótca jenož bóle pſchepytowali
cyrkwinſke ſtawizny, hdy bychu jenož hłubſcho pſchehladali artikle
naſcheje wěry, zawěrno bychu ſo pſcheſwědcžili, zo je Bȯh ſam pſched
1800 lětami japoſchtoła Pětra za bamža ſebi wuzwolił a joho zaſtojnſtwo
w romſkich biſkopach bjez pſchetorhnjenja zakhował. Schtó wě, hacž
njebychu woprawdźe njeſtroniſcy pſchepytujo potom ze ſłowami ſławnoho
jeſuity Roha wuznali: „Hdy bychu bamžowje wot Boha załoženi njebyli,
njebychu nihdy tak wjele dobroho wuſkutkowali; po płodach ſpóznawamy
ſchtom.“ O zo bychu tele dobre ſkutki rozpomnili cźi, kotſiž ſwjatoho
wótca hanja abo joho kedźbu nimaja. Zbožowny budźe to dźeṅ, hdyž budźe
tež jich něhdy wobjimacź ſwjaty wótc!

My pak, kotſiž pſchebywamy w domje Božim, na ſkale ſtwarjenym,
pſchidźeržujmy ſo krucźiſcho tejele ſkały! Woſebje w cžaſach mucźenjow a
njewjedrow je ſwjaty wóte naſcha nadźija. Z profetiſkim takrjec duchom
praji znajeŕ ſtawiznow Kaſtner: „Z běhom lětſtotkow móža naſtacź
njewjedra a njezboža, kotrež z mocu wſchitkȯn wobſtejacy porjad powala;
wulke ſpjeranja mȯža zemju zatſchaſowacź a cyły ſwět; zběžk móže
fundacije wurubicź, biſkopſke ſtoły zwrȯcźicź, duchownych paſtyrjow
ſkȯncowacź abo wotehnacź a ſtadło rozpłóſchicź a tak cyrkwinſke žiwjenjo
pſchetorhnycź. Haj powodźenjo cźeŕpjenjow móže ſamo k tej wyſokoſcźi
doſtupicź, ſo měſto ſydom hórkow (Rom) doſahnje, zo zwažniwi zběžkarjo
namócnej rucy złoža najprjedy na ſwětne knjejſtwo a potom tež na ſamu
parſchonu bamža, zo bychu naſtupnika Khryſtuſowoho kaž złóſtnika do
jaſtwa cźiſnyli. Tola tež w tajkich cźeŕpjenjach budźe bamž ſtatnje
wobaracź wěc Khryſtuſa a cyrkwje; joho zmužitoſcź kſcheſcźanow
potróſchtuje, ſpokoji, we wěrje poſylni a k wutracźu zbudźi. Byrnje bamž
zajaty był, woſtanje pſchecy ſwobodny a wulki, haj byrnje joho tež
ſkóncowali, wuſtupi ze žołmjenjow pſcheſcźěhanja zaſy nowy bamž;
pſchetož bamžowſtwo ženje njemrěje. Bamž woſtanje kruta ſrjedźizna
ſwětła we wſchitkich mucźenjach a bjezſtraſchny prawidłownik
(Steuermann) we roznjemdrjenym morju; pſchetož wón zaſtupuje na zemi
měſto Boha, kotryž je prajił: „Budź ſwětło a porjad!“

<pb n="188"/>

Haj, ſwjaty wȯtcže, Ty ſy a woſtanjeſch naſch pěſton a zakitaŕ cyrkwje,
pſchetož Tebi je ſlubjenjo date: Ty ſy Pětr, a na tule ſkału ſtwarju
ſwoju cyrkej, a helſke mocy njebudźa ju pſchemocowacź. Tele ſlubjenjo
Khryſtuſowe je ſo na Tebi hižo pſchez 1800 dopjelniło a budźe ſo
dopjelnjecź hacž do kȯnca cžaſow. Byrnje najſurowſche žołmjenjo mjetało
z cžołmikom ſ. Pětra, Bȯh pocźiſchi we prawym cžaſu howrjacy wichor;
pſchetož Bȯh, kotryž je jandźela z njebjes pȯſłał, zo by Pětrowe
rjecźazy roztorhnył a železne jaſtwowe wrota wotewrił, tón ſamy Bȯh je
prajił te ſłowa: „Helſke mocy cyrkej njebudźa pſchemocowacź.“

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop njeje ſo w Dreždźanach hiſchcźe
doſpołnje wulěkował a tohodla na hody ſem njepſchijědźe.

Z Budyſchina. Swjaty wóte je na adreſſu katholſkich Serbow hižo
wotwołwjenjo pſchipoſłał. My ſo nadźijamy, zo budźe nam móžne teſame w
pſchichoduym Póſłu łacźanſcy a ſerbſcy podacź, kaž tež we woſebitych
wotcźiſchcźach je dawacźerjam wurjadnoho wopora rozdźělicź, dokelž
běſche to pſchecźo w naſchich „rozrycžowanjach“. Toho Serba pak, kiž je
naſchu adreſſu „politiſkim“ a k tomu pſchecźiwo katholikam
njepſchecźelſkim nowinam podał, žadamy do prědka, zo te wotmołwjenjo
njeby zaſy tam póſłał, ale jenož cyrkwinſkim, do kotrychž wězo ſłuſcha.
Wſchak politiſke nowiny tež wſchitko njepſchinjeſu, ſchtož ſo pola
proteſtantow za jich cyrkwinſke wotpohladanja ſtawa! Tak wjele k
powucženju, jeli wam wot nas lube, mój knježe!

Z Ralbic. Straſchny wětr 7. decembra je na małym tȯrmje naſcheje cyrkwje
kſchiž z kulu wotłamał a dele cźiſnył. Wyſche toho je wón we naſchej
woſadźe někotre Bože martry ſpowalał.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Pirny. Poſwjecźenjo naſcheje noweje cyrkwje je na njewěſty cžas
wotſtorcžene. Dokelž pak bě wóndy wulki wětr w dotalnej khapałcy wjele
ſchkody nacžinił, njebudźa tam wjacy Bože ſłužby dźeržane; a tohodla bu
nowa cyrkej 8. decembra pſchez k. fararja požohnowana a ſu nětko we njej
Bože ſłužby.

Z Pirny. Naſche nowe ſchulſke twarjenjo bu 3. novembra pſchez k. fararja
Krecžmarja poſwjecźene.

Z Lipſka. Towaŕſtwo ſ. Hilžbjety k podpjeranju khorych a woſebje tež
ſłužownicow mějeſche wob lěto 562 toleri dokhodow a 597 tol. wudawkow.

Z Lipſka. Dotalny druhi k. kapłan Emil Hoffmann je za fararja do
Freiberga pſchiſchoł a na joho měſto dotalny kapłan k. Halm z Chemnitza
k nam ſo pſcheſydlił.

<pb n="189"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. W Neiſſe wotpołoži pſched biſkopom Włodarſkim 21 ſchěrych
ſotrow ſwjate ſluby a 23 bu jich zdraſcźenych.

Z Poznanja. Provincialny ſejm je peticiu někotrych fabrikantow wo
zběhnjenjo katholſkich ſwjatych dnow zacźiſnył.

Z Potsdama. Miłoſcźiwe ſotry, kiž hižon 7 lět tudy ſkutkuja a dotal z
dowolnoſcźu pruſkoho krala w jenej ſtarej kralowſkej fabricy ſwoje
nakhwilne bydło mějachu, ſu ſebi nětk rjanu khěžu hako katholſku
ſyrotnicu (Waiſenhaus) natwariłe, kiž 15000 tol. płacźi. Na ſwjedźeṅ
ſwj. Hedwigi bu khapałka w tej ſamej poſwjecźena.

Němſka. Pſchi žałoſnym wětru 7. t. m., kotryž je wſchudźom wjele ſchkody
nacžinił, je ſo wulke njezbožo we Fritzlaru w Kurheſſenſkej ſtało. Hdyž
měſchnik na jutnjach ♣„Sursum corda“♠ ſpěwaſche, ſpadny cyrkwiny wjelb,
pſcheraženy wot padnjenoho tórma, a zarazy 22 cžłowjekow. Ranjenych
běſche hiſchcźe wjacy.

Mecklenburg-Strelitz. Tudomna mała katholſka woſada mějeſche 31. oktobra
a 1. novembra te žadne wjeſelo, zo hnadny k. biſkop Beckman z Osnabrüka,
do kotrohož diöceſy Meklenburgſcy katholſcy ſłuſcheja, ju wopyta a 8
młodym kſcheſcźanam ſwj. ſakrament firmowanja wudźěli. Khapałka, kiž ſo
we wulkowȯjwodowym hrodźe namaka, bě rjenje wupyſchena. Popołdnju
wotdźerža biſkop pruhowanjo w kſcheſcźanſkej wucžbje. Na druhi dźeṅ
běſche k. biſkop pola wulkowȯjwody na hoſcźinje, a naſchi wěrybratſja,
kiž běchu hacž dotal pocźiſchcźeni, nětk wot tutoho wopyta wjele dobroho
a wjacy ſwobody wocžakuja.

Z Paderborna. Tudy wot někotrych knjenjow zrjadowana lotteria za
ſwjatoho wótca je 11,000 frankow wunoſchka měła.

Z Wina. Towaŕſtwo njewoblakowanoho podjecźa ſ. Marije k podpjeranju
katholikow w Turkowſkej mějeſche 8. decembra woſebitu pobožnoſcź w
cyrkwi ſ. Pětra.

Schwajcaŕſka. W oktobru bu we prjedy cyle proteſtantſkim Genfje hižo
tſecźa katholſka cyrkej dotwarjena. W tu khwilu je katholſke
wobydleŕſtwo runje tak ſylne kaž proteſtantſke.

Z Roma. Swjaty wȯtc budźe 10. hapryla 1869 ſwȯj 50lětny měſchniſki
jubilej ſwjecźicź.

Z Roma. Swjaty wȯtc wopyta wȯndanjo klóſchtyr trappiſtow „alle tre
Fontane“ (k tſjom žȯrłam, hl. loṅſchi Poſoł), k połdnju wot Roma ležacy.
Bamž nadeṅdźe tam wjele ludźi, bjez nimi někotrych cuzych. Hdyž do
klóſchtra dźěſche, buchu durje pſched mnohoſcźu zawrjene. Pius ſo
praſcheſche, cžoho dla tam lud njepuſchcźa. Klóſchtyrſka regula
njedowoli zaſtup, běſche wotmołwjenjo. „Wotcžiṅcźe durje,“ praji wón;
„hdźež bamž je, mȯža wſchitcy bycź. Zaſtuṗmy; kaž dołho ja pſchi wami
ſym, zběhnu tu regulu.“ Durje buchu wotcžinjene, a lud zaſtupi. Na
dompucźu zaſta bamž pola cyrkwje ſ. Pawoła ♣extra muros♠ a wuſtupi, zo
by ſo w cyrkwi pomodlił. Pſchi durjach ſtejeſche jara khudźe zwoblekana
žȯnſka z dźěſcźom na rukomaj. Pſchewodźeŕſtwo bamža chcyſche ju
wotſtronicź; ale Pius prajeſche: „Woſtajcźe mi tu wbohu žónſku ma pokoj;
wona nam njezadźěwa, <pb n="190"/>do cyrkwje zaſtupicź.“ Pſchi durjach
wobrocźi ſo wȯn k tej žȯnje, wza jeje dźěcźo na ſwojej rucy,
pohladowaſche někotre wokomiknjenja na nje, wokoſchi je a prajeſche:
„Hdźe je twoja macź?“ Žona wotmołwi: „To je moje dźěcźo.“ „Hdźe je joho
nan?“ prajeſche ſo bamž dale. „Wón je khory, jara khory,“ rjekny macź.
Bamž da jej z bohatej jałmožnu dźěcźo zaſy a porucži jenomu ze ſwojoho
pſchewodźeŕſtwa, zo by na bamžowe khóſty nanej toho dźěſcźa lěkarja
wobſtarał.

Z Roma. Powjeda ſo, zo póſłanc rakuſkoho khěžora z kardinalom
Antonelliom pilnje wo wſchelakich punktach konkordata jedna. Ale na
zjenocźenjo cyrkwje z nahladami nětcžiſchoho miniſterſtwa wězo njejſu
žane wuhlady! Tohorunja je pȯſłanc ruſowſkoho khěžora, Wałujew,
zaſłužene wȯtre rycže wot kardinala Antonellia ſłyſchecź dyrbjał dla
pſcheſcźěhanja katholikow w Ruſowſkej.

Z Roma. Swjaty wȯtc je ſtrowy a pſchekhodźuje ſo ſkoro kóždy dźeń.
Njepſchecźelojo jomu wěſchcźachu, zo budźe jomu romſki lud
njeſpokojnoſcź pokazowacź, dokelž je w poſlenim cžaſu někotre
wotſudźenja zběžkarjow wobkrucźił; ale lud joho ze ſławu wita a wo
požohnowanjo proſy, kaž hdy prjedy.

Italſka. Dla teju zběžkarjow, kotrajž buſchtaj wȯndy w Romje
wotprawjenaj (wonaj rěkataj Monti a Tognetti) je nětko wulka hara. Na
italſkim ſejmje ſu ſo jara njepſchecźelſcy pſchecźiwo bamžej wuprajili a
pſchecźelſtwu teju złȯſtnikow (kotrajž pak ſtaj želnoſcźiwje wumrjełoj a
bamžej a bamžowym wojakam wotproſyłoj) ſu penſion wuſtajili. Tola
wotpȯſłancojo a revolucionarjo njejſu ſami, kotſiž dawaja; ſamo bamžowni
zuavojo ſu za zawoſtajenych Montia a Tognettia 1800 frankow nawdali.

Francózſka. Prjedawſchi wyſchk pſchi łȯdźſtwje (marine) pryne Broglie a
marquis Belluno ſtaj do ſeminara Saint-Sulpice zaſtupiłoj, zo byſchtaj
duchownſtwo ſchtudowałoj; cźetka generala Trochara je w klóſchtrje
viſitkow w Nantes ſluby wotpołožiła; knježna z Quatrebarbes a knježna z
Lezey ſtej karmelitcy; knježna Prevoſt Paradol, ſotra znatoho akademika,
a knježna Cathelineau ſtaj toho runja do klȯſchtra ſchłoj.

Jendźelſka. Kaž je Poſoł w ſwojim cžaſu ſobudźělił, běſche ſławny zemjan
Gladſtone na ſejmje namjet ſtajił, zo ma ſo tak mjenowana krajna
anglikanſka cyrkej w Iriſkej, pſchez kotruž ſo tamnym katholikam
lětſtotki dołho hižon najwjetſcha njeprawda ſtawa, zběhnycź a katholikam
rune prawo dacź. Dotalny jendźelſki miniſter präſident Disraeli, hacž
runje bě tež za to, zo by ſo katholſkim Iram wjacy ſwobody dało, bě tola
napſchecźo zběhnjenju tuteje krajneje cyrkwje. Dokelž pak ſo wjetſchina
wotpoſłancow za Gladſtonowy namjet, potajkim pſchecźiwo njomu wupraji,
dyrbjeſche wón po konſtitutionalnym parlamentarſkim prawje pak ze
ſwojimi miniſtrami, kiž tak mjenowanu konſervationu ſtronu zaſtupuja,
wotſtupicź, abo ſejm rozpuſchcźicź a nowe wólby wupiſacź. Wón je te
poſlenje cžinił. Ale nowe wólby ſu pokazałe, zo ſu wobydlerjo zwjetſcha
za Gladſtona, kiž ſwobodnomyſlnu ſtronu zaſtupuje; dokelž wulka
wjetſchina wotpoſłancow bu ze ſwobodnej ſtrony wuzwolena. Na to je
Disraeli wotſtupił, a Gladſtone bu hnydom za miniſterpſchedſydu
wuzwoleny. A z tym je tež wěſte, zo zakon, kiž iriſku krajnu cyrkej hako
tajku zběhnje, wot ſejma za dobre póznaty budźe. Gladſtone je hižon
nowych ſwobodnych miniſtrow pomjenował a bjez nimi jenoho katholſkoho.
Mjenujcy hako <pb n="191"/>lordkanclera za Iriſku bu O’ Hagan
pomjenowany. To je 300 lět fem prěni katholik, kiž tajke měſto zaſtupi.
K.

Danſka. Miſſionſki duchowny we Fredericia wozjewja, zo joho woſada
pſchibjera a zo je wȯn lětſa 25 proteſtantow do naſcheje cyrkwje
pſchijał, bjez nimi někotrych z wyſchſchich powołanjow. Tež miſſii we
Odenſe a Randers roſcźetaj. W Randersu ſtej ſo dwě dotal židowſkej
holcy, jena 16 a 17 lět ſtara, kſchcźicź dałoj. Młody hrabja
Holſtein-Ledebour ze ſwojej njewjeſtu, knježnu z Lövenör, dwȯrſkej damu
danſkeje kralowny, je pſched někotrym cžaſom katholſke wěrywuznacźo
wotpołožił.

Ruſowſka. General baron Nikolai, kotryž jedyn korps w Kawkazu
kommandirowaſche a wjele lět gouverneur w Tiflisu běſche, je wſchě ſwoje
zaſtojnſtwa złožił a pſched někotrymi lětami wot biſkopa w Orleansu k
naſchej cyrkwi wobrocźeny, nětko do rjada karthuſiſkich mnichow ſ. Bruna
zaſtupił. Wȯn je hako bratr Jan Ludwik we wulkim klȯſchtrje pola
Grenoble.

Turkowſka. Schismatiſki patriarch (hłowa cyrkwje) w Konſtantinopolu je
někotre konferency dźeržał dla bamžowoho pſcheproſchenja na koncil do
Roma. Někotſi chcychu na pſcheproſchenjo z liſtom wotmołwicź, ale druzy
běchu tak njemdri, zo to njedowolichu. Patriarch je nětko katholſkomu
arcbiſkopej Haſſunej tež ertnje prajił, zo njemȯže bamžej žane piſne
wotmołwjenjo dacź.

Paläſtina. Wjeŕchowka Latour d’Auvergne je wolijowu zahrodu pola
Jeruſalema kupiła a chce ju francȯzſkomu krajej wotkazacź.

Połnȯcna Amerika. W New-Yorku je ſo towaŕſtwo załožiło, kiž chce khorych
a zeſtarjenych duchownych zaſtaracź. To budźe za miſſionarow jara
wužitne. — Zabawny ſwjedźeṅ (koncert atd.), kiž bu w New-Yorku k
wužitkej dominikanſkoho klȯſchtra dźeržany, mějeſche 10,000 dollarow
wunoſchka. — W Meudotu je ſebi woſada nowu cyrkej z faru a ſchulu
natwariła. Skoro kȯžde cžiſło cyrkwinſkich nowin z New-Yorka pſchinjeſe
powjeſcź wo nowych cyrkwjach. — W Memfisu (ſtat Teneſee) je
proteſtantſki prědaŕ J. G. Rogers k naſchej cyrkwi pſcheſtupił. —
Duchowni diöceſy Boſtonſkeje ſu ſo k ſynodźe zhromadźili. — We
Cincinnati bu njedawno towaŕſtwo proteſtantſkich prědarjow załožene pod
mjenom ♣Evangelical Ministerial Association.♠ Ale hdyž pſchi wuradźenjn
wuſtawkow wot kȯždoho ſobuſtawa wuznacźo wěry žadachu, pokazachu ſo złe
wěcy. Tu běchu tajcy, kiž wjacy njewěrjachu do najſwjecźiſcheje Trojicy,
druzy, kiž Khryſtuſa za Boha njewuznawachu, zaſy druzy, kotrymž biblija
njepłacźi wjac za žȯrło proteſtantſkeje wěry atd. Scźěhowacu njedźelu bu
na klětkach krucźe rycžane pſchecźiwo tym, kiž chcedźa druhim ſwobodne
proteſtantſke myſlenjo pſchikrotſchicź a ſamowutworjenu wěru. Tak daloko
je tam a něhdźežkuli druhdźe z proteſtantſkim wuznacźom, zo někotſi z
wulkoho dźěla a druzy z cyła artikle kſcheſcźanſkeje wěry zacźiſnu!

Połnócna Amerika. Měſto Buffalo je 13. novembra ſwojoho nowoho biſkopa
♣Dr.♠ Ryana wulkotnje witało. Wokoło 50 duchownych a wotpoſłanych ze
wſchelakich towaŕſtwow jědźechu jomu do Batavia napſchecźo. Wokoło 8
wjecžor pſchijědźěchu z nim do Buffalo. Bjez tym běſche ſo cźah 5,000
cžłowjekow z faklemi a transparentami zhromadźił a cźehnjeſche na
dwȯrniſchcźo, hdźež ſo do dweju rjadow poſtaji. Ludźi bě ſo tam na
10,000 zeſchło. Biſkopowy wóz cźehnjeſche 8 koni. <pb n="192"/>Najprjedy
wotſtupi biſkop w kathedralnej cyrkwi, w kotrejž bě wokoło 7000 ludźi.
Dźěl měſta běſche poſwětleny.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1868: kk. 296. Jakub Wencel z Dźěżnikec; 297. Karl
Heinrich Pětſchka z Budyſchina; 298. wucžeṙ Jakub Kral z Radworja; 299.
Madlena Thomaſowa z Radworja; 300. kubleŕ Michał Manjok z Pěſkec; 301.
Jakub Bjarſch ze Schunowa; 302. Khata Schcźapanec z Dobroſchic; 303.
Jurij Bardonja z Pěſkec; 304. Pětr Žur z Worklec; 305. Marija Hejtmankec
z Worklec; 306. Jurij Pech z Khróſcźic; 307. Jan Zynda z Jaſeńcy; 308.
tachantſki vikar a njedźelſki prědaṙ J. Herrmann; 309. Marija Rjecžcyna
z Kamjeneje; 310. Jan Lehmann z Boranec; 311. najeṅk Pětr Guda z
Njeſwacžidła.

Na lěto 1867: 333. J. H. z B.; 334. Marija Rjecžeyna w Kamjenej.

Dobrowólne dary: J. W. z Hr. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Ralbic. Kſchcźeni: G. Julius, ſ. G. Gartnera ze Schunowa; Jurij, ſ.
Pětra Narcźika ze Schunowa; Hana Hanža, dź. Handrija Procy z Kacžeje
korcžmy; Khata, dź. Pětra Brězana z Noweje Smjerdźaceje; Michał, ſ.
Michała Cžoſchki z Ralbic; Mikławſch, ſ. Mikławſcha Domaſchki ze
Smjerdz̓aceje; Wȯrſchla dź. Handrija Libſcha ze Smjerdżaceje. —
Zemrjecz̓i: Hana, mandżelſka Jurija Wicz̓aza z Ralbic 33 l. 2 m.; Marija,
mandz̓. Mikławſcha Kubaſcha ze Smjerdżaceje 48 l.; Khata, dz̓. Pětra
Vrězana z Noweje Smjerdźaceje 18 dnow. — Wěrowanaj: Mikławſch Kral z
Nowoſlic a Marija Donatec ze Smjerdźaceje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
3 nſl. pola kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach Katholſkoho
Póſła:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1869.

Schtóž chce prěni lětnik teje ſameje, kotryž je wloni wuſchoł,
doſpołnoſcże dla měcz̓, móže jón za 1 nſl. 5 np. doſtacź.

Dla zalutowanja dźěła ſmy protyku jenož naſchim expedicijam ſłali. Pola
nich kaž pola nas mȯže pak ſo wona tež kóždy cžas wot wſchitkich
klamarjow k zafypſchedawanju za wuſtajene procenty doſtacź. W mjenje
towaṙſtwa a k wužitkej katholſkeje wěcy proſymy naležnje wo
rozſchěrjenjo protyki, dokelž ſmytójſchto exemplarow cźiſchcźecź dali!
Wjetſchi nakład, tuniſcha wěc; ale — pſchedacź ſo dyrbi!

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Anglikanſka cyrkej je dźěl proteſtantſkeje cyrkwje, a bu pſched
tſi ſta lětami wot njekhmanoho cžłowjeka, tehdomniſchoho krala Henricha
w Jendźelſkej tworjena, a to tohodla, dokelž bamž njepſchida, zo by ſo
kral wot ſwojeje prěnjeje mandźelſkeje dźělił a ſebi druhu wzacź ſměł.
Wón je potom hiſchcźe 6 žonow poměł, kotrež zdżěla ſkȯncowacź da, zdźěla
pak zas domoj póſła. Anglikanſka wěra je po wucžbje proteſtantſkej
podobna, ale je pak wjele ceremonijow a duchownſke zdraſcźenja z
katholſkeje cyrkwje wobkhowała. Tež ma duchownſku hierarchiju a
klóſchtry, kaž katholſka cyrkej. Wot anglikanſkeje cyrkwje ſu ſo w běhu
tſjoch ſtow lět zas wjele proteſtantſkich ſektow, kaž methodiſtowje,
puritanowje, presbyterianarjo, kwakarjo, mormonowje atd. dźělili, kiž
nětk jako woſebite cyrkwje wobſteja. W Sakſkej wobſteji jenož w
Dreždźanach jena anglikanſka woſada.

[2] ⁾ Tam a ſem widźimy božu martru z někajkim piſanym bantom wobwitu
abo wobwjazanu. Zo tele waſchnjo prawe njeje, ſcźěhuje hižon ze ſłowow
we „Parochiale Miſnenſe, ſtr. 151.“, po kotrychž ma ſo k horjeſtacźu we
božim rowje kſchiž z běłej ſtolu wodźety (♣„Crucifixus eandidâ stolâ
opertus“♠) pſchihotowacż. Tak ſo tež n. pſchikł. we Budyſchinje dźerži.
Stola hako znamjo měſchniſkeje mocy dopomnja na wyſokoměſchniſki ſkutk
Jězuſowy, kiž je ſo jutry dokonjał. Tohodla precž z tamnymi bantami!

[3] ^(*)) Dyrbja to bycź wóruchowe zorna, nic marhowe; na to pokazuju
ſłowa „„kadźidło (♣incensum♠),““ we Miſſalu ſtejace; pſchetož kadźidło
ma z wjetſchoho dźěla z wórucha wobſtacź a miſchnjanſki Miſſale (wot
lěta 1503) a miſchnjanſke ♣„Benedictionale sive Agenda“♠ (wot lěta 1512
na ♣XLVII.♠ łopjenje) zjawnje wóruch mjenujetaj (♣hic imponatur thus♠).

[4] ⁾ Dyrbja to bycź cyłe, jenotliwe zornjatka, nic pak z wjacy zornow
hromadźe ſtłócžene kulki abo tupe hozdźiki, kaž ſu tam a ſem widźecź. K
tutomu poſwjecźenju njech ſo wjetſche zorna wubjeru. (♣De Herdt, Praxis
sacrae Liturgiae, tom. III; pars 5, nro 15, III, pag. 72♠).

[5] ⁾ We tutym ſpěwje ſo cžaſto nóc mjenuje, hacž runje ſo ſwjecźenjo
wodnjo ſtawa; a to tohodla, zo by ſo pokazowało na cžas Jězuſowoho
horjeſtacża (w nocy abo na ranjo). We ſtarſchich cžaſach běchu wſchitke
tele poſwjecźenja w nocy wot ſoboty k jutrownicžcy. Nětko ſo tale boža
ſłužba doprědka bjerje hižon ſobotu rano. (♣Mühlbauer, Decret. Authent.
Congr. Sacr. Rit. tom. I. pag. 285.♠)

[6] ^(*)) Tale tſiróžkna ſwěcžka ſwěcźi ſo jeno jutrownu ſobotu rano
pſchi poſwjecźenjach a na ſcźěhowacej božej mſchi; hewak ſo nima wjacy
zaſwěcźecź. (♣Sacr. Rit. Congr. 12 nov. 1831 nro 4523, 19; 7 dec. 1844
nro 4840, 5.♠)

[7] ⁾ Wucžeṙ njeje ſchula!

[8] ⁾ Najſkerje wubjerk wobzamknje, zo ſo pſchinoſchki z kóždeje wſy abo
tola woſady zhromadnje w naſchim Póſle wozjewja. Abo mohłe ſo
znajmjeṅſcha relativnje wjetſche dary vo wopraſchenjn dawacźerjow
wozjewicź??

[9] ⁾ ♣Cf. Breviar. Roman. de die 16. Julii in lectionib. IV. V. et VI.♠

[10] ^(*)) ♣Paulus V. P. M. per Breve „Cum certas“ d. d. 30 Octobr.
1606; Honorius III. et Nicolaus IV. P. M.♠

[11] ⁾ ♣De privilegio sabbatino Joannes XXII. P. M. in Bulla de d. 30.
Martii 1322.♠

[12] ⁾ Tele druhe ſwjate dny ſu: ſwj. Handrija Korſina 4. februara; ſwj.
Angele 5. meje; ſwj. Madleny z Pazzis 25. meje; ſwj. Eliaſa proſety 20.
julija; ſwj. Hany, macźerje Marije 26. julija; ſwj. Joachima, nana
Marije, njedźelu po ſ. Marijnym donjebjeswzacźu; ſwj. Alberta 7.
auguſta; ſwj. Thereſije 15. oktobra; ſwj. Jana z kſchiža 24. novembra.

[13] ^(*)) ♣Clemens VIII. P. M. in Constitutione „Quaecunque“ d. d. 7.
Decembr. 1604 et Pius IX. P. M. ex decreto s. congregationis
indulgentiarum d. d. 8. Jan. 1861.♠

[14] ^(**)) Dotal dyrbjachu cźi, kiž chcychu do tohole bratſtwa
zaſtupicź, w Oſtricu ſo zapiſowacź dacź.

[15] ⁾ Tute dobrowólne dary běchu we zandźenym lěcźe ſcz̓ěhowace: pſchez
Jana Bětku wjacore dary hromadźe 3 tl. 10 ſl.; wot J. H. 3 tl.; wot
wyſokodoſtojnoho tachantſtwa 5 tl.; wot k. ſeniora Pecha 1 tl.; wot knj.
kantora Hoffmana 1 tl.; wot k. hozdźikarja Liſaka w B. 5 ſl.; wot knj.
regiſtr. Bandy 10 ſl.; wot hnadnoho knjeza biſkopa 5 tl.; wot k.
kublerja Nowotnoho we Budyſchinje 5 tl.; wot Adolfa Winklerja 10 ſl.;
wot k. konſiſt. aſſeſſora Jungi w B. 2 tl.; wot knj. K. we B. 1 tl.; wot
k. M. N. we B. 20 ſl.; wot k. wumjeńkarja M. Cyža we B. 10 ſl.; wot
knjenje z Jeſchki 1 złoty = 3 tl. 3 ſl.; wot wyſokodoſtojneje hnadneje
knjenje we klóſchtrje Marijnym Dole 10 tl.; wot knj. katecheta A. Buka w
Dreždźanach 1 tl. 20 ſl. Präſes towarſtwa praji wſchitkim dobrocżerjam
tež hiſchcźe najwutrobniſcho dźak a pſchiſtaja próſtwu na ſmilne duſche,
tež dale tute wužitne towarſtwo po móžnoſcźi podpjeracż.
